Công nghệ số cùng những công cụ như GIS, BIM, AI, Big data và IoT… là chìa khóa để thành phố hiện thực hóa tầm nhìn trở thành đô thị thông minh, bền vững, nhân văn.
Hà Nội đang phải đối diện với nhiều áp lực như mật độ dân số cao, tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, tác động của biến đổi khí hậu... Việc xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu thông minh, kết hợp GIS (hệ thống thông tin địa lý), BIM (mô hình thông tin công trình), AI và IoT... sẽ giúp Hà Nội giám sát và dự báo phát triển đô thị trong thời gian thực.
Những vấn đề đó đòi hỏi một cách tiếp cận mới trong quy hoạch, dựa trên dữ liệu chính xác, minh bạch và khả năng dự báo khoa học. Công nghệ số chính là lời giải cho bài toán này. Hệ thống GIS, cho phép tích hợp dữ liệu không gian với thông tin chuyên ngành, tạo ra một cơ sở dữ liệu đồng bộ về đất đai, hạ tầng, dân cư và môi trường; không chỉ hỗ trợ chính quyền trong quản lý mà còn giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin quy hoạch.
Theo lộ trình của Hà Nội, đến năm 2026, 100% hồ sơ quy hoạch phân khu và sử dụng đất sẽ được số hóa trên nền GIS. Đến năm 2030, toàn bộ dữ liệu quy hoạch kỹ thuật và kiến trúc sẽ được công khai trên nền tảng tra cứu trực tuyến, bảo đảm sự minh bạch về thông tin cũng như cải cách hành chính.
Bên cạnh GIS, công nghệ BIM đang mang lại bước đột phá trong quản lý công trình xây dựng. BIM không chỉ tạo ra mô hình 3D chi tiết mà còn tích hợp thông tin về thời gian và chi phí, giúp tối ưu hóa thiết kế, giảm sai sót và nâng cao hiệu quả thi công. Dự án Đường sắt đô thị Hà Nội là một thí dụ. BIM được áp dụng để quản lý tiến độ, chi phí và vận hành tài sản, đồng thời cũng được tích hợp với GIS trong việc đánh giá tác động của công trình đối với môi trường.
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, ứng dụng công nghệ không chỉ dừng ở việc xây dựng nhanh hơn hay hiện đại hơn, mà còn phải phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và nhân văn. Đối với công tác quy hoạch, quản lý cây xanh đô thị, ông Ánh đề xuất, thành phố tích hợp dữ liệu cây xanh vào hệ thống GIS để theo dõi sức khỏe, tuổi thọ, vị trí của từng cây, giảm thiểu rủi ro trong mùa mưa bão, có quy hoạch cây xanh phù hợp. Và cũng từ đó có thể khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ cây xanh.
Hà Nội bước đầu đạt được những bước tiến đáng kể trong việc ứng dụng công nghệ số. Hệ thống bản đồ quy hoạch trực tuyến đã được triển khai, từng bước cho phép người dân tra cứu thông tin về đất đai, mục đích sử dụng và chỉ tiêu quy hoạch. Một số địa phương đang áp dụng dữ liệu số để quản lý công trình công cộng.
Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số không phải thuận lợi hoàn toàn do hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ ở cấp phường, xã; thiếu nhân lực chuyên sâu về công nghệ quy hoạch; hành lang pháp lý về bảo mật dữ liệu BIM hay chi phí lập mô hình số còn chưa cụ thể, rõ ràng để thực thi. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã đi vào hoạt động, trong đó, cấp xã đảm nhận nhiều đầu mối công việc liên quan đến quy hoạch, quản lý trật tự xây dựng, đô thị. Nếu có dữ liệu GIS sẽ giúp các xã, phường giải phóng nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.
Sự chuyển dịch từ quy hoạch truyền thống sang quy hoạch số không chỉ là một bước tiến kỹ thuật mà là thay đổi trong tư duy quản lý đô thị. Điều mà các chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch rất mong đợi, đó là mọi quyết định về quy hoạch đô thị trên địa bàn thành phố đều được dựa trên nền tảng dữ liệu, mô phỏng và phân tích thời gian thực. Mệnh lệnh hành chính sẽ được thay thế bằng những quyết định đi từ dữ liệu, phân tích có căn cứ khoa học.
Để đạt được những kỳ vọng, mục tiêu, thể chế là yếu tố đầu tiên cần được Hà Nội đầu tư đồng bộ, bài bản. Khung thể chế tốt tạo ra nền tảng để vốn, nhân lực và doanh nghiệp “đặt chân”. Nhất là việc xây dựng nền tảng thông tin, minh bạch và chia sẻ dữ liệu cần trở thành thông lệ - những hành động cho thấy sự nỗ lực, đồng hành của các cấp chính quyền, cơ quan quản lý và cộng đồng trong việc kiến tạo một môi trường sống tốt, nhân văn, bền vững.
