Thế nhưng, liên tiếp các vụ việc thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm nhiễm hóa chất độc hại, bị phát hiện thời gian qua tại Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về nỗi lo an toàn còn hiện hữu, cần có biện pháp xử lý triệt để, quyết liệt.
Thực phẩm không an toàn len lỏi từ những cơ sở nhỏ lẻ
Ngày 12/1, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an Thành phố Hồ Chí Minh thi hành lệnh bắt đối với Vương Lưỡng Toàn, chủ hộ kinh doanh mì sợi Châu Phát, phường Phú Thạnh và hai đối tượng liên quan về hành vi “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”. Kết quả điều tra ban đầu khiến dư luận bàng hoàng khi tại cơ sở này, các đối tượng ngang nhiên trộn hàn the, soda, dung dịch silicate, đây là những hóa chất bị cấm tuyệt đối trong chế biến thực phẩm để tạo độ dai, màu sắc bắt mắt cho mì sợi.
Mỗi ngày, cơ sở này đã đưa ra thị trường khoảng 600-700 kg mì sợi tẩm hóa chất. Chỉ trong ba năm, hơn 800 tấn mì có hại cho sức khỏe người tiêu dùng đã được tiêu thụ. Đây không phải là sự vi phạm nhỏ lẻ mà là hành vi có tổ chức, kéo dài, đặt lợi nhuận lên trên sức khỏe cộng đồng.
Chưa dừng lại ở đó, trong cao điểm đấu tranh phòng, chống tội phạm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, Phòng Cảnh sát kinh tế tiếp tục triệt phá đường dây sơ chế, tiêu thụ ốc bươu ngâm hóa chất công nghiệp với quy mô đặc biệt lớn. Hơn ba tấn thịt ốc bươu được ngâm trong dung dịch natri silicate (còn gọi là thủy tinh lỏng) cùng 1.575 kg hóa chất dùng để tiếp tục sơ chế đã bị thu giữ. Đối tượng Huỳnh Văn Trường khai nhận: Từ năm 2021 đến nay đã sử dụng khoảng 500 tấn natri silicate để xử lý gần 3.000 tấn thịt ốc, qua đó thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.
Những con số lạnh lùng ấy cho thấy mức độ coi thường pháp luật và sức khỏe người dân của một bộ phận tiểu thương chỉ vì lợi nhuận. Đáng lo ngại hơn, thực phẩm không an toàn, không chỉ xuất hiện ở đô thị lớn mà còn xảy ra ở nhiều nơi khác nhau. Đơn cử ngày 28/1, Công an tỉnh Đồng Nai đã khởi tố, bắt tạm giam đối tượng Lê Thị Bích Phượng vì hành vi thu mua khoảng 12 tấn lợn chết do dịch tả lợn châu Phi, sau đó mổ xẻ, cấp đông và bán ra thị trường với giá cao gấp nhiều lần. Các vụ việc liên tiếp bị phanh phui đã cho thấy vấn đề an toàn thực phẩm không còn là câu chuyện cá biệt mà đã trở thành vấn đề xã hội nhức nhối, tác động trực tiếp đến đời sống người dân.
Phân tích về mối nguy hại của hóa chất natri silicate, Thạc sĩ, bác sĩ Mai Hồ Duy, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định: “Natri silicate là hóa chất công nghiệp, tuyệt đối không phải phụ gia thực phẩm và bị cấm sử dụng trong chế biến, bảo quản thực phẩm. Đặc biệt, với tính kiềm mạnh, chất này có thể gây kích ứng, ăn mòn niêm mạc tiêu hóa, dẫn đến đau bụng, nôn ói, tiêu chảy thậm chí xuất huyết tiêu hóa”. Nguy cơ càng nghiêm trọng hơn đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có bệnh nền, việc tiêu thụ thực phẩm nhiễm hóa chất trong thời gian dài có thể gây tổn thương mạn tính, suy giảm chức năng gan, thận, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và giống nòi.
Siết chặt quản lý an toàn thực phẩm
Trước thực trạng đáng lo ngại và nhu cầu tiêu dùng gia tăng cao dịp Tết Nguyên đán, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành kế hoạch kiểm tra an toàn thực phẩm trên địa bàn, triển khai đồng bộ trước, trong và sau Tết kéo dài đến hết ngày 31/3. Trọng tâm kiểm soát là các mặt hàng tiêu thụ như thịt và sản phẩm từ thịt, rượu bia, bánh mứt, rau củ quả, phụ gia thực phẩm và các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Thành phố đặt mục tiêu không để xảy ra ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng, nhất là ngộ độc tập thể và ngộ độc rượu.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Trần Thị Diệu Thúy yêu cầu công tác kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các đầu mối lớn như chợ đầu mối, trung tâm thương mại, siêu thị, chợ truyền thống và các tuyến vận chuyển thực phẩm vào thành phố. Đáng chú ý, thành phố khuyến khích áp dụng các công nghệ kiểm nghiệm hiện đại, xét nghiệm nhanh, phân tích dữ liệu rủi ro và giám sát chuỗi cung ứng để phát hiện sớm nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Đây là hướng đi phù hợp yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để giải quyết tận gốc vấn nạn thực phẩm bẩn, không thể chỉ trông chờ vào các đợt cao điểm mà cần xây dựng một “chuỗi phòng thủ” thống nhất với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, quản lý chuyên ngành, lực lượng công an, quản lý thị trường và chính quyền địa phương.
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Trần Cẩm Giang, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Khung pháp luật hiện hành đã tương đối đầy đủ và đủ sức răn đe, cụ thể tại Nghị định số 115/NĐ-CP ngày 4/9/2018 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/NĐ-CP) đã nâng mức xử phạt lên cao với mức phạt tiền có thể lên tới hàng trăm triệu đồng đối với cá nhân và hàng tỷ đồng đối với tổ chức. Các hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động, tước quyền sử dụng giấy phép, buộc tiêu hủy tang vật vi phạm cũng được áp dụng nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ tái phạm.
Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định rõ tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm” với khung hình phạt tù từ 2 năm đến 5 năm đối với các hành vi như sử dụng chất cấm, chế biến thực phẩm từ nguồn gốc không an toàn. Khung hình phạt tăng nặng phạt tiền 400 triệu đồng đến một tỷ đồng hoặc tù từ ba đến bảy năm nếu có tổ chức, gây ngộ độc cho nhiều người hoặc tổn hại sức khỏe nghiêm trọng và cao nhất 20 năm tù nếu gây tử vong hàng loạt hoặc thiệt hại lớn. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện quan điểm nhất quán của Nhà nước trong xử lý các hành vi xâm hại trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Quan trọng hơn, mỗi người dân cần nói không với thực phẩm không rõ nguồn gốc, chủ động tố giác các hành vi vi phạm. An toàn thực phẩm không chỉ là câu chuyện của pháp luật hay quản lý mà là thước đo của đạo đức xã hội và trách nhiệm cộng đồng.
Khi mỗi khâu trong chuỗi từ sản xuất, kinh doanh đến tiêu dùng đều được siết chặt, nỗi lo thực phẩm không an toàn mới có thể từng bước được đẩy lùi...
