Đánh thức thế giới gỗ nghệ thuật
Sinh ra tại vùng đất có nhiều làng nghề truyền thống, những năm tháng niên thiếu, Duy có cơ hội tiếp xúc với nghề điêu khắc gỗ của gia đình. Tiếng máy cưa, âm thanh đục đẽo trở nên quen thuộc với chàng trai trẻ. Năm 2015, anh dừng việc học đại học, quay về nhà tiếp nối nghề của gia đình.
“Nếu tôi tập trung điêu khắc gỗ truyền thống sẽ là hướng đi an toàn. Nhưng sau này, khi nhìn lại thời tuổi trẻ, tôi sẽ thấy mình đã làm được những gì? Chính câu hỏi đó thôi thúc tôi phát triển theo sở thích của mình”, Duy kể lại.
Từ nhỏ, Duy yêu thích các nhân vật hoạt hình, từ truyện đến phim. Không chỉ xem qua phim ảnh, anh tìm kiếm những thông tin cụ thể về các nhân vật, bóc tách từng chi tiết để hiểu nét biểu cảm, ý nghĩa ẩn sau mỗi động tác.
Nhìn lại hàng chục tác phẩm tượng gỗ hoạt hình, anh hiểu rằng, câu chuyện phá cách trong nghề truyền thống sẽ tồn tại nhiều áp lực. Góc nhìn của người trẻ khi đưa vào nghề truyền thống sẽ tạo thuận lợi trong việc tiếp cận khách hàng và thị trường. Tuy nhiên, để một nghề truyền thống tồn tại trong thời điểm hiện nay, bài toán tìm ra giá trị độc đáo, nét riêng biệt mới là yếu tố quan trọng. “Các thế hệ nghệ nhân đi trước của gia đình tôi vẫn bảo tồn các giá trị nguyên bản trong nghề điêu khắc gỗ. Bản thân tôi dành sự trân trọng nhất định cho nghề nhưng sẽ cần mở ra một chương mới cho nghề nghiệp của bản thân”, nghệ nhân trẻ Trần Duy chia sẻ.
Để tạo sự cân bằng giữa việc phá cách nghệ thuật và lưu giữ các đường nét truyền thống, anh vạch ra hai nguyên tắc cơ bản. Đó là, bảo đảm thực hiện đủ các bước của điêu khắc gỗ như tạo dáng, phá khối, đục các chi tiết, hoàn thiện bề mặt. Yếu tố thứ hai nằm ở việc lột tả “hồn cốt” riêng cho từng nhân vật. “Tượng gỗ hoạt hình sẽ bắt mắt khi có phần mặt, đầu bộc lộ rõ thần thái. Nhân vật đang chiến đấu sẽ cần tính mạnh mẽ, sắc sảo trong từng chi tiết trên gương mặt. Những nhân vật dễ thương cần thấy được nét gần gũi, thân thiện”, anh cho biết.
“Cần hiểu nghề thật sâu”
Năm 2022, Duy nhận lời mời sang Bhutan để giới thiệu và thực hành nghề điêu khắc gỗ Việt Nam. Chuyến đi đó mang lại nhiều cung bậc cảm xúc cho chàng trai trẻ. Mang câu chuyện nghề truyền thống quê hương đến một đất nước xa lạ, Duy hiểu rằng, chuyến đi là cơ hội gắn kết văn hóa giữa hai quốc gia. Bên cạnh đó, những bài học về cách làm du lịch của nước bạn sẽ bổ sung vào nghiệp vụ hướng dẫn khách du lịch trải nghiệm của Duy. “Các nhóm du khách đến từ Mỹ, Anh, Pháp rất thích tự điêu khắc nên một bức tượng gỗ. Cách làm của họ đề cao tính tự do, sáng tạo không có giới hạn”, anh Duy tiết lộ.
Sau nhiều năm theo đuổi đam mê điêu khắc tượng hoạt hình, Duy định hướng rõ, chặng đường tạo nền tảng cho sáng tạo gỗ nghệ thuật đã hoàn thành. Trong giai đoạn 5, 10 năm tiếp theo, anh vạch ra lối đi sáng tạo nghệ thuật theo hướng độc bản, thay cho cách làm phái sinh các hình tượng hoạt hình. Đội ngũ thợ điêu khắc cùng anh liên tục cập nhật, hoàn thiện những kỹ thuật tạo hình mới. Mục tiêu lớn nhất cần đạt được của nghề điêu khắc gỗ là sáng tạo không bị bó buộc.
Với Duy, để đưa trọn vẹn giá trị văn hóa quê hương vào trải nghiệm của khách du lịch, anh cùng đội thợ tập trung giúp du khách thấy rõ quá trình chuyển giao giữa nét truyền thống sang hiện đại. “Bản thân tôi tâm niệm, mình cần hiểu nghề thật sâu để có thể kể câu chuyện văn hóa qua từng thớ gỗ. Có những hoạt động sẽ được điều chỉnh tùy theo từng nhóm trải nghiệm. Thế hệ trẻ như tôi cần tiếp tục khám phá, gợi mở nhiều lối đi cho nghề điêu khắc gỗ sao cho phù hợp với sự phát triển của xã hội”.
Cầm trên tay các tác phẩm của mình, Duy cảm nhận nghề điêu khắc gỗ nghệ thuật luôn tồn tại các cơ hội. Khi nhu cầu thị trường tăng cao, nghệ nhân có cơ hội phát triển về số lượng tác phẩm. Ngược lại, thời điểm nhu cầu thị trường lắng xuống, nghệ nhân sẽ có khoảng thời gian sáng tạo nét mới cho tác phẩm. 11 năm làm nghề, với Duy, giá trị văn hóa quê nhà đang tiếp thêm động lực để anh hiện thực ước mơ điêu khắc gỗ theo phong cách sáng tác nghệ thuật.
