Lúa trúng mùa nhưng giá thấp
Gia đình ông Phạm Văn Nhựt, ngụ xã Lương Hòa, vừa thu hoạch 5 công (5.000 m²) lúa đông xuân với năng suất đạt khoảng 700 kg/ công. Theo ông Nhựt, năng suất năm nay được xem là khá cao so với nhiều vụ trước. Tuy nhiên, sau khi tính toán chi phí đầu tư, gia đình ông gần như không có lãi. Ông Nhựt cho biết: “Giá dầu tăng gần gấp 3 lần, giá phân bón tăng 2 lần so với vụ trước đã kéo theo hàng loạt chi phí như làm đất, chăm sóc, thu hoạch đều tăng mạnh. Nếu như trước đây chi phí sản xuất chỉ khoảng 3 triệu đồng/công thì nay đã tăng lên khoảng 5 triệu đồng/công. Trong bối cảnh giá lúa không tăng tương ứng, lợi nhuận của người trồng lúa bị giảm đáng kể, gia đình tôi đang cân nhắc chuyển đổi sang các mô hình sản xuất khác như trồng cỏ nuôi bò hoặc trồng dừa để cải thiện thu nhập”.
Tương tự, gia đình ông Nguyễn Văn An, ngụ xã Long Hồ, thu hoạch 7 công lúa giống Đài Thơm 8 với năng suất khoảng 750 kg/công. Mức năng suất này cao hơn cùng kỳ năm trước khoảng 200 kg/ công. Lúa được bán với giá 6.100 đồng/kg, thuộc nhóm giá cao trong vụ. Tuy nhiên, theo ông An, chi phí đầu vào tăng cao đã khiến lợi nhuận giảm đáng kể so với các vụ trước, dù năng suất cao hơn.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, toàn tỉnh đã xuống giống 105.000 ha lúa đông xuân, đạt gần 100% kế hoạch. Đến nay, khoảng 41.000 ha đã được thu hoạch, năng suất ước đạt 7 tấn/ ha; còn lại hơn 63.000 ha đang trong giai đoạn chín, chuẩn bị thu hoạch. Giá lúa từ đầu vụ đến nay, thị trường tương đối ổn định nhưng có xu hướng giảm nhẹ về cuối vụ. Cụ thể, giống lúa OM18 (nhóm chất lượng cao) có giá cao nhất 6.100 đồng/kg, thấp nhất 5.800 đồng/kg. Trong khi đó, giống OM5451 (nhóm lúa thông thường) dao động từ 5.600 đến 5.800 đồng/kg.
Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Quốc Tuấn cho biết, hoạt động tiêu thụ lúa trên địa bàn vẫn phụ thuộc lớn vào thương lái ngoài tỉnh, chiếm khoảng 85 đến 90% sản lượng. Điều này tiềm ẩn nguy cơ bị ép giá khi thị trường biến động. Sở đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường trực tiếp làm việc với 36 thương lái, yêu cầu cam kết không “bẻ kèo” hoặc ép giá. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giải pháp tình thế, chưa thể giải quyết căn cơ bài toán đầu ra trong bối cảnh nguồn cung lúa hàng hóa dồi dào.
Tìm hướng đi bền vững cho hạt lúa
Trước những khó khăn nêu trên, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long đang từng bước triển khai các giải pháp mang tính dài hạn, trong đó, trọng tâm là phát triển mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” của Chính phủ (Đề án). Đến đầu tháng 3, toàn tỉnh đã triển khai được 5.088 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, đạt hơn 63% kế hoạch năm.
Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, các mô hình này giúp lợi nhuận tăng từ 14% đến hơn 30% so với phương thức canh tác truyền thống, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính trên 20%. Đây là cơ sở quan trọng để hướng tới nền sản xuất lúa gạo bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Vụ đông xuân 2024-2025 đạt năng suất từ 6,8 đến 7,5 tấn/ha, lợi nhuận tăng khoảng 14%. Vụ hè thu 2025, lợi nhuận tăng từ 21-34%. Đến vụ thu đông 2025, lợi nhuận tăng hơn 33%, cho thấy xu hướng cải thiện ngày càng rõ rệt.
Trong vụ đông xuân 2025- 2026, tỉnh Vĩnh Long đã triển khai mô hình ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình sản xuất và thí điểm hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải; được thực hiện tại hai Hợp tác xã Sản xuất Dịch vụ Nông nghiệp Tấn Đạt (xã Trung Ngãi) và Nông nghiệp Hậu Thành (xã Long Hồ), với quy mô 200 ha. Việc ứng dụng công nghệ số giúp thu thập dữ liệu canh tác, đánh giá lượng phát thải nhanh chóng và chính xác hơn, đồng thời giảm chi phí nhân lực.
Bên cạnh các mô hình mới, tỉnh tiếp tục duy trì 928 ha sản xuất theo quy trình của Đề án tại nhiều hợp tác xã. Tại Hợp tác xã Hậu Thành (xã Long Hồ), mô hình được triển khai trên diện tích khoảng 100 ha. Vụ đông xuân 2025-2026 là vụ đầu tiên hợp tác xã áp dụng mô hình này, đạt năng suất bình quân 7,5 tấn/ha. Đáng chú ý, chi phí đầu vào giảm đáng kể nhờ giảm lượng giống gieo sạ và ứng dụng công nghệ như thiết bị bay không người lái trong sản xuất, giúp tiết kiệm vật tư và nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết: “Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao là chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, nhận được sự ủng hộ của các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước quan tâm hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi trong triển khai thực hiện. Nông dân cũng rất phấn khởi, đồng tình cao và tham gia tích cực. Hiện toàn tỉnh Vĩnh Long có 23/40 xã, phường tham gia Đề án với 70 với hợp tác xã, tổ hợp tác gồm hơn 6.300 thành viên. Quy mô sản xuất bình quân đạt khoảng 85 ha mỗi hợp tác xã, tổ hợp tác. Qua từng vụ, hiệu quả kinh tế và môi trường của mô hình ngày càng được khẳng định rõ nét”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cho rằng, địa phương đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững; trong đó, tập trung vào nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp xanh gắn với nhu cầu thị trường. Thời gian tới, tỉnh sẽ mời gọi doanh nghiệp thu mua, bao tiêu sản phẩm cho nông dân tham gia Đề án, kể cả các vùng sản xuất lúa hữu cơ ngoài vùng Đề án. Đồng thời, khẩn trương hoàn chỉnh Đề án cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2045 theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh. Tăng cường liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp, mở rộng kênh tiêu thụ và đưa sản phẩm lúa gạo tham gia Đề án lên các sàn thương mại điện tử nhằm quảng bá, tìm kiếm thị trường tiêu thụ bền vững…
