Nghệ nhân Dương Văn Thục sinh ra và lớn lên ở mảnh đất lưu giữ nhiều trầm tích văn hóa (trước đây là thị trấn Chợ Rã, huyện Ba Bể, Bắc Kạn). Từ nhỏ, ông đã đam mê và gắn bó với nghệ thuật hát then, cùng cha sáng tạo những cây đàn tính ba dây, gắn bó với rất nhiều sinh hoạt văn hóa, văn nghệ của người dân địa phương. Trong những năm công tác tại Đoàn Nghệ thuật tỉnh Bắc Thái cũ, ông tình cờ biết đến truyền thuyết huyền bí về cây đàn 12 dây. Từ đó, ông đã tìm hiểu thông tin, mày mò và đã chế tác thành công. “Đàn 12 dây có thể phục vụ đệm cho nhiều làn điệu dân ca, thậm chí là múa”, ông Thục bày tỏ.
Tuy nhiên, quá trình làm cây đàn nhiều dây như thế chẳng hề dễ dàng. Người làm đàn không chỉ tăng số dây, mà phải tính toán kỹ lưỡng về kích thước bầu đàn, chất liệu gỗ cho thân đàn, cách phân bổ dây để âm thanh đạt chất lượng tốt. Khó khăn lớn nhất là việc dùi lỗ, luồn dây và tìm kiếm bầu đàn. Bầu đàn phải to, tròn hơn những cây đàn ba dây, còn cần đàn phải làm bằng gỗ mộc hương, không cong vênh. Sau nhiều lần thử âm, thấy không chuẩn, ông phải bỏ đi, làm lại. Rồi ông đã tìm ra cách, lùi sáu dây về phía bầu đàn, còn sáu dây vẫn kéo dài từ bầu lên cần đàn, cố định bằng chốt lên dây. Cách bố trí này giúp người chơi dễ thao tác khi vừa chơi dây tính vừa đệm hợp âm.
Sau hơn 20 năm kiên trì nghiên cứu, sáng tạo, đến nay ông Thục đã chế tạo được 5 cây đàn tính 12 dây. Ông tâm sự: “Tôi chỉ định làm vài cây thôi, nhưng một vị khách ở Thành phố Hồ Chí Minh, sau nhiều lần liên hệ, đã tìm đến tận nơi, muốn mua của tôi hai cây đàn. Sự nhiệt tình của vị khách đã tạo động lực để tôi sáng tạo thêm”.
Những năm gần đây, cây đàn tính 12 dây theo ông Thục đi biểu diễn phục vụ khách du lịch tại Khu du lịch Ba Bể, Liên hoan hát then toàn quốc, Lễ hội Đền Hùng… góp phần quảng bá nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng tới bạn bè trong và ngoài nước. Đặc biệt, Nghệ nhân Dương Văn Thục luôn tận tụy truyền nghề cho con, cháu để bảo tồn cây đàn tính và những làn điệu then trước nguy cơ mai một. Ông Hoàng Ngọc Thấm, Giám đốc Ban quản lý Khu du lịch Ba Bể cho biết: “Nghệ nhân Dương Văn Thục là người nhiệt tình với nghệ thuật hát then. Ông không chỉ giữ ngón nghề kỳ diệu, mà còn nỗ lực truyền dạy nghệ thuật hát then mỗi khi địa phương tổ chức lớp học, lớp tập huấn”.
Nghệ nhân Dương Văn Thục đã chế tạo hơn 300 cây đàn tính ba dây và sẵn sàng chia sẻ cách làm đàn tính 12 dây với những người có tâm huyết với nghệ thuật truyền thống của người Tày.
