Những năm gần đây, tỉnh đang từng bước chuyển tư duy từ “bảo vệ rừng đơn thuần” sang phát triển rừng gắn với sinh kế bền vững, hướng tới tăng trưởng xanh.
Trong năm 2025, Điện Biên tiếp tục đẩy mạnh trồng mới, khoanh nuôi và bảo vệ rừng. Riêng rừng phòng hộ và rừng đặc dụng đã hoàn thành kế hoạch trồng mới 100ha; hàng chục nghìn hec-ta rừng được giao khoán bảo vệ cho cộng đồng, hộ gia đình và các tổ chức. Cùng với đó là công tác tuyên truyền pháp luật lâm nghiệp, phòng cháy chữa cháy rừng được triển khai sâu rộng, đưa người dân trở thành chủ thể bảo vệ rừng ngay tại cơ sở.
Điểm đáng chú ý là chất lượng rừng ngày càng được đặt lên hàng đầu. Việc trồng dặm, chăm sóc, phát dọn thực bì được thực hiện đúng kỹ thuật, giúp rừng sinh trưởng ổn định, phát huy vai trò giữ nước, chống xói mòn và điều hòa khí hậu. Nhờ đó, độ che phủ rừng của tỉnh duy trì ở mức cao, đạt gần 67%, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Không dừng lại ở mục tiêu môi trường, Điện Biên xác định rõ: Rừng phải nuôi sống được người dân. Từ định hướng này, nhiều mô hình sinh kế gắn với rừng đã hình thành và phát huy hiệu quả. Ở khu vực phía đông tỉnh, mô hình trồng hồi, sa nhân, thảo quả dưới tán rừng được duy trì nhiều năm nay. Nhờ tận dụng độ che phủ tự nhiên, các loại cây dược liệu sinh trưởng tốt, ít phải đầu tư cải tạo đất, phù hợp với điều kiện canh tác vùng cao.
Cùng với đó, mắc ca đang nổi lên như một cây trồng nhiều tiềm năng trên đất lâm nghiệp. Ở xã Tuần Giáo tỉnh Điện Biên, nhiều hộ dân đã bắt đầu trồng mắc ca - một loại cây có giá trị thương phẩm cao. Diện tích mắc ca trên địa bàn tỉnh đã mở rộng lên gần 8 nghìn ha, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn. Ông Lò Văn Phùng, một hộ trồng mắc ca tại địa phương, cho biết chỉ cần khoảng 10 cây, từ năm thứ hai đã bắt đầu cho thu hoạch hạt tươi với sản lượng 20-30 kg/cây mỗi năm, bán được giá hơn 40 nghìn đồng/kg - đủ tạo ra nguồn thu ổn định, giúp gia đình vượt ngưỡng nghèo và yên tâm gắn bó với rừng.
Ở xã Quài Tở mô hình trồng cây hồi (cardamom) dưới tán rừng đã phát triển mạnh trong gần 15 năm. Diện tích trồng đã mở rộng hơn 80 ha, và nhiều hộ dân thu được từ 10 đến 60 triệu đồng/năm, tùy theo diện tích trồng.
Những mô hình này đang được đặt trong tầm nhìn phát triển giai đoạn 2026-2030 của tỉnh, với mục tiêu xây dựng sinh kế bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó kinh tế rừng, lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng giữ vai trò trụ cột.
Thực tế cho thấy, khi sinh kế được bảo đảm, người dân không còn đứng ngoài công tác bảo vệ rừng. Rừng vì thế không chỉ xanh hơn, mà còn trở thành nguồn lực kinh tế, nền tảng ổn định xã hội và động lực phát triển bền vững. Trên những sườn núi Điện Biên hôm nay, mỗi cánh rừng được trồng mới không chỉ giữ đất, giữ nước, mà còn gieo mầm cho một tương lai xanh - nơi con người và thiên nhiên cùng phát triển hài hòa.
Bên cạnh mô hình hộ gia đình, quản lý rừng cộng đồng cũng cho thấy hiệu quả rõ nét. Nhiều bản làng được giao khoán hàng trăm hec-ta rừng, tổ chức tuần tra, phòng cháy, chữa cháy và khai thác lâm sản ngoài gỗ theo quy ước chung.
