"Tư duy và tầm nhìn phát triển giáo dục phải gắn liền với khát vọng lớn của quốc gia”

Mang tầm nhìn chiến lược và khát vọng phát triển đất nước, đồng thời định vị lại vai trò của giáo dục đào tạo như nhân tố quyết định tương lai dân tộc, Nghị quyết 71-NQ/TW có ý nghĩa chiến lược, không chỉ đối với ngành giáo dục mà còn đối với sự phát triển con người, nguồn nhân lực và tương lai đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn trao đổi cùng phóng viên Báo Nhân Dân về bước chuyển mạnh mẽ của giáo dục và đào tạo, cùng ba từ khóa “hiện đại - chất lượng - công bằng” - theo tư tưởng chỉ đạo cốt lõi của Nghị quyết 71-NQ/TW.

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo ban hành ngày 22/8/2025 (Nghị quyết 71-NQ/TW) được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong đổi mới căn bản, toàn diện, thực chất giáo dục-đào tạo. Bộ trưởng đánh giá đâu là giá trị cốt lõi và ý nghĩa lớn nhất của Nghị quyết đối với sự phát triển của ngành trong bối cảnh hiện nay?

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Nghị quyết 71-NQ/TW là một văn kiện có ý nghĩa chiến lược, không chỉ đối với ngành giáo dục mà còn đối với sự phát triển con người, nguồn nhân lực và tương lai đất nước trong giai đoạn mới. Nghị quyết thể hiện tầm nhìn chiến lược và khát vọng phát triển đất nước của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và cá nhân Tổng Bí thư, đồng thời định vị lại vai trò của giáo dục đào tạo như nhân tố quyết định tương lai dân tộc. Theo đó, tư duy và tầm nhìn phát triển giáo dục phải gắn liền với khát vọng lớn của quốc gia. Chúng ta không thể đạt mục tiêu phát triển đất nước nếu không làm tốt vấn đề con người, nhân lực và đặc biệt là nhân tài.

Tư tưởng chỉ đạo cốt lõi của Nghị quyết được cô đọng qua ba từ khóa “hiện đại - chất lượng - công bằng”, và quan điểm thực thi được quán triệt bằng ba từ khóa “quyết liệt - nhanh chóng - hiệu quả”. Đây là 9 từ khóa thể hiện tinh thần đổi mới, hành động, trách nhiệm của toàn ngành trong giai đoạn tới.

Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy về vai trò của Nhà nước trong hệ thống giáo dục; Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nền tảng và dẫn dắt, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội và hợp tác quốc tế. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong tự chủ đại học, cơ chế đầu tư, quản lý và sử dụng nguồn lực.

Phóng viên: Nghị quyết đã đưa ra một tầm nhìn chiến lược với tư duy tổng thể và quyết tâm hành động mạnh mẽ. Nhưng còn một vấn đề cũng hết sức quan trọng nữa là làm thế nào để đưa Nghị quyết vào cuộc sống. Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định đâu là nhóm nhiệm vụ ưu tiên cần triển khai trước hết, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Để Nghị quyết nhanh chóng đi vào thực tiễn, toàn ngành giáo dục đã và đang tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, có thể kể đến một số nhiệm vụ quan trọng trước mắt:

Về thể chế hóa các nội dung của Nghị quyết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua các dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Ba Luật này, cùng với Luật Nhà giáo đã được thông qua trước đó, cùng có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, cùng với hàng loạt nghị định và thông tư hướng dẫn được ban hành. Bắt đầu từ thời điểm này, toàn bộ nền tảng thể chế của ngành giáo dục được đổi mới cho phù hợp với yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng phương án sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và hướng dẫn các địa phương sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông. Việc sắp xếp nhằm tăng cường sức mạnh, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả hơn cho các cơ sở giáo dục.

Về tổ chức bộ máy và nhân sự trong các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập, Bộ đã triển khai thực hiện chủ trương của Nghị quyết 71-NQ/TW: Từ ngày 1/1/2026, các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập triển khai mô hình Bí thư Đảng ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục công lập.

Đối với việc triển khai nội dung hiện đại hóa giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã, đang và sẽ tổ chức các hội nghị chuyên đề riêng về chương trình quốc gia hiện đại hóa các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, đổi mới quản trị, chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo, cùng các nội dung trọng tâm khác nhằm hiện thực hóa tinh thần “hiện đại - chất lượng - công bằng” trong Nghị quyết 71-NQ/TW.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, Bộ GDĐT đã xây dựng và trình Quốc hội thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm nguồn lực cho phát triển giáo dục và đào tạo trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, Nghị quyết số 71-NQ/TW được ban hành với mục tiêu và cũng thể hiện mong muốn của Đảng là phải tạo được chuyển biến ngay trong toàn ngành giáo dục, nhất là trong đội ngũ các thầy, cô giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là một trong những những điều kiện tiên quyết để nâng chất lượng giáo dục được đề cập tại Nghị quyết 71-NQ/TW. Thực hiện Nghị quyết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có nhiều nỗ lực để có những cơ chế, chính sách góp phần cải thiện chất lượng đào tạo, chế độ đãi ngộ và thu hút nhân lực chất lượng cao vào ngành. Bộ trưởng có thể chia sẻ cụ thể về chiến lược phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý?

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Để phát triển đội ngũ nhà giáo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Nhà giáo. Một trong những chính sách nổi bật của Luật Nhà giáo là khẳng định vị thế, bảo vệ danh dự và uy tín nghề giáo. Theo đó, nhà giáo được xác định là lực lượng nòng cốt của ngành giáo dục, có vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục; được bảo đảm các quyền trong hoạt động nghề nghiệp tương xứng với vị thế của mình; có quyền chủ động trong hoạt động nghề… Luật cũng quy định những việc tổ chức, cá nhân không được làm đối với nhà giáo; quy định việc xử lý vi phạm đối với hành vi xâm phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của nhà giáo.

Ngoài chế độ tiền lương, phụ cấp, nhà giáo còn được hưởng chính sách hỗ trợ, thu hút, trọng dụng, bao gồm: chế độ trợ cấp theo tính chất công việc, theo vùng; chế độ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng; chế độ hỗ trợ chăm sóc sức khỏe định kỳ, chăm sóc sức khỏe nghề nghiệp; được bố trí nhà ở công vụ hoặc chỗ ở tập thể hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà khi công tác ở vùng đặc biệt khó khăn.

Đồng thời, có chính sách thu hút, trọng dụng đối với người có trình độ cao, có tài năng, có năng khiếu đặc biệt, có kỹ năng nghề cao; nhà giáo đến làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn; nhà giáo trong một số lĩnh vực trọng yếu, thiết yếu… Các chế độ, chính sách này đã được cụ thể hóa tại các văn bản hướng dẫn triển khai thi hành Luật Nhà giáo, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Các chính sách nêu trên cùng với các quy định về chuẩn nghề nghiệp, bổ nhiệm chức danh nhà giáo, tuyển dụng, sử dụng, tôn vinh, khen thưởng nhà giáo… sẽ là những giải pháp tổng thể giúp nhà giáo an tâm công tác, tập trung cho hoạt động nghề nghiệp, tạo động lực để nhà giáo nâng cao năng lực, phát triển nghề nghiệp liên tục.

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, Nghị quyết 71-NQ/TW được đánh giá không chỉ là định hướng, mà là mệnh lệnh chính trị và khát vọng của dân tộc. Khi triển khai, ngành giáo dục nhìn nhận đâu là những thách thức lớn cần phải vượt qua?

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Ngành giáo dục đã được định vị lại vai trò, được trao thêm trách nhiệm và sứ mệnh, đồng thời nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và toàn xã hội. Đây là những điều kiện rất quan trọng cho sự phát triển của giáo dục trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, giáo dục đã, đang và sẽ đối mặt với nhiều thách thức, trong đó, có thể kể đến một vài thách thức như sau:

Trước hết là ngành giáo dục đứng trước yêu cầu phát triển cao, với mục tiêu lớn và tốc độ nhanh của giai đoạn phát triển mới, trong khi sức ì của tư duy cũ, thói quen cũ, cách làm cũ vẫn còn tồn tại.

Sự chưa đồng đều về xuất phát điểm giữa các vùng miền và các nhóm dân cư là một trong những thách thức gây ra sự bất bình đẳng trong giáo dục. Đó là sự bất bình đẳng trong tiếp cận hạ tầng số, chất lượng sư phạm, điều kiện kinh tế, rào cản ngôn ngữ (đối với đồng bào dân tộc thiểu số),…

Bên cạnh đó, yêu cầu hội nhập quốc tế, chuyển đổi số, ứng dụng internet và trí tuệ nhân tạo trong giáo dục đặt ra những thách thức mới mang tính phi truyền thống. Giáo dục buộc phải thay đổi cách dạy, cách học và phương thức kiểm tra, đánh giá; vừa tận dụng được lợi thế của dữ liệu lớn và công nghệ, vừa bảo đảm người học giữ được tính tự chủ, tư duy độc lập, sáng tạo và phát triển toàn diện.

Trong quá trình huy động các nguồn lực xã hội cho giáo dục, tác động của cơ chế thị trường ngày càng rõ nét. Thách thức đặt ra là giữ gìn môi trường giáo dục lành mạnh, trong sáng, không để thương mại hóa các quan hệ giáo dục hay làm tổn hại văn hóa học đường.

Đối với giáo dục đại học, thách thức nổi bật là cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, nguồn nhân lực và nhân tài. Cùng với đó, việc sắp xếp lại hệ thống, tinh gọn bộ máy và đổi mới quản trị trong thời gian tới cũng sẽ tác động đến tâm lý và thói quen của các chủ thể liên quan.

Phóng viên: Về nhiệm vụ, giải pháp, Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh tới chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục và đào tạo. Bộ trưởng cho rằng ngành giáo dục cần có những bước đi như thế nào để bảo đảm chuyển đổi số đi vào thực chất, đồng bộ, nâng cao chất lượng dạy - học?

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Năng lực số của giáo viên, cán bộ quản lý và học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Với thầy cô, đó là công cụ để đổi mới phương pháp giảng dạy, tự bồi dưỡng và phát triển chuyên môn. Với học sinh, năng lực số giúp tiếp cận tri thức nhanh chóng, hình thành khả năng tự học, sáng tạo và khởi nghiệp. Đây cũng là những yếu tố căn bản để đất nước có nguồn nhân lực công nghệ cao trong tương lai.

Bộ cũng đang chuẩn bị ban hành Chiến lược về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục. Mục tiêu của Chiến lược là ứng dụng AI một cách tổng thể, có trách nhiệm, hướng tới nền giáo dục số hiện đại, linh hoạt và công bằng.

Để thúc đẩy điều này, Bộ đã ban hành Khung năng lực số người học, xác định 6 nhóm năng lực cốt lõi, từ khai thác dữ liệu, giao tiếp - hợp tác trên môi trường số cho đến sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Hiện, chúng tôi đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục rà soát, cập nhật chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực số phù hợp với từng điều kiện thực tế.

Bộ cũng đang chuẩn bị ban hành Chiến lược về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục. Mục tiêu của Chiến lược là ứng dụng AI một cách tổng thể, có trách nhiệm, hướng tới nền giáo dục số hiện đại, linh hoạt và công bằng.

Song song với đó, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngành giáo dục đang xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, phát triển nền tảng quản trị, đẩy mạnh dạy học và kiểm tra trực tuyến, thúc đẩy hệ sinh thái AI trong giáo dục. Đây sẽ là môi trường thực tiễn quan trọng giúp giáo viên và học sinh phát triển năng lực số một cách thực chất và hiệu quả.

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, có thể thấy nổi bật lên tất cả, chúng ta vẫn nhấn mạnh việc lấy con người là trọng tâm cho sự đột phá phát triển. Với yêu cầu cấp bách là xây dựng con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển đất nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần chú trọng những gì để thực hiện tốt nhiệm vụ này?

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Nhận thức rõ vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn phát triển mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai nhiều giải pháp cụ thể.

Thứ nhất, đối với giáo dục phổ thông, chương trình mới hướng tới phát triển năng lực toàn diện, đặc biệt là năng lực số, tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Đối với giáo dục đại học, Bộ tập trung mở rộng đào tạo các ngành mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng mới, an ninh mạng; đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong nhà trường, nâng cấp các đại học quốc gia, đại học vùng và cơ sở trọng điểm theo chuẩn khu vực và quốc tế.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang triển khai nhiều đề án lớn về phát triển nhân lực công nghệ cao như: Đề án nhân lực STEM giai đoạn 2025-2035; Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn; Đề án đào tạo điện hạt nhân; Đề án các trung tâm xuất sắc công nghệ 4.0 và các trung tâm đào tạo AI tại nhiều trường đại học. Song song, Bộ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành xây dựng các đề án nhân lực mới gắn với nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Thứ hai, Bộ đang thúc đẩy mô hình hợp tác “3 Nhà”: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Đây là trục kết nối chiến lược, bảo đảm đào tạo gắn với thực tiễn, nghiên cứu gắn với sản xuất và đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thị trường.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tham mưu, ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích các trường đại học, cao đẳng hợp tác với doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, tổ chức thực tập - thực hành, đồng thời phát triển các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo ngay trong trường.

Sự đồng hành của Nhà nước trong hoạch định chính sách, của nhà trường trong cung ứng tri thức và của doanh nghiệp trong định hướng nhu cầu nhân lực đã và sẽ tạo nên chuỗi giá trị khép kín, góp phần cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số quốc gia.

Thứ ba, Bộ Giáo dục và Đào tạo chú trọng phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học: đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ; khuyến khích nghiên cứu, công bố quốc tế; mở rộng hợp tác quốc tế; đồng thời có chính sách thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy và nghiên cứu.

Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục chuẩn hóa, hiện đại hóa và quốc tế hóa chương trình đào tạo; xây dựng cơ sở dữ liệu nhân lực quốc gia gắn với dự báo nhu cầu; mở rộng hợp tác quốc tế để đưa Việt Nam trở thành một trong những nơi cung cấp nhân lực công nghệ cao của khu vực.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!