Nông dân cần hướng đến tính bền vững
Ngày 9/10/2025, Việt Nam và Australia chính thức ký kết thỏa thuận cho phép nhập khẩu chính ngạch trái bưởi tươi từ Việt Nam sang thị trường Australia. Phía Australia cũng đã trực tiếp xuống tận vườn trồng bưởi để kiểm tra và cấp mã số vùng trồng. Ngày 13/4, tỉnh Đồng Tháp và Vĩnh Long phối hợp với các doanh nghiệp xuất khẩu lô hàng đầu tiên đi thị trường đầy tiềm năng này.
Để đạt được kết quả này, nông dân đã kiên trì với quy trình sản xuất nghiêm ngặt, từ đăng ký mã số vùng trồng đến các đợt kiểm tra của các chuyên gia, đối tác đến từ Australia. Ông Dương Thanh Hồng, khu phố Mỹ Hòa, phường Mỹ Phong, tỉnh Đồng Tháp trồng 0,6 ha bưởi da xanh và đạt tiêu chuẩn xuất khẩu cho biết: “Sản phẩm trái bưởi tươi của nông dân trong khu vực được chọn để xuất khẩu đã được đối tác Australia kiểm tra theo quy trình nghiêm ngặt và đạt các tiêu chuẩn. Hiện tại, nông dân rất phấn khởi vì giá trị trái bưởi tăng gấp nhiều lần sau khi xuất khẩu. Ngoài ra, người trồng cũng dần thay đổi cách thức sản xuất cho phù hợp với yêu cầu như: Bón phân hữu cơ, áp dụng quy trình VietGAP, xây dựng mã số vùng trồng để có thương hiệu”.
Lô bưởi đầu tiên của tỉnh Đồng Tháp xuất khẩu vào thị trường Australia với các quy định nghiêm ngặt về kiểm dịch thực vật, an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc. Theo Giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu thương mại Blue Ocean (đơn vị xuất khẩu bưởi Đồng Tháp trực tiếp đầu tiên sang thị trường Australia) Phạm Thị Ngọc Thạch, doanh nghiệp đã hoàn thiện các quy trình kỹ thuật cần thiết, triển khai xuất khẩu thương mại bưởi tươi qua thị trường này. Thời gian tới, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp xây dựng thêm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đáp ứng yêu cầu xuất khẩu; tăng cường liên kết với hợp tác xã và nông dân địa phương nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định, chất lượng cao và minh bạch về truy xuất nguồn gốc.
Hành trình đưa trái bưởi da xanh vươn ra thị trường quốc tế không phải mới bắt đầu. Trước đó, năm 2022, tỉnh Bến Tre (cũ) đã xuất khẩu thành công lô hàng đầu tiên sang Mỹ. Tuy nhiên, nghịch lý vẫn tồn tại khi giá thu mua trong nước chưa tương xứng với chi phí sản xuất ngày càng gia tăng, khiến cho người trồng chưa thật sự mặn mà với các tiêu chuẩn cao. Nông dân Trần Văn Đời, ngụ xã Phú Túc (tỉnh Vĩnh Long) trồng 0,7 ha bưởi đạt chuẩn GlobalGAP cho biết: “Sản phẩm đạt chuẩn GlobalGAP chỉ cao hơn thị trường bên ngoài 3.000 đồng/kg. Trong khi, chi phí đầu vào tăng mạnh, từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến nhân công, khiến lợi nhuận bị thu hẹp. Việc tuân thủ quy trình sản xuất sạch, xây dựng mã số vùng trồng đòi hỏi đầu tư lớn nhưng chưa được bù đắp xứng đáng bằng giá bán, dẫn đến tâm lý e dè trong mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn xuất khẩu”.
Hợp tác xã bưởi da xanh Giao Long, xã Giao Long (tỉnh Vĩnh Long) hiện có 95 thành viên, với 60 ha đạt chuẩn GlobalGAP và OCOP 4 sao. Tuy nhiên, giá bán vẫn chưa tạo được sự khác biệt rõ rệt so với thị trường bên ngoài. Giám đốc Hợp tác xã Cao Thị Triêm cho biết: “Chi phí vận hành, thuế, nhân công khiến cho giá thu mua cao hơn không nhiều so với giá thu mua của thương lái, trong khi yêu cầu tuyển chọn sản phẩm xuất khẩu rất nghiêm ngặt. Phần lớn sản phẩm không đạt chuẩn buộc phải tiêu thụ trong nước, giá thấp, làm giảm hiệu quả chung. Thêm nữa, nguồn vốn hạn chế càng khiến hợp tác xã khó cạnh tranh và mở rộng quy mô”.
Cần có những bước đi vững chắc
Tỉnh Đồng Tháp có khoảng 4.364 ha bưởi, sản lượng hơn 65.000 tấn/năm. Địa phương có 23 số vùng trồng, với 31 mã số, tổng diện tích gần 471 ha; trong đó, 16 vùng trồng với 22 mã số xuất khẩu sang thị trường Mỹ và Hàn Quốc, diện tích khoảng 250 ha. Hiện nay, tỉnh Đồng Tháp có 1 vùng trồng bưởi đầu tiên đủ điều kiện xuất khẩu sang thị trường Australia, đây là nền tảng quan trọng để ngành hàng bưởi của tỉnh tiếp tục mở rộng thị trường trong thời gian tới.
Đồng chí Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh: Để phát triển bền vững ngành hàng trái cây, nhất là bưởi, ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, đồng bộ; quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu; đẩy mạnh ứng dụng khoa học-kỹ thuật, nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc, từ đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm…
Tỉnh Vĩnh Long có nhiều lợi thế trong việc phát triển cây ăn trái. Hiện tại địa phương có hơn 18.500 ha trồng bưởi, trong đó, bưởi da xanh có khoảng 13.800 ha. Để việc xuất khẩu chính ngạch mang tính bền vững, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina T&T Group (đơn vị tiên phong xuất khẩu chính ngạch lô bưởi da xanh đầu tiên sang thị trường Australia) Nguyễn Đình Tùng cho biết: “Thời gian qua, doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vùng nguyên liệu, hệ thống sơ chế, đóng gói hiện đại và quy trình kiểm soát chất lượng đồng bộ nhằm đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt của thị trường nhập khẩu. Trong đó, thị trường Australia áp dụng quy trình kiểm dịch rất chặt chẽ. Bưởi Việt Nam phải trải qua đánh giá nguy cơ dịch hại kéo dài gần 2 năm, bảo đảm không nhiễm 19 đối tượng sinh vật gây hại. Sản phẩm phải được sản xuất tại vùng trồng có mã số, xử lý tại cơ sở đóng gói được phê duyệt và chiếu xạ với liều tối thiểu 400 Gy (đơn vị đo lượng hấp thụ bức xạ ion hóa) trước khi xuất khẩu. Những yêu cầu này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt từ tất cả các khâu trong chuỗi...”.
Việc xuất khẩu bưởi sang thị trường Australia sẽ mở ra nhiều cơ hội mới, giúp trái bưởi địa phương thâm nhập ngày càng sâu rộng vào thị trường toàn cầu, thu hút ngoại tệ, giúp nông dân vùng chuyên canh tạo dựng cơ nghiệp bền vững. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa nhấn mạnh: “Để tận dụng cơ hội trái bưởi xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Australia, thời gian tới địa phương sẽ đẩy mạnh xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, nâng cao năng lực chế biến, đa dạng hóa sản phẩm; doanh nghiệp, hợp tác xã phải đóng vai trò dẫn dắt, phối hợp với nông dân xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đạt chuẩn, từ đó gia tăng sản lượng đủ nhu cầu đáp ứng cho phía đối tác nhập khẩu”.
Thời cơ mở rộng thị trường đã rõ ràng, song thách thức cũng không nhỏ. Bài toán đặt ra không chỉ là nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn là bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi người trồng được hưởng lợi xứng đáng, họ mới sẵn sàng đầu tư sản xuất sạch, góp phần xây dựng thương hiệu bưởi da xanh Việt Nam bền vững trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, từ chính sách hỗ trợ đến tổ chức sản xuất, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho trái bưởi nói riêng và nông sản nói chung vươn xa.
