Khi hệ thống trạm sạc tiêu chuẩn của thành phố đang trong quá trình quy hoạch và đầu tư, các mô hình cung cấp năng lượng tiện ích như đổi pin, sạc nhanh trở thành lựa chọn phổ biến, giúp người dùng chủ động hơn trong di chuyển và bảo đảm khả năng vận hành liên tục trong điều kiện đô thị đông đúc.
Linh hoạt, chi phí hợp lý
Hơn một năm nay, ông Nguyễn Thế Năm, ngụ phường Bàn Cờ, một lái xe máy công nghệ đã chuyển từ xe chạy xăng qua xe điện. Dòng xe ông chọn mua có hệ thống đổi pin tại một số nơi ở thành phố. Ông Năm cho biết: “Cứ 1-2 ngày tùy vào đoạn đường đi lại tôi sẽ ghé trạm trên đường di chuyển hoặc trạm gần nhà để đổi pin sạc, chỉ trong vòng 5 phút là đã xong. Theo quy định của hãng, tôi mua xe thương hiệu này cho nên sẽ đóng phí đổi pin là 1,2 triệu đồng/tháng, quy ra ngày không quá tốn kém, vì thế tôi thấy phù hợp”.
Trạm đổi pin thực chất là một mô hình "trạm xăng dành cho xe điện". Thay vì phải chờ đợi pin được sạc đầy trong nhiều giờ, người dùng chỉ cần vài phút để tháo pin hết điện và thay thế bằng một pin đã được sạc đầy tại trạm. Ngoài đầu tư cho mô hình đổi pin, nhiều hãng xe công nghệ còn lắp đặt hệ thống sạc nhanh nhằm rút ngắn thời gian nạp năng lượng, thêm lựa chọn cho người dùng, tạo đà thúc đẩy giao thông “xanh”. Trên thị trường xe điện, nhiều hãng xe cũng đã cung cấp giải pháp sạc nhanh, cho phép xe sạc đầy pin trong thời gian ngắn giúp người dùng linh hoạt và tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, hệ thống trạm sạc nhanh hiện còn quá ít ỏi cho nên người dân vẫn lúng túng khi tìm địa điểm, dịch vụ sạc…
Đại diện Selex Motor cho biết, trong vòng hai năm qua, hệ thống Selex đã phục vụ hơn một triệu lượt đổi pin, tập trung nhiều ở các thành phố lớn trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh và dự kiến có thêm một triệu lượt đổi pin tiếp theo chỉ diễn ra chỉ trong vòng 6-9 tháng tới. Công ty cũng nỗ lực tối ưu vận hành trạm để mạng lưới ngày càng lan rộng với chất lượng liên tục được nâng cao, không chỉ phục vụ xe của Selex mà còn mở cửa cho các hãng xe điện khác cùng tham gia. Mặc dù mỗi doanh nghiệp đang chạy theo mô hình riêng nhưng chung quy đều góp phần thu hẹp khoảng trống của hệ sinh thái năng lượng xanh, tạo lập hệ thống hạ tầng trạm sạc cho thành phố.
Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu giảm phát thải từ giao thông, đẩy nhanh chuyển đổi phương tiện điện trong giai đoạn 2025-2035. Với quy mô dân số hơn 14 triệu người và nhu cầu di chuyển luôn ở mức cao, xe điện là một lựa chọn tất yếu. Tuy nhiên, nếu thiếu hạ tầng năng lượng, đặc biệt là trạm sạc và trạm đổi pin theo chuỗi thì người dân khó có niềm tin để tham gia chuyển đổi.
Hỗ trợ tài chính, công bố tiêu chuẩn
Một trong những phương tiện mà thành phố ưu tiên thực hiện chuyển đổi trong 5 năm tới là hệ thống xe buýt. Theo Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng, với lộ trình chuyển đổi và số lượng phương tiện xe buýt, đến năm 2030, thành phố có gần 3.200 xe buýt điện, năng lượng xanh; do đó, cần tối thiểu 42 trạm cung cấp năng lượng điện với 317 trụ sạc để đáp ứng nhu cầu hoạt động.
Tuy nhiên, hệ thống trạm sạc dành cho xe buýt cũng chỉ là mô hình đặc thù, khó “chia sẻ” với xe gắn máy hai bánh. Trong khi nhu cầu cần có hiện nay vẫn là hệ thống trạm sạc phục vụ xe gắn máy nhưng thực tế hệ thống này chưa được thành phố quy hoạch, đầu tư mà chủ yếu dựa vào các trạm sạc tư nhân, hoặc người sở hữu phương tiện tự sạc tại nơi mình cư trú (nhà riêng, khu chung cư tập trung). Sở Xây dựng thành phố cho biết, trên địa bàn hiện chỉ có khoảng 600 điểm sạc công cộng, chủ yếu dựa vào một số doanh nghiệp tư nhân; Nhà nước gần như chưa tham gia đầu tư vào xây dựng mạng lưới trạm sạc cho xe điện.
Thạc sĩ Lê Ngọc Chung, Trưởng khoa Cơ khí-Ô-tô, Trường cao đẳng Bách khoa Sài Gòn nhận định: Thị trường xe điện đang phát triển mạnh vì ý thức của người dân về bảo vệ môi trường ngày càng cao cùng lợi ích kinh tế mà phương tiện sử dụng năng lượng điện mang lại. Việc này kéo theo nhu cầu cung cấp năng lượng nhanh và hiệu quả cho phương tiện vận hành. Vì vậy, chính quyền thành phố cần ưu tiên quy hoạch các trạm sạc pin đúng chuẩn. Mặc dù có nhiều ưu điểm nhưng pin cho xe điện (EV) còn đối mặt những hạn chế khiến chưa thể thay thế hoàn toàn xe xăng dầu. Trong đó, thời gian sạc và phạm vi di chuyển vẫn là rào cản lớn. Về môi trường, sản xuất pin EV thải CO2 cao hơn xe xăng ban đầu, do khai thác lithium, cobalt và nickel.
Thực tế cho thấy, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước hai lựa chọn: Hoặc phát triển trạm sạc đơn lẻ, manh mún như hiện nay; hoặc quy hoạch bài bản, xây dựng chuỗi trạm sạc đổi pin phủ rộng toàn thành phố để mở đường cho một tương lai giao thông xanh đúng nghĩa. Rõ ràng, điện hóa phương tiện giao thông vận tải là xu hướng toàn cầu, được cụ thể hóa bởi cam kết Net Zero vào năm 2050 mà Việt Nam nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã cam kết. Thành phố cần chủ động xây dựng chính sách, hỗ trợ tài chính, công bố tiêu chuẩn; đồng thời sớm mở rộng danh mục địa điểm công như bãi xe, cây xăng, chợ, nhà chờ xe buýt… để đặt trạm sạc hoặc đổi pin, giúp người dân mạnh dạn chuyển đổi phương tiện xanh, an toàn và tiện ích.
