Những dấu hiệu đã được báo trước
Trong tháng 6 vừa qua, xuất khẩu tôm - ngành xuất khẩu chính chỉ đạt 341 triệu USD, giảm 18% so cùng kỳ. Tuy nhiên, đây là mức giảm thấp nhất từ đầu năm tới nay. Lũy kế nửa đầu năm, xuất khẩu tôm đạt gần 1,6 tỷ USD, thấp hơn 31% so nửa đầu năm 2022.
Trong khi đó, xuất khẩu cá tra trong tháng 6 vẫn thấp hơn 26% so cùng kỳ năm trước, đạt khoảng 156 triệu USD. Lũy kế sáu tháng đầu năm, xuất khẩu cá tra đạt hơn 885 triệu USD, thấp hơn 38% so cùng kỳ năm ngoái.
Các mặt hàng khác cũng ghi nhận sự sụt giảm. Xuất khẩu cá ngừ trong tháng 6 giảm 29%, đạt 64 triệu USD, lũy kế nửa đầu năm giảm 31% đạt hơn 380 triệu USD. Xuất khẩu các loại cá biển khác giảm sâu hơn tháng trước, với mức giảm 17% xuống 157 triệu USD, dù những tháng trước có tăng trưởng nhẹ so với cùng kỳ... Xuất khẩu các mặt hàng khác như mực, bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể có vỏ trong tháng 6/2023 cũng giảm từ 17-30% so cùng kỳ.
Lý giải tình trạng sụt giảm này, VASEP cho rằng, bên cạnh những khó khăn từ phía thị trường tiêu thụ kém, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu tôm và cá tra bị sụt giảm lợi nhuận vì giá thức ăn, con giống và các chi phí đầu vào tăng cao, giá thành cao, trong khi giá bán hạ mà vẫn khó tiêu thụ, dẫn đến tồn kho càng khiến cho chi phí đội lên…
Bên cạnh đó là áp lực thiếu nguyên liệu và sự kiểm soát ngày càng chặt của thị trường nhập khẩu, điển hình là thị trường EU (liên quan đến kiểm soát an toàn thực phẩm và quy định chống khai thác IUU).
Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu chính của thủy sản như Mỹ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản... bị chi phối bởi hai yếu tố chính: Lạm phát và tồn kho. Lượng tồn kho đang được giải tỏa dần ở các thị trường, nhu cầu dự báo sẽ tăng trở lại trong nửa cuối năm. Tuy nhiên, lạm phát tại nhiều thị trường chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đó sẽ là “cái phanh” kìm hãm sự hồi phục nhu cầu tiêu thụ và nhập khẩu thủy sản tại Mỹ, EU...
Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng cho biết, khủng hoảng kinh tế chính là nguyên nhân khiến nhu cầu thủy sản sụt giảm. Để vượt qua giai đoạn khó khăn này, doanh nghiệp thủy sản cần phải bảo đảm nguồn tài chính, từ đó giúp duy trì sản xuất ổn định, sẵn sàng được nguồn nguyên liệu... để đáp ứng khi nhu cầu tiêu thụ phục hồi.
Tín hiệu từ thị trường tiềm năng
Tại đại hội cổ đông Công ty CP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú mới đây, ông Lê Văn Quang, Tổng Giám đốc Công ty này đưa ra nhận định: “Thị trường xuất khẩu thủy sản tháng 8/2023 trở đi sẽ tốt lên khi nguồn cung tôm nguyên liệu tại các nước xuất khẩu lớn là Ấn Độ, Ecuador và Việt Nam đều giảm mạnh, trong khi đó, nhu cầu trên thế giới dần phục hồi. Như vậy, tình hình tôm nguyên liệu cuối năm sẽ thiếu. Do đó, các đơn vị sẽ có cơ hội bán và giảm hàng tồn kho khi nhu cầu tiêu thụ vào mùa lễ hội cao điểm cuối năm tăng cao”.
VASEP cũng dự báo xuất khẩu thủy sản sẽ dần hồi phục trong những tháng tới và có kết quả tốt hơn so với nửa đầu năm, nhờ những tín hiệu khả quan hơn ở các thị trường tiêu thụ, khi lượng tồn kho giảm và bước vào mùa đặt hàng cho tiêu thụ cuối năm và các dịp lễ hội.
Bên cạnh đó, một số thị trường Đông Nam Á cũng được đánh giá là tiềm năng vì có nền kinh tế ổn định hơn, lạm phát thấp hơn cộng với lợi thế vị trí địa lý và ưu đãi thuế quan theo các FTA.
Công ty Chứng khoán KB cho rằng, trong bối cảnh nền kinh tế phục hồi khá chậm và mức tồn kho tăng cao sẽ kéo theo triển vọng các đơn đặt hàng sang Mỹ và Trung Quốc vẫn chưa chắc chắn. Thế nhưng trong sáu tháng cuối năm, các công ty kinh doanh xuất khẩu cá tra có thể sẽ bắt đầu ghi nhận mức lợi nhuận cải thiện hơn, nhờ chi phí sản xuất cũng như chi phí vận chuyển giảm.
Tuy nhiên, trong hoàn cảnh xuất khẩu suy giảm, nông dân treo ao khiến nguồn cung nguyên liệu thủy sản cuối năm thiếu hụt, các doanh nghiệp thủy sản đang mong ngóng được tiếp cận nguồn tín dụng để mua dự trữ nguyên liệu phục vụ xuất khẩu trong sáu tháng cuối năm 2023 và quý I/2024. Thực hiện kích cầu sớm sẽ khiến người nuôi tôm yên tâm tiếp tục thả nuôi trong giai đoạn hiện nay thay vì treo ao.
Để có tiền thu mua nguyên liệu tích trữ, VASEP đề xuất Chính phủ, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quan tâm xem xét điều chỉnh lãi suất vay USD xuống dưới 4%, lãi suất vay tiền đồng là dưới 7%; đồng thời cho các doanh nghiệp thủy sản được giãn nợ 4 - 6 tháng đối với các khoản vay đến hạn phải trả.
Đặc biệt, VASEP cho rằng, gói tín dụng 10.000 tỷ đồng cần được tung ra ngay để kích cầu hỗ trợ doanh nghiệp thủy sản thu mua nguyên liệu cho nông dân.
Ngày 5/7, tại Hội nghị sơ kết sáu tháng đầu năm và triển khai kế hoạch sáu tháng cuối năm 2023, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vẫn giữ mục tiêu phấn đấu trong sáu tháng cuối năm để tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành cả năm đạt từ 3-3,5%, giá trị xuất khẩu đạt từ 54-55 tỷ USD.
Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan yêu cầu các đơn vị liên tục cập nhật chính sách nông nghiệp của các quốc gia, đưa ra các giải pháp ứng phó linh hoạt, phù hợp để đẩy mạnh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.
