Xây dựng nền tảng dinh dưỡng từ bữa ăn học đường

Hệ thống bữa ăn học đường là một cỗ máy can thiệp y tế có nguyên tắc hoạt động khắt khe, không chỉ đơn thuần là dịch vụ cung cấp năng lượng.

Chuẩn hóa được bữa ăn học đường sẽ giúp trẻ có chế độ dinh dưỡng phù hợp. (Ảnh: L. Nga)
Chuẩn hóa được bữa ăn học đường sẽ giúp trẻ có chế độ dinh dưỡng phù hợp. (Ảnh: L. Nga)

Chia sẻ tại buổi sinh hoạt chuyên đề “Dinh dưỡng học đường và giải pháp chuẩn hóa bữa ăn học đường”, Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm dịch vụ Khoa học kỹ thuật dinh dưỡng-Thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết: Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng quốc gia, chiều cao của thanh niên Việt Nam đến 18 tuổi đã từng bước được cải thiện đạt 168,1cm đối với nam và 156,2cm đối với nữ, thấp hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 9 đến 10cm.

Trong khi đó, trẻ em Việt Nam đang phải đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng. Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi cao nhất tại vùng khó khăn thì tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em lứa tuổi học đường đang tăng nhanh ở khu vực thành thị, có nơi đã lên tới 26,8%. Mặt khác, tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng như: vitamin A, sắt, kẽm… vẫn khá cao.

Thực tế này cho thấy trẻ em Việt Nam đang đứng trước những vấn đề dinh dưỡng rất khác nhau, đòi hỏi sự tính toán thực đơn dinh dưỡng phù hợp. Dinh dưỡng giai đoạn học đường (6-18 tuổi) có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ và sức khỏe. Vì thế, dinh dưỡng ở giai đoạn này rất quan trọng cho việc thay đổi hệ xương, tầm vóc. Các chất, vi chất thiết yếu như canxi, vitamin D giúp tác động thúc đẩy phát triển tối đa hệ xương và bứt phá chiều cao trong tiềm năng di truyền; các vi chất then chốt là kẽm, protein giúp hỗ trợ củng cố hàng rào miễn dịch, giảm nguy cơ đau ốm, các vấn đề tiêu hóa…

Trong giai đoạn học đường, glucose là nguồn nguyên liệu chính cho não hoạt động, thêm sắt, kẽm giúp thúc đẩy khả năng gia tăng trí nhớ, học hỏi của trẻ. Đáng chú ý, với bữa ăn sáng, ăn trưa hợp lý về dinh dưỡng, dao động đường huyết của trẻ ổn định cũng sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa khi trẻ trưởng thành.

nth9127-2340.jpg
Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Thị Mai Hương trao đổi về các giải pháp chuẩn hóa bữa ăn học đường. (Ảnh: Nguyễn Hồng)

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, bữa ăn học đường cần được tổ chức trên ba nguyên tắc cốt lõi là cân đối dinh dưỡng, kiểm soát an toàn thực phẩm và giáo dục thói quen ăn uống lành mạnh. Trong đó, bữa trưa bán trú thường được xác định đóng góp khoảng 30-35% nhu cầu năng lượng trong ngày của học sinh.

Tuy nhiên, tỷ lệ năng lượng mới chỉ là một tiêu chí. Để bữa ăn thực sự đáp ứng yêu cầu dinh dưỡng, cần tính toán đồng thời cơ cấu chất đạm, chất béo, chất bột đường, hàm lượng vitamin và khoáng chất, đặc biệt là những vi chất trẻ có nguy cơ thiếu hụt… Như vậy, bữa ăn bán trú cần được chuẩn hóa bảo đảm an toàn thực phẩm, đủ năng lượng, cân đối các nhóm chất.

Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nâng cao sức khỏe học sinh, tiêu biểu như Chiến lược quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030 và Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên thực tế hiện nay, Việt Nam chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mang tính bắt buộc về dinh dưỡng học đường. Việc xây dựng thực đơn tại nhiều trường vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm của nhân viên cấp dưỡng hoặc đơn vị cung cấp suất ăn. Bên cạnh đó, công tác tổ chức bữa ăn tại trường còn chịu tác động của điều kiện cơ sở vật chất, nguồn kinh phí, khả năng cung ứng thực phẩm, nhân lực chế biến và năng lực quản lý.

Từ những phân tích nêu trên, Tiến sĩ Bùi Thị Mai Hương cho rằng đã đến lúc cần ban hành quy chuẩn dinh dưỡng học đường, trong đó quy định giới hạn đường tự do, muối và chất béo bão hòa trong suất ăn bán trú; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyên môn hóa nhân lực, xây dựng cơ chế tài chính bền vững và tăng cường phối hợp liên ngành. Việc chuẩn hóa bữa ăn cần phù hợp với độ tuổi, nhu cầu dinh dưỡng và điều kiện địa phương, bảo đảm đủ năng lượng, cân đối các chất dinh dưỡng, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vi chất.

Thời gian qua, Tập đoàn TH đã phối hợp với 10 tỉnh, thành phố xây dựng mô hình điểm “Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam” với 400 thực đơn phù hợp đặc điểm sinh thái, kinh tế và dinh dưỡng từng vùng.

2ms01892jpgcrdownload-5330.jpg
Cùng với dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực sẽ góp phần nâng cao thể lực, trí tuệ cho trẻ. (Ảnh: T. Anh)

Từ thực tế triển khai mô hình, các chuyên gia cho rằng, dinh dưỡng học đường cần được nhìn nhận toàn diện hơn, không chỉ dừng ở việc bảo đảm bữa ăn đủ no, đa dạng và an toàn. Thực tế, một khẩu phần đủ năng lượng vẫn có thể thiếu vi chất thiết yếu, trong khi bữa ăn phong phú, chi phí cao chưa chắc đã cân đối dinh dưỡng, thậm chí làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì. Vì vậy, cần chuẩn hóa bữa ăn học đường theo các tiêu chí khoa học, có cơ chế giám sát chất lượng và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Mặt khác, cần đẩy mạnh ứng dụng phần mềm bữa ăn học đường và ngân hàng thực đơn chuẩn hóa, nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý, y tế và cấp dưỡng, đồng thời bổ sung nhân lực chuyên trách dinh dưỡng. Các địa bàn khó khăn cần được hỗ trợ kinh phí, cải thiện bếp ăn, nguồn nước sạch và thiết bị bảo quản thực phẩm.

Giáo dục dinh dưỡng cần gắn với hoạt động học tập hằng ngày, giúp học sinh hình thành thói quen ăn uống khoa học và tăng cường vận động. Nhà trường, gia đình, ngành y tế và cơ quan quản lý cần phối hợp giám sát chất lượng bữa ăn, kiểm soát thực phẩm không lành mạnh và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Có thể bạn quan tâm

Đồng chí Đồng Văn Thanh phát biểu ý kiến tại buổi khảo sát. (Ảnh: THANH TÂM)

Nâng cấp Bệnh viện Phụ sản Cần Thơ đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân

Ngày 10/10, Đoàn khảo sát Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ do đồng chí Đồng Văn Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố, làm Trưởng đoàn, đã khảo sát thực tế việc thực hiện các nghị quyết về bảo hiểm y tế và dân số tại Bệnh viện Phụ sản Cần Thơ.

Bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm nghi do ăn bánh mì đang điều trị tại Bệnh viện đa khoa tư nhân Phúc Hưng. (Ảnh: HIỂN CỪ)

Quảng Ngãi: Làm rõ nguyên nhân khiến 18 người bị ngộ độc nhập viện sau khi ăn bánh mì

Tính đến chiều 10/10, số ca bị ngộ độc thực phẩm nghi do ăn bánh mì tại một điểm kinh doanh bánh mì ở đường Duy Tân, phường Cẩm Thành (Quảng Ngãi) là 18 người. Ngành y tế tỉnh phối hợp chính quyền địa phương lập đoàn kiểm tra, lấy mẫu bệnh phẩm, thực phẩm để tìm nguyên nhân và yêu cầu điểm kinh doanh bánh mì ngừng hoạt động.

Thừa ủy quyền của Chủ tịch nước, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên trao Huân chương Lao động hạng Ba cho Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình. (Ảnh: MAI TÚ)

Xây dựng Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình trở thành cơ sở y tế phát triển chuyên sâu

Ngày 9/10, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình (tỉnh Hưng Yên) tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm thành lập và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba lần thứ hai. Dự lễ có Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên; các đồng chí lãnh đạo tỉnh Hưng Yên; đại diện các sở, ngành của tỉnh và các thế hệ cán bộ, nhân viên bệnh viện.

(Ảnh minh họa: Cục Dân số)

Giảm gánh nặng sinh và nuôi con để ứng phó mức sinh thấp

Để đưa mức sinh trở lại ngưỡng thay thế, việc khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con cần đi cùng những chính sách hỗ trợ cụ thể. Từ mở rộng thời gian nghỉ thai sản đến xây dựng môi trường thuận lợi cho việc chăm sóc, nuôi dạy trẻ, chính sách dân số đang chuyển hướng nhằm giải quyết những áp lực cho người trẻ.

Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên trao giải tập thể. (Ảnh: Cục Dân số)

Gần 95 nghìn người tham gia cuộc thi tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh

Sau một tháng triển khai trên nền tảng số, cuộc thi tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh do Cục Dân số, Bộ Y tế tổ chức đã thu hút 94.752 người tham gia từ 34 tỉnh, thành phố, với hơn 86.700 bài thi hợp lệ, góp phần lan tỏa thông điệp bình đẳng giới và nâng cao giá trị của trẻ em gái trong cộng đồng.

Ê-kíp các bác sĩ Bệnh viện Nội tiết Trung ương thực hiện phẫu thuật cho bệnh nhân. (Ảnh: THÚY QUỲNH)

Vét hạch cổ chọn lọc dựa trên bản đồ hạch, giảm nguy cơ biến chứng cho người bệnh ung thư tuyến giáp

Kỹ thuật vét hạch cổ chọn lọc dựa trên bản đồ hạch giúp bác sĩ lấy đủ mô hạch trong khoang cần đánh giá, hỗ trợ phát hiện ổ di căn kích thước rất nhỏ, đồng thời hạn chế những can thiệp không cần thiết. Qua đó, người bệnh mắc tuyến giáp được kiểm soát tổn thương hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng và bảo đảm an toàn sau phẫu thuật.