Trong những năm gần đây, hợp tác phát triển nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản ngày càng được mở rộng, không chỉ dừng lại ở hoạt động tiếp nhận lao động mà chuyển dần sang mô hình hợp tác đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Đây được xem là hướng tiếp cận mang lại lợi ích cho cả hai phía: Nhật Bản có thêm nguồn nhân lực chất lượng cao để bù đắp sự thiếu hụt lao động do già hóa dân số, trong khi người lao động Việt Nam được đào tạo bài bản, có định hướng nghề nghiệp rõ ràng và cơ hội việc làm ổn định trong môi trường quốc tế.
Minh chứng cho xu hướng này là chương trình hợp tác đào tạo tài xế theo diện Kỹ năng đặc định (Specified Skilled Worker-SSW) giữa doanh nghiệp Nhật Bản và FPT Polytechnic. Trong chuyến công tác mới đây tại Việt Nam, lãnh đạo Tập đoàn Yamato Transport đã có buổi làm việc với đại diện nhà trường và gặp mặt các học viên khóa đầu tiên của chương trình, qua đó trao đổi về nhu cầu phát triển nguồn nhân lực ngành vận tải trong giai đoạn mới.
Khác với mô hình đào tạo truyền thống, với chương trình này, doanh nghiệp sẽ tham gia ngay từ quá trình xây dựng chương trình đào tạo, xác định chuẩn đầu ra, chuyển giao tài liệu chuyên môn, chia sẻ quy trình làm việc thực tế và phối hợp đánh giá năng lực người học. Nhà trường đảm nhiệm nền tảng đào tạo về ngoại ngữ, kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề, trong khi doanh nghiệp bổ sung các yêu cầu thực tiễn của vị trí việc làm. Sự kết hợp này giúp quá trình đào tạo bám sát nhu cầu của thị trường lao động, bảo đảm người học sau tốt nghiệp có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc tại Nhật Bản.
Là học viên khóa đầu tiên của chương trình, anh Huỳnh Vũ Khanh cho biết quyết định tham gia khóa đào tạo được cân nhắc kỹ lưỡng khi bản thân đã có gia đình và công việc ổn định tại Việt Nam. Tuy nhiên, điều khiến anh lựa chọn chương trình không chỉ là cơ hội làm việc tại Nhật Bản mà còn là lộ trình đào tạo và nghề nghiệp được định hướng rõ ràng ngay từ đầu.
"Tôi xác định nếu sang Nhật Bản làm việc thì phải có sự chuẩn bị bài bản về ngoại ngữ, kỹ năng nghề cũng như tác phong làm việc. Chương trình giúp tôi biết mình cần học gì, phải đạt những tiêu chuẩn nào và sau khi tốt nghiệp sẽ làm việc trong môi trường ra sao. Điều đó tạo cho tôi sự yên tâm và động lực để theo đuổi mục tiêu lâu dài", anh Khanh chia sẻ.
Theo anh Khanh, việc doanh nghiệp đồng hành cùng nhà trường ngay trong quá trình đào tạo giúp người học hiểu rõ hơn yêu cầu thực tế của công việc, từ đó chủ động rèn luyện các kỹ năng cần thiết thay vì chỉ học kiến thức lý thuyết. "Khi biết rõ doanh nghiệp cần gì, chúng tôi cũng xác định được mình phải cố gắng như thế nào để đáp ứng yêu cầu ngay khi bắt đầu làm việc", anh nói.
Câu chuyện của anh Huỳnh Vũ Khanh cũng cho thấy giá trị của mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp. Người học không chỉ được trang bị kiến thức và kỹ năng theo tiêu chuẩn nghề nghiệp của Nhật Bản mà còn có định hướng nghề nghiệp cụ thể, trong khi doanh nghiệp chủ động tham gia xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn. Đây được xem là cách tiếp cận mang lại lợi ích cho cả người học, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tiếp nhận, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng hợp tác phát triển nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Có thể thấy, đây là mô hình đào tạo hướng tới mục tiêu "đúng" nhu cầu của doanh nghiệp và "trúng" kỳ vọng của người học. Người học không chỉ được trang bị kiến thức và kỹ năng theo tiêu chuẩn nghề nghiệp của Nhật Bản mà còn xác định lộ trình học tập, công việc và cơ hội phát triển ngay từ khi bắt đầu khóa học.
Về phía doanh nghiệp, việc đồng hành cùng nhà trường ngay từ đầu cũng góp phần xây dựng nguồn nhân lực có chất lượng, giảm thời gian đào tạo lại và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động sau tuyển dụng. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo yêu cầu hội nhập quốc tế, những mô hình hợp tác giữa cơ sở giáo dục và doanh nghiệp nước ngoài không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề mà còn tạo kênh kết nối trực tiếp giữa đào tạo và thị trường lao động. Đây cũng là hướng đi phù hợp để quan hệ hợp tác lao động Việt Nam-Nhật Bản chuyển từ cung ứng lao động phổ thông sang phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức và chuỗi giá trị toàn cầu.
Hiện khối lượng vận chuyển hàng hóa tại Nhật Bản hiện đạt khoảng 4 tỷ tấn/năm, trong đó hơn 90% được vận chuyển bằng đường bộ bằng xe tải. Đội ngũ tài xế xe tải giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chuỗi cung ứng, lưu thông hàng hóa và phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân. Theo Cơ quan Dịch vụ xuất nhập cảnh Nhật Bản (Immigration Services Agency - ISA), trong giai đoạn từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2029, Nhật Bản dự tính tiếp nhận tối đa 24.500 lao động nước ngoài trong lĩnh vực vận tải ô-tô theo chương trình Kỹ năng đặc định. Đối tượng tiếp nhận bao gồm tài xế xe tải, xe buýt và taxi nhằm từng bước giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực của ngành.
Đối với Yamato Transport, nhu cầu bổ sung lao động cũng đang đặt ra trong dài hạn. Hiện doanh nghiệp có khoảng 1.600 tài xế xe tải hạng trung và hạng nặng đang làm việc. Tuy nhiên, trong 10 năm tới, lực lượng này được dự báo sẽ giảm từ 35% đến 50% do tác động của quá trình già hóa lao động.
