Du lịch Quảng Trị đang định hình rõ nét bản sắc riêng trên bản đồ du lịch Việt Nam với hành trình khám phá hang động kỳ vĩ, trải nghiệm cộng đồng ở miền núi, tour du lịch sinh thái-văn hóa và các điểm đến lịch sử tạo nên dấu ấn khác biệt. Các địa danh đều sở hữu vẻ đẹp tráng lệ, bí ẩn và nhiều trải nghiệm mới, được các tạp chí và tổ chức du lịch quốc tế nhắc đến như một điểm hấp dẫn của Việt Nam. Tại phía bắc Quảng Trị (tỉnh Quảng Bình cũ), ngoài các sản phẩm du lịch truyền thống, du lịch mạo hiểm đang là điểm nhấn nổi bật, tạo sức hút lớn đối với du khách.
Hang Sơn Ðoòng được mệnh danh là kiệt tác tuyệt vời của thiên nhiên và trở thành “thỏi nam châm” thu hút du khách ưa khám phá. Tuy nhiên, gần đây, tour khám phá hang Sơn Đoòng gặp nhiều khó khăn do các quy định pháp luật tại khu vực biên giới. Trước đây, hang Sơn Đoòng thuộc xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (cũ) không phải xã biên giới. Sau sáp nhập đơn vị hành chính, xã Tân Trạch nhập với xã Thượng Trạch thành xã Thượng Trạch mới là xã biên giới nên phải tuân thủ các quy định khi đưa khách du lịch nước ngoài vào.
Theo lãnh đạo Công ty Oxalis, thời gian qua, đơn vị được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình (cũ) cho phép khai thác hệ thống hang động Tú Làn thuộc xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa vốn không phải khu vực biên giới nên mọi việc diễn ra bình thường. Khách nước ngoài tham gia các tour khám phá hang động Tú Làn và lưu trú tại xã Tân Hóa không gặp yêu cầu khắt khe về thủ tục. Nhưng sau ngày 1/7/2025, các xã Thượng Hóa (là xã khu vực biên giới), Tân Hóa, Trung Hóa, Minh Hóa sáp nhập thành xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị. Theo Nghị định số 299/2025/NĐ-CP ngày 17/11/2025 của Chính phủ, xã Kim Phú được xác định là xã biên giới. Do đó, đề án tuyến du lịch sinh thái khám phá hệ thống hang động Tú Làn và các điểm dừng chân cho du khách của Công ty Oxalis nay thuộc khu vực biên giới. Trong quá trình tổ chức đón khách du lịch, do chưa có hướng dẫn cụ thể về phạm vi khu vực biên giới theo địa giới hành chính mới nên một số vướng mắc đã nảy sinh. Một số khách quốc tế bị lập biên bản do không có giấy phép vào khu vực biên giới.
Năm 2023, Làng du lịch Tân Hóa được Tổ chức Du lịch thế giới (UN Tourism) vinh danh là một trong những “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Theo quy định hiện hành, khách du lịch nước ngoài khi tham gia tour tại làng du lịch là khu vực biên giới phải xin giấy phép và nộp lệ phí trước khi vào. Tuy nhiên, đặc thù của du lịch mạo hiểm là khách thường đăng ký sát ngày khởi hành, gây khó khăn trong việc xin giấy phép và làm phát sinh chi phí (10 USD/khách), trong khi giá tour đã được niêm yết ổn định, công khai.
Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Netin Trần Xuân Cương cho biết thêm, trước đây ở nhiều xã không thuộc khu vực biên giới, du khách trong và ngoài nước có thể tham quan, trải nghiệm bình thường, không phải thực hiện các thủ tục đặc thù. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập với các xã biên giới, các địa bàn này được xác định chung là xã biên giới, dẫn đến áp dụng quy định quản lý xuất nhập cảnh và kiểm soát khu vực biên giới cho toàn bộ địa bàn xã mới. Hệ quả là du khách phải làm thủ tục đăng ký vào khu vực biên giới, phát sinh thêm chi phí, thời gian và các yêu cầu hành chính. Trường hợp du khách có kế hoạch du lịch ngắn ngày hoặc quyết định đi gấp trong vòng 1-2 ngày, việc hoàn tất thủ tục gần như không khả thi, gây ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của du khách cũng như khả năng tổ chức tour của doanh nghiệp lữ hành...
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Đặng Đông Hà cho biết, không chỉ hang Sơn Đoòng mà nhiều sản phẩm du lịch khám phá hang động thuộc Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng trước đây khai thác bình thường thì nay do sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã đã trở thành khu vực biên giới, cho nên phải tuân thủ các quy định pháp luật rất nghiêm ngặt.
Trước phản ánh của các đơn vị du lịch, Sở đang nắm bắt để tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh biện pháp giải quyết trên tinh thần quản lý tốt khu vực biên giới nhưng cũng tạo điều kiện để phát triển du lịch, nhất là thu hút khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm.
Lãnh đạo các doanh nghiệp du lịch ở Quảng Trị kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh nhanh chóng chủ trì làm việc với các cơ quan liên quan du lịch trong các địa bàn khu vực biên giới để có hướng dẫn cụ thể cho doanh nghiệp và người dân.
Các doanh nghiệp đề xuất xem xét cho phép du khách quốc tế được vào khu vực biên giới đối với những địa điểm đã có sản phẩm du lịch cụ thể và được tỉnh cấp phép hoạt động du lịch, với cơ chế quản lý linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu về quốc phòng-an ninh. Mặt khác, Ủy ban nhân dân tỉnh sớm công nhận các khu, điểm du lịch vùng hoặc liên vùng, nơi đã hình thành rõ ràng các sản phẩm du lịch, dịch vụ và được cấp phép hoạt động...
Năm 2025, tỉnh Quảng Trị đón hơn 9,6 triệu lượt khách, tăng 16,9% so với năm trước, trong đó, khách quốc tế đạt 426.500 lượt khách, tăng 42,8%. Kết quả này còn khá thấp so với kỳ vọng và tiềm năng của địa phương. Hiện ngành du lịch địa phương đang tìm cách để thu hút khách quốc tế đến với miền Di sản thiên nhiên thế giới. Tỉnh đặt mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, là một trong bốn trụ cột phát triển đến năm 2030...
