Không chỉ là một MV ca nhạc, “Đất nước hôm nay” có độ dài hơn 8 phút, kể về hành trình hình thành, đấu tranh, dựng xây và hướng tới tương lai của đất nước trong nhịp sống đương đại.
Tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung sáng tác, nhạc sĩ Dương Đức Thụy phối khí, Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng và ca sĩ Thu Hằng thể hiện cùng sự tham gia của Hợp xướng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, dưới bàn tay dàn dựng hình ảnh của đạo diễn Anh Quân.
Ra mắt đúng dịp chào mừng Đại hội Đảng lần thứ XIV, MV “Đất nước hôm nay” được xây dựng như một chỉnh thể nghệ thuật nghiêm cẩn, kết hợp âm nhạc, giọng hát và hình ảnh theo tư duy trường ca-đại hợp xướng thế tục hiện đại, hướng tới việc khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm công dân bằng cảm xúc lắng đọng.
Trường ca “Đất nước hôm nay” gồm 6 chương, mỗi chương đảm nhiệm một vai trò riêng trong tiến trình tư tưởng. Tác phẩm không kể lịch sử theo lối minh họa một chiều, mà lấy con người làm trung tâm. Đất nước hiện lên từ “giọt mồ hôi cha mẹ”, “giọt nước mắt”, “tiếng hát, tiếng cười”, từ lao động, học tập, cống hiến âm thầm của những con người bình dị. Chính cách tiếp cận này giúp “Đất nước hôm nay” tránh được lối hô khẩu hiệu quen thuộc, thay vào đó là một cảm thức lịch sử gần gũi, đời sống.
Theo đuổi đề tài quê hương, đất nước từ rất sớm, tác giả, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung từng ghi dấu ấn qua nhiều ca khúc chính ca như “Tôi đi”, “Xin rạng ngời”, “Đất nước yêu người”, “Đất nước vươn mình”, “Đất ơi nở hoa”…, được thể hiện bởi các giọng ca hàng đầu như Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng, Nghệ sĩ Ưu tú Đăng Dương, Trọng Tấn, Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Tùng, Lê Anh Dũng… Tuy nhiên, với anh, hình thức ca khúc phổ biến với khuôn khổ 2 đoạn hay 3 đoạn vẫn chưa đủ để diễn đạt trọn vẹn những suy tư về đất nước mà anh ấp ủ.
Chia sẻ về quá trình sáng tác, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung cho biết, trước khi viết một tác phẩm lớn như vậy, anh phải dành thời gian tìm hiểu, nghiên cứu, đọc tài liệu và tìm cách chuyển tải ngôn ngữ sao cho mọi người đều dễ nghe và dễ hiểu.
“Tôi từng viết các ca khúc về chủ đề Hà Nội, các dịp kỷ niệm lớn như 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, Quốc khánh 2/9… nhưng đều là tác phẩm đơn, chỉ 4–5 phút, thường viết một màu, một mô-típ giai điệu. Còn với tác phẩm này, tôi đau đáu làm sao chuyển tải được nội dung đất nước theo chiều lịch sử, vừa hiện đại vừa đồng đại. Sau đó tôi mới tham khảo cách thức sáng tác các trường ca, hợp xướng… rồi bắt tay vào viết từng phần” – nhạc sĩ kể.
Quá trình sáng tác cũng giúp nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung nhận ra rằng, chúng ta nói rất nhiều về đất nước, về lịch sử, chiến tranh và hòa bình, nhưng hiếm khi có một không gian âm nhạc đủ lớn để con người có thể đứng lại, nhìn toàn bộ hành trình ấy như một chỉnh thể sống. Chính cảm giác thiếu hụt đó đã thôi thúc anh tìm đến cấu trúc trường ca-đại hợp xướng, một hình thức cho phép nhiều giọng nói cùng tồn tại trong một dòng chảy thống nhất: Giọng của lịch sử, của đời sống, của cộng đồng và của từng con người cụ thể.
Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng cho biết, việc anh nhận lời thể hiện “Đất nước hôm nay” trước hết xuất phát từ sự tin cậy và gắn bó nghề nghiệp lâu năm với nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung. Trước đó, anh từng đồng hành và sản xuất 3 album âm nhạc cho Nguyễn Thành Trung, đều đạt hiệu quả nghệ thuật tích cực.
Ở MV “Đất nước hôm nay”, chính Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng cũng góp ý để tác phẩm được mở rộng về cấu trúc, không chỉ viết cho một giọng nam mà có thêm giọng nữ song ca và hợp xướng, nhằm tạo nên một chỉnh thể âm nhạc đồ sộ, đa thanh và giàu khả năng biểu đạt hơn.
Theo Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng, điểm khác biệt lớn của “Đất nước hôm nay” so với nhiều tác phẩm chính luận, sử thi anh từng thể hiện nằm ở tư duy cấu trúc và ngôn ngữ âm nhạc. Bản thảo ban đầu của tác phẩm dài hơn 15 phút, với rất nhiều ý tưởng và chất liệu. Sau khi trao đổi cùng nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung và Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Ngọc Khôi, ê-kíp thống nhất rút gọn tác phẩm xuống khoảng hơn 8 phút, độ dài phù hợp để giữ được sức nặng tư tưởng mà vẫn bảo đảm khả năng tiếp nhận của người nghe.
Về mặt hình ảnh, “Đất nước hôm nay” được đạo diễn Anh Quân xây dựng bằng ngôn ngữ thị giác giản dị, tiết chế nhưng giàu hiệu quả. Việc chuyển tải tinh thần của một trường ca - đại hợp xướng trong khuôn khổ một MV cũng là một thử thách đối với anh.
Đạo diễn Anh Quân cho biết, áp lực lớn nhất đến từ việc tác phẩm được thực hiện trong thời gian khá gấp, lại chủ động chọn thời điểm ra mắt gắn với một sự kiện chính trị quan trọng như Đại hội Đảng lần thứ XIV. “MV được thực hiện trong khoảng thời gian rất gấp cho nên áp lực về tiến độ là rất lớn. Trong suốt quá trình quay và hậu kỳ, cả ê-kíp gần như phải làm việc liên tục khoảng 20 tiếng mỗi ngày. Dù vậy, tôi luôn cố gắng giữ sự tỉnh táo và sáng tạo trong từng quyết định hình ảnh, đồng thời lắng nghe những góp ý từ ê-kíp để sản phẩm cuối cùng có thể truyền tải trọn vẹn ý tưởng và thông điệp mà nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung gửi gắm”, anh cho biết.
MV sử dụng nhiều tư liệu lịch sử, tư liệu chiến tranh và hình ảnh từ lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9, đòi hỏi sự chính xác cao trong lựa chọn và xử lý. Theo đạo diễn Anh Quân, việc kết hợp tư liệu với hình ảnh quay mới không nhằm mục đích minh họa trực diện, mà để tạo nên một mạch cảm xúc liền mạch và mạch lạc, nơi quá khứ và hiện tại cùng song hành. “Thách thức là làm sao để tư liệu không trở nên khô cứng, mà vẫn hòa vào nhịp cảm xúc của âm nhạc”, đạo diễn Anh Quân nói.
Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng cho biết, trước khi thực hiện MV, bản thân ca khúc “Đất nước hôm nay” cũng đã rất chỉn chu về lời ca, giai điệu, âm nhạc, đẹp dung dị và nhẹ nhàng và không mang màu sắc gì quá lớn lao. Tác phẩm thuộc thể loại trường ca nhưng âm nhạc đi vào lòng người. “Chúng tôi mong khán giả sẽ đón nhận sản phẩm âm nhạc mới mẻ này” – Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng nói.
