Tháng 5 năm ngoái, các nước thành viên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đạt được thỏa thuận lịch sử về phòng chống các đại dịch trong tương lai, sau hơn 3 năm đàm phán. Thỏa thuận này hướng đến việc tăng cường khả năng ứng phó với các đại dịch trong tương lai, thông qua việc cải thiện sự phối hợp toàn cầu, tăng cường giám sát và khả năng tiếp cận vaccine.
Tuy nhiên, vào thời điểm đó, các nước đã tạm gác lại phụ lục về cơ chế “Hệ thống tiếp cận mầm bệnh và chia sẻ lợi ích (PABS)” vốn là nội dung then chốt của thỏa thuận, khiến văn kiện này đến nay chưa hoàn thiện. Đây là cơ chế quy định việc chia sẻ quyền tiếp cận các tác nhân gây bệnh khiến đại dịch bùng phát và chia sẻ cả các lợi ích thu được như vaccine, bộ xét nghiệm và các phương pháp điều trị.
Trong bối cảnh đó, các cuộc thảo luận tại trụ sở WHO ở Geneva (Thụy Sĩ) tập trung vào cơ chế PABS nhằm hoàn thiện “mảnh ghép cuối” của thỏa thuận. Vòng đàm phán lần này dự kiến kéo dài hai tuần đến ngày 17/7, là vòng thứ bảy về thỏa thuận nói trên, trong khi tiến độ thương lượng vẫn được đánh giá là chậm và tồn tại nhiều bất đồng giữa các nước phát triển và đang phát triển.
Phát biểu mở đầu cuộc thảo luận, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus kêu gọi các quốc gia duy trì nỗ lực, nhấn mạnh cần hướng tới một hệ thống trong đó việc chia sẻ mẫu bệnh phẩm và thông tin được thực hiện nhanh chóng, đồng thời các lợi ích như vaccine, xét nghiệm và điều trị được phân bổ công bằng và kịp thời cho người dân.
Ông Tedros cho rằng, các đợt bùng phát dịch bệnh gần đây, đặc biệt là dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và một ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch MV Hondius, cho thấy nguy cơ dịch bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào và không thể xem nhẹ.
Số liệu tính đến ngày 5/7 mà Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo công bố cho thấy, dịch Ebola do virus Bundibugyo gây ra vẫn đang diễn biến phức tạp tại nước này, với hơn 1.500 ca mắc, trong đó hơn 500 ca tử vong. Theo WHO, dịch bệnh cũng đã lan sang Uganda, làm gia tăng nguy cơ lây lan trong khu vực. Trước tình hình đó, WHO đã ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế đối với đợt bùng phát dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda từ tháng 5 vừa qua.
Trong khi đó, các nhà nghiên cứu cảnh báo quy mô các đợt bùng phát dịch Ebola có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho việc phải có kế hoạch phòng ngừa dịch bệnh, bào chế thuốc và vaccine.
WHO nhấn mạnh chỉ khi hoàn tất phụ lục về cơ chế PABS, các quốc gia mới có thể tiến hành phê chuẩn thỏa thuận đại dịch, vốn được xây dựng nhằm tránh lặp lại những phản ứng rời rạc và tình trạng thiếu phối hợp giữa các quốc gia như trong đại dịch Covid-19 trước đây.
