Ở đó, ThS, bác sĩ CKII Kiều Quốc Hiền, Trưởng khoa cùng tập thể y, bác sĩ mỗi năm không chỉ thực hiện những ca mổ khó, mà còn giúp hàng trăm bệnh nhân ở tuổi “xưa nay hiếm” lấy lại khả năng vận động, qua đó giúp phục hồi chất lượng cuộc sống.
Một cú ngã nhỏ, hệ lụy lớn
Trong căn phòng bệnh yên tĩnh tại Khoa A9, cụ bà hơn trăm tuổi (tỉnh Lào Cai) chậm rãi vịn tay con gái, đặt những bước đầu tiên xuống sàn sau ca phẫu thuật. Bước chân còn dè dặt, nhưng ánh mắt đã ánh lên niềm hy vọng. Với nhiều gia đình, khoảnh khắc ấy không chỉ là dấu mốc hồi phục sau mổ, mà là sự trở lại của niềm tin. Ở Khoa Phẫu thuật Chấn thương chỉnh hình, những khoảnh khắc như thế đã trở nên quen thuộc.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, tuổi thọ tăng lên đồng nghĩa với nguy cơ tai nạn sinh hoạt ở người cao tuổi ngày càng lớn. Quá trình lão hóa khiến hệ thần kinh phản xạ chậm, khối cơ và sức mạnh cơ giảm, thăng bằng suy yếu. Nhiều người đồng thời mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tai biến mạch máu não, thoái hóa khớp. Đặc biệt, ở phụ nữ lớn tuổi, tình trạng loãng xương do thay đổi nội tiết làm mật độ khoáng xương giảm, cấu trúc bè xương thưa và giòn hơn. Vì vậy, chỉ một cú trượt chân trong nhà tắm, bước hụt cầu thang hay vấp ngã trên nền phẳng cũng có thể dẫn đến gãy cổ xương đùi hay gãy liên mấu chuyển xương đùi - những tổn thương thường gặp ở vùng đầu trên xương đùi.
Theo bác sĩ Kiều Quốc Hiền, ở người trẻ, một số trường hợp gãy xương có thể điều trị bảo tồn bằng bó bột hoặc kết hợp xương. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, nếu không can thiệp sớm, tình trạng bất động kéo dài sẽ dẫn tới hàng loạt biến chứng nội khoa nghiêm trọng: loét tỳ đè vùng cụt, nhiễm trùng tiết niệu, huyết khối tĩnh mạch sâu và đặc biệt là viêm phổi do ứ đọng. “Ở người cao tuổi, viêm phổi do nằm lâu có thể diễn tiến rất nhanh. Khi thông khí phế nang giảm, phản xạ ho yếu, đờm ứ đọng sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, nguy cơ suy hô hấp và tử vong tăng cao”, bác sĩ Hiền phân tích.
Thực tế lâm sàng cho thấy, chỉ sau vài ngày nằm bất động, người bệnh có thể xuất hiện loét sâu vùng mông - cùng cụt; có trường hợp nhập viện muộn, khi đặt sonde tiểu đã ghi nhận nhiễm trùng tiết niệu nặng. Những biến chứng này không chỉ làm tăng tỷ lệ tử vong mà còn kéo dài thời gian điều trị và gia tăng gánh nặng cho gia đình.
“Đừng để người già nằm chờ!”
Gần 30 năm làm nghề, bác sĩ Kiều Quốc Hiền chọn con đường không dễ: phẫu thuật thay khớp háng cho người cao tuổi, kể cả những bệnh nhân 90, 100 tuổi. Đây là nhóm bệnh nhân có nhiều bệnh lý kèm theo, đòi hỏi phải đánh giá tiền phẫu toàn diện và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa: gây mê hồi sức, tim mạch, nội tiết.
Theo ông, “mổ sớm” không đồng nghĩa với vội vàng mà là quyết định dựa trên cân nhắc lợi ích - nguy cơ sau khi đã tối ưu hóa tình trạng nội khoa: kiểm soát huyết áp, điều chỉnh rối loạn điện giải, cải thiện tình trạng thiếu máu, đánh giá chức năng tim phổi.
Không ít gia đình khi đưa người thân tới viện đều có chung lo lắng: “Cụ đã lớn tuổi như vậy, có mổ được không?”. Thay vì trả lời ngay, bác sĩ Hiền cùng ê-kíp tiến hành thăm khám, làm xét nghiệm, hội chẩn kỹ lưỡng. Khi các điều kiện cho phép, phẫu thuật được thực hiện sớm nhằm giúp bệnh nhân sớm vận động trở lại. Ông nhấn mạnh: “Đừng để người già nằm chờ. Chờ là mời gọi biến chứng!”.
Trong giai đoạn 2024-2025, Khoa A9 ghi dấu ấn chuyên môn với số lượng lớn ca thay khớp háng cho người cao tuổi: 115 ca ở nhóm 80-89 tuổi; 38 ca ở nhóm 90-95 tuổi và 5 ca hơn 100 tuổi.
Đằng sau mỗi con số ấy là một phận người. Có cụ 113 tuổi từ Bệnh viện đa khoa Hòa Bình chuyển lên trong tình trạng gãy nền cổ xương đùi. Sau đánh giá toàn diện, ca mổ do bác sĩ Hiền trực tiếp thực hiện thay khớp háng chuôi dài nhằm bảo đảm độ vững trên nền xương loãng. Ngày thứ ba sau mổ, cụ đã có thể ngồi dậy và tập đứng với hỗ trợ. Đến nay, hai năm sau mổ, ở tuổi 115, cụ vẫn đi lại tốt, tự leo cầu thang với sự hỗ trợ nhẹ của con cháu.
Một trường hợp khác là cụ bà 104 tuổi (Cầu Giấy, Hà Nội) gãy liên mấu chuyển xương đùi kèm hen phế quản, tăng huyết áp, thiếu máu, rối loạn điện giải và loãng xương nặng (T-score-4). Sau hồi sức tích cực và điều chỉnh các rối loạn nội khoa, ê-kíp mổ quyết định thay khớp háng chuôi dài. Nhờ kiểm soát đau tốt và phục hồi chức năng sớm, bệnh nhân có thể ngồi dậy sau 24 giờ, tập đứng sau 48 giờ và đi lại vững với khung chữ U sau 10 ngày điều trị.
Còn có ca bệnh, cụ bà (Nghĩa Đô, Hà Nội) năm 99 tuổi gãy cổ xương đùi bên trái, sang tuổi 100, cụ lại không may gãy bên phải. Cả hai lần, gia đình đều tín nhiệm “bàn tay” bác sĩ Hiền. Nhờ được thay khớp háng kịp thời, đến nay, cụ vẫn vận động đi lại bình thường, vui vầy cùng con cháu.
Sự tận tụy không chỉ trên bàn mổ
Những tiến bộ của y học hiện nay đã tạo nền tảng quan trọng cho phẫu thuật thay khớp háng ở người cao tuổi. Hệ thống khớp háng nhân tạo ngày càng đa dạng, hiện đại, đặc biệt là thiết kế chuôi dài có khả năng cố định sâu và vững trong ống tủy xương đùi phù hợp với bệnh nhân loãng xương nặng. Kỹ thuật phẫu thuật ít xâm lấn, kiểm soát mất máu tốt và gây mê hồi sức hiện đại giúp rút ngắn thời gian mổ (mỗi ca thay khớp háng thường kéo dài từ 45 đến 60 phút, thậm chí có trường hợp chỉ khoảng 30 phút), giảm biến chứng chu phẫu.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Hiền, kỹ thuật chỉ phát huy khi được đặt đúng thời điểm. “Mục tiêu không chỉ là cố định ổ gãy, mà là giúp bệnh nhân sớm ngồi dậy, thở sâu, vận động để tránh biến chứng”, ông nhấn mạnh. Nguyên tắc ấy trở thành kim chỉ nam của Khoa A9: đánh giá kỹ - quyết định nhanh - phục hồi sớm.
Sự quan tâm của bác sĩ Hiền không dừng lại ở ca phẫu thuật. Ông theo sát bệnh nhân trong những ngày hậu phẫu, hướng dẫn từng động tác tập thở, từng lần ngồi dậy, chế độ dinh dưỡng; phối hợp chặt chẽ với chuyên khoa phục hồi chức năng để “24 giờ ngồi - 48 giờ đứng”. Với người già, đó không chỉ là bài tập, mà là niềm tin. Và với nhiều gia đình, điều quý giá nhất không chỉ là một ca mổ thành công, mà là việc người thân có thể tự ngồi dậy, tự bước đi, giảm phụ thuộc vào con cháu. Đó là sự khác biệt giữa “tồn tại” và “sống có chất lượng”.
Người nhà bệnh nhân cụ bà 104 tuổi chia sẻ: “Khi đưa mẹ tôi vào viện, gia đình rất lo lắng vì cụ đã ngoài 100 tuổi, lại có nhiều bệnh nền. Chúng tôi sợ nhất là mổ không chịu được, nhưng cũng sợ nếu không mổ thì mẹ chỉ nằm một chỗ rồi xuất hiện các biến chứng.
Bác sĩ Kiều Quốc Hiền là người trực tiếp trao đổi với gia đình. Bác sĩ giải thích rất rõ ràng, thẳng thắn, không hứa hẹn quá mức nhưng cũng không né tránh khó khăn. Điều khiến chúng tôi yên tâm là bác sĩ nói rất kỹ về lợi ích của mổ sớm và những nguy cơ nếu để cụ nằm lâu.
Sau ca mổ, mẹ tôi ngồi dậy được sớm, gia đình chăm sóc nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Các bác sĩ, điều dưỡng Khoa A9 theo dõi sát từng ngày, hướng dẫn cụ thể từ cách tập thở, ngồi dậy đến tập đứng và cả chế độ dinh dưỡng. Chúng tôi cảm nhận rõ sự tận tâm và trách nhiệm, không chỉ của bác sĩ Hiền mà của cả tập thể Khoa A9.
Với gia đình tôi, các bác sĩ không chỉ chữa bệnh, mà đã trả lại cho mẹ tôi khả năng đi lại và cho chúng tôi niềm tin rằng người già, nếu được điều trị đúng cách và kịp thời, vẫn có thể sống khỏe và có chất lượng”.
Ngày Thầy thuốc Việt Nam, nhìn những bước chân chậm rãi mà kiên cường của các cụ sau mổ, người ta hiểu sâu hơn ý nghĩa của nghề y. Không chỉ kéo dài sự sống, mà là trả lại chất lượng sống: Quyền được đứng dậy, tự đi, tự thở sâu và tự mỉm cười.
Theo bác sĩ Kiều Quốc Hiền, té ngã ở người cao tuổi rất khó phòng tránh hoàn toàn do suy giảm chức năng vận động và các bệnh lý kèm theo. Tuy nhiên, gia đình có thể chủ động giảm nguy cơ cũng như hạn chế hậu quả bằng những biện pháp thiết thực như: Lắp tay vịn ở nhà tắm, cầu thang; Tránh sàn trơn; Điều trị loãng xương, bổ sung canxi - vitamin D; Kiểm soát bệnh lý mạn tính. Quan trọng hơn cả, nếu không may bị ngã và đau vùng háng, đùi, không nên để bệnh nhân nằm ở nhà theo dõi kéo dài, cần đưa đến cơ sở y tế để chụp X-quang và đánh giá sớm. Nếu có chỉ định phẫu thuật và đủ điều kiện nội khoa, can thiệp sớm sẽ giảm đáng kể nguy cơ biến chứng và cải thiện tiên lượng lâu dài.
