Chủ quan trước đường núi
Tháng 9, tháng 10, những cung trekking phía bắc bước vào “mùa” được nhiều người mong đợi. Người săn hoa, người săn mây, người chọn băng rừng, cắm trại qua đêm để đón bình minh. Những hành trình hấp dẫn khiến nhiều người đặt tour và thu xếp lịch nghỉ từ sớm, dù thời tiết có thể chuyển xấu. Số đông tham gia không phải thước đo an toàn, bởi sức khỏe, kinh nghiệm và khả năng ứng phó của mỗi người khác nhau.
Sự háo hức dễ đi cùng cách đánh giá đơn giản như bạn bè đã đi, nhiều đoàn vẫn lên núi, vậy mình cũng có thể tham gia. Nhưng hình ảnh người khác hoàn thành chuyến đi không cho biết họ đã chuẩn bị ra sao, gặp thời tiết thế nào và được hỗ trợ đến đâu. Cùng một cung đường, điều kiện thời tiết lúc khô ráo khác xa khi có mưa lớn, nước dâng.
Thời tiết xấu, những chiếc xe phải bám dốc, lội qua dòng nước xiết, có trường hợp còn phải ngồi trên xe cẩu hoặc xe tải trọng lớn để vượt suối khi lũ về. Việc tìm được phương tiện đưa người qua không có nghĩa nguy hiểm đã được loại bỏ. Nếu coi những tình huống ấy là thử thách để chinh phục, người tham gia dễ đánh giá thấp rủi ro.
Chị Đặng Vân (43 tuổi, Hưng Yên), người có nhiều năm kinh nghiệm leo núi chia sẻ: “Để lên kế hoạch cho một chuyến đi cùng bạn bè mất khá nhiều công sức, nên nếu phải quay về thì ai cũng tiếc. Nhưng từng đi nhiều không có nghĩa lần nào cũng an toàn, nên kinh nghiệm của tôi còn là biết lúc nào nên dừng”.
Người mới thường dễ dựa vào sự trấn an của bên tổ chức. Theo chị Nguyễn Thu Trang (34 tuổi, Hà Nội): “Nếu đăng ký tour, tôi nghĩ bên tổ chức đã kiểm tra, đánh giá và thấy đủ an toàn mới đưa khách đi. Người chưa có kinh nghiệm như tôi khó tự đánh giá chỉ qua lời giới thiệu như mưa này bình thường, cung này dễ đi”.
Có người dẫn giúp khách được hướng dẫn và hỗ trợ, nhưng không khiến đường trơn, nước xiết hay nguy cơ sạt lở biến mất. Người tham gia vẫn cần hiểu độ khó của chuyến đi, chuẩn bị thể lực, thông báo tình trạng sức khỏe và nói rõ khi không thể tiếp tục. Sự im lặng vì ngại ảnh hưởng cả đoàn có thể khiến người phụ trách không kịp nhận biết khó khăn để hỗ trợ.
An toàn từ khâu chuẩn bị
Một chuyến trekking cần được chuẩn bị theo khả năng của từng người, thay vì chỉ dựa kinh nghiệm là cung đường này dễ hay khó. Theo anh Lã Đức Huân (32 tuổi), hướng dẫn viên địa phương tại Lào Cai, trước mỗi chuyến đi, người dẫn đoàn cần cập nhật tình trạng tuyến đường có đoạn nào xấu phải sửa chữa không, có cần phải đi đường vòng không, nhất là những đoạn qua suối, sườn dốc và đường tới lán nghỉ. Việc đánh giá phải tính cả lúc trở về, bởi đoạn suối đi qua được buổi sáng có thể không còn an toàn sau nhiều giờ mưa. Khách cần biết mình sẽ đối diện điều gì để lựa chọn phù hợp, chứ không chỉ nhìn vào cảnh đẹp hoang sơ, hùng vĩ ở đích đến.
“Người dẫn phải biết nếu đường bị chia cắt thì đoàn có thể dừng ở đâu, liên lạc với ai hay còn lối đi nào khác. Phương án phải phù hợp với cả người yếu nhất trong nhóm, chứ không thể thấy vài người khỏe vẫn đi được là cho cả đoàn có thể tiếp tục hành trình”, anh Huân chia sẻ.
Trách nhiệm của doanh nghiệp lữ hành vì thế phải thể hiện trong cách tổ chức từng đoàn. Các yêu cầu về cảnh báo thời tiết, cứu hộ, liên lạc và hướng dẫn viên cần được cụ thể hóa cho từng hành trình. Có người dẫn nhưng chưa tính được cách liên lạc khi mất sóng, đường tiếp cận khi có người gặp nạn thì việc ứng phó vẫn có thể bị động.
Chính quyền và đơn vị quản lý tuyến cũng cần nắm được những đoàn đang hoạt động để liên hệ khi thời tiết chuyển xấu. Việc ghi nhận số người, lịch trình và người phụ trách cần bao quát cả nhóm tự túc, thuê người dẫn riêng. Với khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, thông báo hạn chế hoặc cấm vào phải rõ phạm vi, thời điểm và có kiểm soát thực hiện.
Thỏa thuận hoàn, đổi tour cần minh bạch từ đầu để giảm sức ép về chi phí khi hành trình buộc phải thay đổi. Nhưng trước hết, mỗi người cần hiểu rằng, việc người khác đã vượt qua một đoạn đường không bảo đảm mình cũng sẽ bình an. An toàn bắt đầu từ cách đánh giá khả năng và điều kiện thực tế của chuyến đi.
