Theo Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Nguyễn Trường Nhật Phượng việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một bước cải cách đột phá, phù hợp với xu thế quốc tế và hướng đến mô hình quản trị hiện đại, hiệu quả hơn. Để triển khai hiệu quả, ngay từ những ngày đầu tháng 7, Hội đồng nhân dân thành phố đã luôn đồng hành với Ủy ban nhân dân thành phố trong việc rà soát, ban hành các nghị quyết, tạo cơ sở pháp lý vững chắc bảo đảm quá trình vận hành của cả chính quyền từ thành phố đến cơ sở thông suốt.
Đến nay, sau hơn 5 tháng triển khai, bộ máy chính quyền các địa phương trên địa bàn thành phố bước đầu đã thích ứng với cơ cấu mới và cho thấy những tín hiệu tích cực. Từ thành phố đến từng xã, phường, đặc khu, mỗi cán bộ, công chức, viên chức, người lao động đều nỗ lực thích ứng, nâng cao trình độ, hoàn thành tốt các nhiệm vụ. Đến nay, nhiều vấn đề về tổ chức, quy chế hoạt động, thể chế đã cơ bản ổn định, đi vào nề nếp, đáp ứng yêu cầu và nguyện vọng của người dân và doanh nghiệp.
Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Phó trưởng Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân thành phố cho biết, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, thành phố đã nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy, bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế, an sinh xã hội, giữ vững trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc phòng. Thành phố cũng đã tập trung rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền. Hội đồng nhân dân thành phố tiếp tục ban hành các nghị quyết mới nhằm giải quyết các vấn đề cần thiết sau khi sáp nhập. Với liên tiếp 5 kỳ họp trong vòng nửa cuối năm 2025 (từ 1/7/2025 đến 30/11/2025, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức 1 kỳ họp thường lệ và 4 kỳ họp chuyên đề), Hội đồng nhân dân thành phố đã ban hành nhiều nghị quyết, nhanh chóng tạo cơ sở pháp lý bảo đảm hệ thống chính trị vận hành hiệu quả.
Từ thực tiễn cơ sở, ông Mai Hữu Quyết, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Thủ Đức cho rằng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp có ưu điểm nổi bật là gần dân, sát dân hơn, ngân sách được phân bổ kịp thời, đầy đủ. Tuy nhiên, hạn chế lớn hiện nay là chất lượng đội ngũ cán bộ chưa đồng đều. Ông Quyết chia sẻ, công việc ở cấp phường hiện nay mang tính chuyên môn sâu, vì phải đảm trách cả những nhiệm vụ trước đây thuộc cấp quận, thậm chí một số nhiệm vụ phân cấp từ thành phố.
Đội ngũ công chức từng làm việc tại thành phố Thủ Đức (trước đây) đã quen với cường độ và tính chất công việc, nhưng cán bộ phường thì chưa từng tiếp cận, khiến chất lượng công chức không đồng đều. Dù cán bộ cấp phường, xã đều có trình độ đại học trở lên, nhưng kinh nghiệm xử lý hồ sơ thực tiễn còn hạn chế, trong khi các thủ tục hành chính được triển khai chủ yếu trên môi trường số khiến nhiều người dân chưa kịp thích nghi. Bên cạnh đó, hiện nay, khi pháp luật chưa quy định rõ nhiều tình huống phát sinh, cán bộ buộc phải vận dụng kinh nghiệm, nghiên cứu hoặc học hỏi cách xử lý của các cơ quan trước đây, tạo ra áp lực lớn về chất lượng nhân sự.
Cũng chia sẻ từ thực tiễn, bà Phạm Thị Tuyết Trinh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phước Hải cho rằng, địa phương được tạm giao 63 biên chế nhưng hiện mới có 50 người làm việc. Xã chưa được chủ động tuyển dụng bổ sung do phải chờ giao biên chế chính thức. Mặc dù Nghị định 173 cho phép ký hợp đồng thực hiện công việc chuyên môn, nhưng đến nay vẫn chưa thể triển khai vì thiếu hướng dẫn về kinh phí và quy trình. Những lĩnh vực nóng như đất đai, quy hoạch, tài nguyên… đang thiếu nhân sự nghiêm trọng.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Cao Vũ Minh, Trưởng Bộ môn Luật Hành chính, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), vận hành chính quyền địa phương hai cấp là quá trình đòi hỏi phải có hệ thống nghị quyết, nghị định và văn bản pháp luật đóng vai trò "dẫn đường". Ông cũng chỉ ra bất cập về năng lực và kỹ năng nghề nghiệp của đội ngũ công chức, khi nhiều người phải đảm đương cùng lúc nhiều nhiệm vụ, trong đó có những công việc trước đây chưa từng thực hiện. Điều này dẫn đến sự lúng túng, chậm trễ trong giải quyết thủ tục hành chính. Ông cho rằng, việc hoàn thiện pháp luật cần đi đôi với luật hóa cụ thể định mức biên chế, phân công nhiệm vụ, tránh tình trạng dồn việc xuống cơ sở nhưng thiếu người thực hiện.
Dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thành phố cũng đang trong tình trạng "thừa mà vẫn thiếu" nhân sự, chủ yếu thiếu ở các vị trí chuyên sâu như công nghệ thông tin, tài chính, đất đai, xây dựng, y tế; trong khi thừa ở các vị trí văn hóa-xã hội. Bên cạnh đó, việc phân cấp, phân quyền mạnh khiến nhiều cán bộ mới e ngại trách nhiệm, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết công việc.
Ông cũng cho biết, để giải quyết hiệu quả thực trạng trên, thành phố thực hiện 5 giải pháp điều phối cán bộ. Đó là sắp xếp ngay trong nội bộ cấp xã; sắp xếp từ xã này qua xã khác; điều từ khối Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể sang; điều từ các sở, ngành thành phố về phường, xã, đặc khu. Bên cạnh đó, thành phố cũng chú trọng tăng cường đào tạo, tập huấn cho đội ngũ hiện có, đồng thời đánh giá lại việc phân cấp, phân quyền gắn với điều kiện con người và nguồn lực tài chính, xây dựng vị trí việc làm và chính sách tiền lương phù hợp.
Bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thời gian tới, Hội đồng nhân dân thành phố sẽ tiếp tục nghiên cứu, ban hành các chính sách đặc thù, hoàn thiện thể chế phù hợp để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét sửa đổi Nghị quyết 98 cho phù hợp với tầm vóc mới của Thành phố Hồ Chí Minh. Song song đó, thành phố cũng sẽ tăng cường công tác bồi dưỡng nguồn nhân lực một cách bài bản và hiệu quả.
