Kiến trúc 30 năm Ðổi mới (1986 - 2016)

Tìm lối đi riêng trên sân chơi toàn cầu

Từ ngày 16 đến 18 tháng 11 năm nay, lần đầu tiên, Việt Nam có hai đại diện được mời làm giám khảo tại Festival Kiến trúc thế giới (World Architecture Festival - WAF). Và một trong hai gương mặt đó, kiến trúc sư (KTS) Hoàng Thúc Hào cũng vừa trở thành người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng SIA-Getz cho KTS nổi bật châu Á năm 2016. Ðây thật sự là một tin vui, không chỉ với riêng họ mà còn là nguồn động viên, khích lệ lớn cho mọi thế hệ KTS trẻ Việt Nam, trong bối cảnh làm nghề cạnh tranh ngày càng khắc nghiệt hiện nay.

Bar Gió và Nước của KTS Võ Trọng Nghĩa - công trình đoạt giải Arcasia Awards 2007-2008.
Bar Gió và Nước của KTS Võ Trọng Nghĩa - công trình đoạt giải Arcasia Awards 2007-2008.

Phát triển trên tinh thần bản địa

Nhìn lại những cái tên đã góp phần giúp định danh kiến trúc Việt Nam trong vòng dăm năm trở lại đây, không khó để nhận ra thành công của họ là các công trình được thiết kế trên tinh thần, hoặc được truyền cảm hứng từ tinh thần bản địa sâu sắc.

Một Võ Trọng Nghĩa (sinh năm 1976) sinh ra và lớn lên ở một vùng quê nghèo Quảng Bình, nơi con người sống an lành và hài hòa với tự nhiên trong cộng đồng làng nhỏ xinh, bao phủ bởi tre, mương nước, sông ngòi, cánh đồng bát ngát. Tất cả các công trình xây dựng lớn nhỏ trong cộng đồng, từ nhà ở dân sinh đến nơi sinh hoạt chung, như chùa, đền, đình... đều nương vào thiên nhiên, hòa mình trong thiên nhiên. Vì thế, anh luôn mơ ước đan cài các ký ức ấy trong thiết kế kiến trúc của mình, để rồi đạt được thành công bước đầu với các thiết kế gắn kết thiên nhiên - vật liệu - không gian thật hài hòa, tất cả trong một. Phát triển trên nền tảng triết lý truyền thống này của người Việt kết hợp với các phương pháp tiếp cận, xử lý vật liệu hiện đại, Võ Trọng Nghĩa và cộng sự đã thành công trong loạt kiến trúc với tre, nứa, cây lá địa phương mà khởi đầu là công trình quán cà-phê Gió và Nước (Bình Dương, 2007) với nguyên liệu chính là cây tầm vông được xử lý kỹ lưỡng để tạo độ bền vật liệu. Công trình này ngay lập tức giành giải thưởng Hội Kiến trúc sư châu Á (Arcasia Awards) 2007- 2008, khởi đầu cho rất nhiều giải thưởng kiến trúc trong nước và quốc tế sau này, được công ty của anh thiết kế theo hướng như Gió và Nước.

KTS Nguyễn Hòa Hiệp (sinh năm 1978), cũng là một người hướng các thiết kế kiến trúc hài hòa với nơi chốn của chúng. Bên cạnh đó, tiêu chí tối quan trọng của anh với các cộng sự tại A21 studio là tận dụng nguyên vật liệu địa phương. Những quán cà-phê, spa, khu nghỉ dưỡng, do các anh thiết kế không chỉ trả lại cho không gian cụ thể, trong đó sự trong lành của tự nhiên nguyên thủy mà còn tận dụng tối đa những nguyên vật liệu thừa, phế thải tại chỗ, xử lý, sắp xếp lại với nhãn quan của những người trẻ hiện đại, góp phần thổi vào cảnh quan địa phương những điểm nhấn mới mẻ nhưng hòa hợp. Quán cà-phê Mái Lá (Nha Trang, 2104) được làm lại từ một xưởng gỗ tư nhân là một thí dụ thú vị cho hướng đi của A21 studio. Các KTS tận dụng toàn bộ gỗ còn lại để định hình một khung cảnh mới cho quán. Xung quanh các khung thép cố định và vững vàng là gỗ: mẩu gỗ nhỏ, không đều nhau được sửa, ghép lại thành các tấm giống như ghép cửa chớp, vừa giúp chắn nắng nhưng cũng vừa đón nắng vào bên trong, đồng thời tạo hoa văn trang trí cho tường. Các KTS còn sử dụng kỹ thuật ghép mộng truyền thống trong quá trình xây dựng công trình này.

Kiến trúc đem lại hạnh phúc cho tất cả mọi người

Hoàng Thúc Hào (sinh năm 1971) đã xây dựng cho mình một triết lý kiến trúc giản dị như thế. Theo đó, một công trình kiến trúc dù nhỏ hay lớn cũng đều là sản phẩm của sự hài lòng, hạnh phúc của cả ba bên: chủ đầu tư, KTS và người thụ hưởng. Các mô hình nhà cộng đồng, sân chơi, nhà ở xã hội cho công nhân được xây dựng trên tinh thần nhân văn này, đem lại cho anh và cộng sự uy tín, danh tiếng và cả niềm vui. Anh cho rằng: "Kiến trúc là hoa của đất, mọc lên từ một địa phương cụ thể nên phải là kết tinh của tinh thần sống của con người, miền đất nơi đó". Ngôi nhà cộng đồng Suối Rè (Hòa Bình, 2010), nơi có cả người Kinh và Mường cùng chung sống bên nhau hàng trăm năm qua, đã được thiết kế dựa trên các đặc điểm kiến trúc nhà của cả hai tộc người này, bảo đảm mùa đông ấm, chắn được gió lạnh, mùa hè mát, ngăn được oi bức của thời tiết. Các KTS đã xử lý hài hòa cả về khung kết cấu tổng thể cho ngôi nhà, cách sử dụng vật liệu địa phương, việc tận dụng đất và không gian bao quanh để làm hầm, thảm cỏ... Ngôi nhà độc đáo nhưng không hề xa lạ với người bản địa, do có sự tham dự của họ vào công tác xây dựng, đặc biệt là tận dụng được công năng của ngôi nhà quanh năm.

Khu nghỉ dưỡng I-resort (Nha Trang, 2011 - 2012) do nhóm KTS A21 studio thực hiện cũng được phát triển trên nền tảng một kiến trúc tương hợp với địa phương, có thể sống lâu dài với địa phương thông qua nguyên tắc tương tự như của Hoàng Thúc Hào. KTS Nghiêm Đình Toàn của A21 Studio chia sẻ về việc sử dụng các phiến đá và cây tranh tự nhiên để làm tường, mái cho khu nghỉ dưỡng: "Mình đem đến đây một kiến trúc thì nó không chỉ làm vui lòng người sử dụng, từ xa đến mà còn làm hài lòng người địa phương, tạo công ăn việc làm cho họ thông qua cách mình tận dụng nguyên liệu tự nhiên ở địa phương mà họ là những người am hiểu hơn ai hết".

Lâu nay, trên khắp cả nước, nhất là ở các đô thị lớn, các địa phương có tiềm lực kinh tế mạnh mẽ, xuất hiện dòng chảy ào ạt của các đại công trình biểu tượng cho quốc gia, địa phương, những trung tâm, khu đại đô thị lớn nhỏ mọc lên hằng ngày, đẩy giới KTS trong nước vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt với nhau và với các công ty kiến trúc quốc tế về ý tưởng và công năng, về sự mới mẻ và tính tiên phong trong thiết kế một cách phô trương, hoa mỹ, về khả năng làm vừa lòng chủ đầu tư ở tinh thần tận dụng không gian theo hướng vị lợi thay vì trao cho người sử dụng quyền tận hưởng... Nhưng vẫn còn rất nhiều KTS, nhất là những người thuộc thế hệ trẻ hơn, nhận chân được các giá trị căn bản của kiến trúc và kiên trì đi con đường của mình. Kiến trúc suy cho cùng cũng là tạo ra một không gian để con người sống, vậy thì không có lý do gì để không sống và làm việc trong hạnh phúc.

Tinh thần ấy, với những tên tuổi như anh Nghĩa, Hào, Hiệp, Hòa... chắc chắn sẽ truyền cảm hứng lớn cho cộng sự cũng như các lớp đồng nghiệp kế cận, để họ có thêm động lực khởi nghiệp và tiếp nối bởi họ chẳng thể thành công, nếu chỉ lầm lụi một mình trên đường dài. Để đội ngũ KTS trẻ có thể tìm thấy thành công, khi tìm lối đi riêng trên sân chơi toàn cầu hoá bằng cách tựa vào văn hóa và tinh thần bản địa. Rồi lách mình qua một khe cửa hẹp, để tìm tới thành công.

Trong khuôn khổ WAF 2016 vừa được tổ chức tại Arena Berlin (CHLB Đức), KTS Hoàng Thúc Hào (KTS trưởng của văn phòng kiến trúc 1+1>2) và KTS Nghiêm Đình Toàn (KTS thuộc nhóm A21 Studio - TP Hồ Chí Minh) đã vinh dự được "ngồi ghế nóng", nhờ thành tích đã từng có công trình giành giải thưởng của WAF 2015.

WAF thành lập năm 2008. Đến nay, Việt Nam có khá nhiều giải thưởng từ liên hoan kiến trúc này, nổi bật là năm 2014 với ba giải: giải lớn nhất Công trình của năm dành cho Nhà nguyện của A21 Studio, hai giải cho hạng mục Nhà và Khách sạn -Khu giải trí cho Công ty kiến trúc Võ Trọng Nghĩa và cộng sự; năm 2015 với hai giải cho hạng mục Nhà: công trình Nhà Sài Gòn của A21Studio, hạng mục cộng đồng - dân sinh với Nhà cộng đồng Cẩm Thanh, Hội An của VP 1+1>2.

ARCASIA Awards (giải thưởng của Hội đồng kiến trúc châu Á, gồm 19 thành viên là các Viện kiến trúc quốc gia trong khu vực, thành lập năm 1967) có hệ thống giải thưởng mới từ năm 2013. Trong năm này, công trình Nhà xanh (Stacking Green) của Võ Trọng Nghĩa và cộng sự và Nhà cộng đồng Suối Rè của VP 1+1>2 được giải Danh dự theo hạng mục. Năm 2015, hai giải Vàng hạng mục dành cho Bes Pavilion - không gian cộng đồng ở Hà Tĩnh của hai KTS Trần Ngọc Phương - Đoàn Thanh Hà và Nhà Bình Thạnh của Võ Trọng Nghĩa và cộng sự, một giải Danh dự dành cho Nhà tổ mối (Đà Nẵng) của hai KTS Trần Thị Ngụ Ngôn - Nguyễn Hải Long.

Có thể bạn quan tâm

Cụ nghiến nghìn tuổi, được công nhận là Cây di sản Việt Nam, ở Cốc Ly, xã Bảo Nhai (Lào Cai).

Kho vàng xanh trên núi đá Cốc Ly

Tôi đã đi qua nhiều cánh rừng bạt ngàn của vùng cao Tây Bắc, từng đứng trước những rặng pơ mu trầm mặc ở đỉnh Tây Côn Lĩnh hay những tán sa mộc thẳng đứng giữa sương mờ Đồng Văn. Nhưng chưa nơi nào cho tôi một cảm giác choáng ngợp và đầy rung chấn như hành trình ngược sông, vượt núi về với quần thể nghiến cổ thụ Cốc Ly. Trên những vách đá vôi dựng đứng, sừng sững những cụ nghiến trăm tuổi, tỏa bóng uy nghiêm, như chiếc ô xanh khổng lồ che chở vùng đất thượng nguồn sông Chảy hùng vĩ và thơ mộng...

Nhiều hoạt động bổ ích tại Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi Long Biên (Hà Nội). Ảnh | Thúy Anh

Bài học an sinh từ thế giới

Việt Nam sẽ chính thức trở thành nước có dân số già vào khoảng năm 2036, với tốc độ “già hóa” thuộc nhóm nhanh nhất thế giới khi chỉ mất 20 năm để chuyển từ “già hóa” sang “già”, trong khi Pháp mất 115 năm hay Thụy Điển là 85 năm. Thực tế này đặt ra một câu hỏi: Hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam đã sẵn sàng cho sự chuyển biến dân số này chưa và có thể học hỏi được gì từ các mô hình y tế trên thế giới?

Nhằm tạo sân chơi bổ ích, lành mạnh và góp phần nâng cao kỹ năng phòng, chống đuối nước cho trẻ em, các lớp dạy bơi hè tại Hà Nội được tổ chức với nhiều nội dung thiết thực, thu hút đông đảo học sinh tham gia.

Vui khỏe giũa ngày hè

Mùa hè của trẻ em không chỉ là khoảng thời gian rời xa sách vở, học hành bận rộn mà còn là những ngày được phát triển cả thể chất lẫn tinh thần, tham gia nhiều hoạt động bổ ích, trải nghiệm, khám phá và sẻ chia. Những lớp dạy bơi giúp các em biết cách bảo vệ mình trước nạn đuối nước, hỗ trợ cứu giúp người khác trong hoạn nạn. Các buổi tập thể thao nâng cao sức khỏe vừa là liều thuốc quý vừa là niềm đam mê thư giãn đáng khích lệ. Lại thêm không ít trò chơi dân gian gợi lại ký ức tuổi thơ… Các chuyên gia và phụ huynh tận tình hướng dẫn, động viên, tiếp thêm động lực, các em càng thêm phấn khích. Giữa “sân chơi” mùa hè, những giây phút rụt rè ban đầu chóng qua, dần nhường chỗ cho sự tự tin, hào hứng, những ánh mắt háo hức, tiếng reo vui.

Phối cảnh khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long Urban City, Dự án đã được khởi công xây dựng vào tháng 2/2026.

Đô thị đa mục tiêu: Cơ hội và thách thức

Hà Nội vừa ban hành Quyết định 2636/QĐ-UBND phê duyệt Đề án khu đô thị đa mục tiêu trên địa bàn thành phố hướng tới xây dựng các không gian đô thị thông minh, tích hợp đồng bộ về hạ tầng, công nghệ số, dịch vụ và an ninh ngay tại chỗ. Mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành và đưa vào vận hành 2-3 khu đô thị đa mục tiêu và khu đầu tiên đã được khởi công tại xã Thư Lâm và xã Đông Anh.

Giáo viên Trường phổ thông liên cấp Marie Curie (Hà Nội) trong một đợt dạy trực tiếp tại Mèo Vạc (Tuyên Quang).

Bài toán chưa có lời giải

Tính đến tháng 6/2026, cả nước vẫn còn thiếu hơn 104 nghìn giáo viên các cấp so với định mức. Tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ đã tồn tại từ nhiều năm học. Không thể chậm trễ hơn, lúc này cần những lời giải thiết thực và hiệu quả.

Với hệ thống hiện vật ở Bảo tàng, có thêm các cựu tù cách mạng kể chuyện, các bài học lịch sử trở nên chân thực, cảm xúc và thuyết phục hơn.

Những “nhân chứng sống” tái hiện ký ức hào hùng

Hơn nửa thế kỷ sau ngày trở về từ những nhà tù đế quốc, nhiều cựu chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày vẫn lặng lẽ trả món nợ ân tình với đồng đội. Có người dành cả gia tài, đổi hơn 2.000 m² đất để dựng một bảo tàng lưu giữ hơn 5.000 kỷ vật chiến tranh. Có người ở tuổi ngoài 80 vẫn đi khắp các trường học, di tích, dùng chính những vết thương trên cơ thể là “giáo cụ trực quan” kể lại lịch sử...

Các vật liệu xây dựng tăng giá cùng lúc tạo ra cú sốc với ngành xây dựng. Ảnh trong bài | Khiếu Minh

Cơn sốt giá vật liệu xây dựng: Người dân, nhà thầu cùng “ngộp thở”

Cơn sốt giá vật liệu xây dựng đang lan rộng trên nhiều địa phương khi cát, đá, thép, xi-măng đồng loạt thiết lập mặt bằng giá mới. Chỉ trong vài tháng, chi phí xây dựng một căn nhà có thể đội thêm hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng, đẩy người dân, nhà thầu và doanh nghiệp bất động sản vào vòng xoáy áp lực chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Công an tỉnh Thanh Hóa xác định ổ nhóm do Hoàng Văn Toàn cầm đầu đã thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt số tiền lên tới 227 tỷ đồng của hàng chục nghìn người. Ảnh trong bài | Công an Thanh Hóa

Ma trận lừa đảo trên mạng xã hội

Từ một nhà xưởng đầy cỏ dại, lá cây vô danh ở Thanh Hóa, những túi “thảo dược gia truyền ba đời” đã được bán cho hàng chục nghìn người bệnh trên cả nước, mang về hàng trăm tỷ đồng cho đường dây lừa đảo núp bóng đông y. Vụ Hoàng Minh Đường chỉ là một lát cắt của ma trận “thần y” đang bủa vây người bệnh trên mạng xã hội, nơi những chiếc áo blouse giả, fanpage giả bệnh viện và các lời quảng cáo chữa bách bệnh đang biến niềm tin và nỗi tuyệt vọng của người bệnh thành món hàng để trục lợi.

Công ty TNHH Sankoh Việt Nam có 100% vốn đầu tư Nhật Bản, chuyên sản xuất, gia công dây điện và linh kiện điện. Ảnh trong bài | Thành Đạt

Bước chuyển lớn trong tư duy phát triển

Trong gần 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu khi dòng vốn đầu tư nước ngoài ngày càng tăng trưởng mạnh. Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Trong bối cảnh Việt Nam đang xác lập mô hình tăng trưởng mới trên cơ sở khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, việc thu hút và phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước.

Cuộc chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về

Cuộc chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang bước vào giai đoạn tăng tốc với nhịp độ khẩn trương trên khắp mọi miền đất nước. Từ những cánh rừng biên giới còn sót lại bom mìn, những địa bàn trên đất bạn Lào, Campuchia đến các nghĩa trang liệt sĩ trên khắp cả nước, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đang ngày đêm thực hiện sứ mệnh thiêng liêng: tìm đồng đội, trả lại tên cho những phần mộ liệt sĩ khuyết danh, đưa các anh trở về với gia đình, Tổ quốc.

Nhà là để ở , không phải để kinh doanh, tích sản

Nhà là để ở , không phải để kinh doanh, tích sản

“Nhà là để ở, không phải để kinh doanh, tích sản” - thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mở ra một bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển thị trường bất động sản. Với tinh thần đó, Nhân Dân hằng tháng thực hiện chuyên đề này, góp phần làm rõ những vấn đề đặt ra và các giải pháp để nhà ở trở về đúng giá trị và chức năng vốn có.

Khu xóm trọ dành cho bệnh nhân hiểm nghèo ở phố Lê Thanh Nghị (Hà Nội), với những phòng trọ chật chội, mái lợp fibro xi-măng luôn nóng hầm hập trong các tháng cao điểm mùa hè.

Người bệnh quay cuồng trong nắng nóng

Tháng 6, Hà Nội bước vào những ngày nóng nhất trong năm. Ngoài đường, không khí hầm hập hắt lên từ mặt đất bỏng rát, trong các bệnh viện tuyến cuối và những xóm trọ quanh viện, cái nóng còn ngột ngạt hơn gấp bội. Ở đó, những bệnh nhân suy thận, ung thư... vẫn ngày ngày chống chọi với chồng chất lo toan và kiệt quệ, cái nghèo và bệnh tật đeo bám. Vì nghèo, có người đã 23 năm hỏng cả hai quả thận vẫn không dám bật điều hòa dù căn phòng trọ nóng như lò nung; có người dùng khăn ướt, chăn ướt treo lên trần nhà với mong muốn hạ nhiệt; có người kiệt sức sau mỗi đợt điều trị hóa chất...

Sản xuất ô-tô điện tại nhà máy Công ty TNHH sản xuất và kinh doanh VinFast (Hải Phòng). Ảnh | TRẦN HẢI

Cuộc dịch chuyển lịch sử từ xe xăng sang xe điện

Những tấm biển giảm giá xuất hiện ngày một nhiều tại các cửa hàng xe xăng, trong khi ở nhiều đại lý xe điện, khách hàng phải đặt cọc chờ nhận xe. Đằng sau sự tương phản ấy là một cuộc dịch chuyển đang âm thầm diễn ra trên thị trường ô-tô, xe máy.

Kiến tạo diện mạo mới cho Thủ đô

Kiến tạo diện mạo mới cho Thủ đô

Hà Nội đang bước vào giai đoạn tăng tốc lịch sử với hàng loạt siêu dự án hạ tầng trọng điểm, nổi bật là trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, Khu đô thị thể thao Olympic, các tuyến đường vành đai khép kín và hệ thống cầu vượt sông.

Nghi thức trong lễ cưới truyền thống của người Chu Ru.

Dẳng dai "món nợ bắt chồng"

Ngồi cùng tôi dưới gốc xoài già bên ngôi nhà gỗ giữa rừng Pơtơu Gớp, ông Ya Loan, một già làng Chu Ru mở giọng trầm trầm: “Ngày xưa, mình là thầy giáo tiểu học, cao lớn, đẹp trai, kinh tế gia đình cũng khá.

Vườn quốc gia Bạch Mã (thành phố Huế) đang có gần 400 loài chim. Ảnh | VQG Bạch Mã

“Báu vật” trên đỉnh Ngựa Trắng

Sớm mùa đông ở Bạch Mã. Màn sương dày như tấm khăn trắng ôm trọn dãy núi rồi bất chợt, một vệt nắng mỏng le lói xuyên qua. Chỉ một tia sáng thôi mà cả khu rừng như bừng tỉnh, chim chóp mào, khướu bạc má, cu rốc họng vàng đồng loạt cất tiếng gọi tạo nên bản hợp âm chỉ rừng già mới có.

Các cơ quan của Pháp cam kết hỗ trợ kinh phí cho thành phố Hà Nội triển khai dự án. Ảnh | Hoàng Sơn

Nhịp sống

Hà Nội vừa chính thức khởi động dự án FASEP - “Phố thở - Hà Nội thở” với sự tham dự của nhiều tổ chức, đối tác phát triển của Cộng hòa Pháp.

Bác sĩ Đinh Dương Tùng Anh nhận quyết định bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư.

Ngọn lửa yêu nghề

Vào một chiều cuối năm ở thành phố cảng Hải Phòng, tại căn phòng làm việc với những chiếc tủ ngập tràn hồ sơ, số liệu, tôi gặp bác sĩ Đinh Dương Tùng Anh, Trưởng bộ môn Nhi, khoa Y, Trường đại học Y Dược Hải Phòng. Anh vừa được nhận học hàm Phó Giáo sư ngành Y năm 2025, đánh dấu một mốc mới trong sự nghiệp giảng dạy, nghiên cứu.