Hành trình chậm nhưng chắc
Với doanh nhân Bùi Thị Hương, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Helen Solar - Yến Khánh Hòa, hành trình đến với Halal không bắt đầu từ tham vọng kinh doanh. Khởi nguồn từ lòng trắc ẩn khi chứng kiến những đàn chim yến bám trên vách núi cheo leo, dễ bị thiên nhiên và con người tác động, bà Hương quyết định xây dựng nơi ở an toàn cho loài chim này.
Năm 2018, “khu vườn gọi yến về” ra đời tại Cam Ranh (Khánh Hòa), vùng đất được xem là “thủ phủ” của chim yến Việt Nam. “Ban đầu tôi không nghĩ đến làm giàu, mà chỉ muốn bảo tồn loài chim yến của nước ta”, bà Hương chia sẻ. Không đặt nặng giá trị thương mại, doanh nghiệp kiên trì theo đuổi chất lượng sản phẩm, sử dụng 100% nguyên liệu yến Khánh Hòa, đồng thời ứng dụng công nghệ chế biến hiện đại giúp duy trì hàm lượng yến cao nhất trong từng sản phẩm.
Dù vậy, đối mặt làn sóng “hàng giả - hàng nhái”, Yến Helen gặp những thách thức lớn trong việc đưa sản phẩm vào thị trường. Trong bối cảnh đó, Halal được xem là “cứu cánh” để xây dựng niềm tin và khẳng định giá trị chất lượng của thương hiệu. Hưởng ứng định hướng của Thủ tướng Chính phủ về tiếp cận thị trường Halal, bà Hương quyết định theo đuổi chứng nhận này, dù hiểu rõ đây là con đường dài, tốn kém thời gian và chi phí.
Chủ tịch HĐQT Helen Solar cho biết, khác với nhiều chứng nhận, tiêu chuẩn khác, Halal đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi toàn diện cách tổ chức sản xuất. Từ nhà xưởng đến máy móc, thiết bị đều phải đáp ứng các yêu cầu làm sạch, kiểm soát theo nghi thức Hồi giáo, đồng thời có nhân sự người Hồi giáo giám sát thường xuyên. Không chỉ vậy, cách thu hoạch tổ yến, sơ chế và chế biến đều phải theo đúng tiêu chí Halal. “Chỉ cần một khâu không đạt, toàn bộ quy trình phải dừng lại”, bà Hương nhấn mạnh. Áp lực về chi phí, nhân lực và kỷ luật sản xuất là rất lớn, nhưng đó là điều kiện bắt buộc để xây dựng niềm tin với thị trường Halal toàn cầu. Kết quả sau một năm bền bỉ theo đuổi, tháng 6/2025, toàn bộ sản phẩm của công ty đã được Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia (HALCERT) công nhận đạt tiêu chuẩn Halal. Dù vậy, định kỳ sáu tháng, các đoàn kiểm tra của HALCERT tiếp tục rà soát để bảo đảm duy trì chứng nhận.
Theo ông Ramlan Bin Osman, Giám đốc HALCERT, trở ngại lớn nhất của Yến Helen nằm ở nguyên liệu đầu vào. “Mỗi nguyên liệu đều phải chứng minh không có yếu tố Haram - những gì bị cấm tuyệt đối trong đạo Hồi. Doanh nghiệp có nhiều dòng sản phẩm thì toàn bộ nguyên liệu đều phải đạt chuẩn”, ông cho biết. Nhờ có chứng nhận Halal, sản phẩm của Yến Helen giờ đã được nhiều quốc gia như Malaysia, Các Tiểu Vương quốc Arab thống nhất (UAE), Mỹ, Canada, Đài Loan (Trung Quốc) đặt hàng. Nhiều đơn hàng lớn được đề xuất nhưng doanh nghiệp buộc phải từ chối vì không đủ nguồn cung.
PGS, TS Đinh Công Hoàng (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, dù Việt Nam đã có khung pháp lý ban đầu, việc triển khai Halal vẫn gặp rào cản về chi phí hạ tầng, nhận thức doanh nghiệp và thiếu hụt nhân lực chuyên môn. Để Halal phát triển bền vững, cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, chiến lược truyền thông trong nước và quốc tế, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực am hiểu văn hóa Hồi giáo.
Những “cánh tay nối dài” của Chính phủ
Việt Nam đang xác định Halal không còn là “thị trường ngách”, mà là động lực tăng trưởng mới, giúp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào các đối tác truyền thống. Với hơn hai tỷ dân tại 57 quốc gia Hồi giáo, Halal mở ra dư địa lớn cho nông sản, thực phẩm, du lịch và dịch vụ Việt Nam. Quyết định 10/2023 của Chính phủ về thành lập HALCERT, xây dựng hệ tiêu chuẩn kỹ thuật và đẩy mạnh xúc tiến thương mại được xem là bước đi nền tảng để hình thành thương hiệu Halal Việt Nam.
Trong dòng chảy đó, Công ty TNHH Helen Solar - Yến Khánh Hòa trở thành thương hiệu đầu tiên được HALCERT cấp chứng nhận Halal. Từ đó, nhiều doanh nghiệp cũng nắm bắt cơ hội này để bứt phá. Công ty TNHH HR Essence, chuyên phân phối các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp đang triển khai xin chứng nhận cho ba sản phẩm thuộc hai dòng chính là bột ngũ cốc và cà-phê, trong đó có sản phẩm bột ngũ cốc sử dụng nguyên liệu yến sào từ Yến Helen. Quy trình chứng nhận đã dần hoàn thiện, dự kiến sẽ công bố vào đầu tháng 2 tới.
Theo bà Hương Nguyễn, Chủ tịch HĐTV HR Essence, công ty có những thuận lợi nhất định khi đội ngũ lãnh đạo hiểu về Halal, có khả năng đào tạo cho toàn hệ thống. Ngoài ra, các nguyên liệu cho sản phẩm là nông sản VietGAP, có vùng trồng bảo đảm chất lượng, nhiều nguyên liệu đầu vào đã có chứng chỉ Halal, một số công nhân trong nhà máy từng làm việc tại quốc gia Hồi giáo... Bên cạnh những ưu thế, theo bà Hương Nguyễn, Halal còn mới tại Việt Nam, do đó, doanh nghiệp phải tự mày mò, đầu tư chi phí và nhân lực để hoàn thiện hệ thống.
Từ thực tiễn triển khai, bà Hương Nguyễn kiến nghị các cơ quan quản lý cần có thêm cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp tiên phong, đặc biệt về kinh phí và kết nối thị trường. Bà cũng cho rằng, những kết quả khả quan từ phía các công ty có chứng nhận Halal sẽ khiến các doanh nghiệp này không chỉ là đơn vị thụ hưởng, mà sẵn sàng trở thành “cánh tay nối dài” của chính phủ thúc đẩy phát triển thị trường Halal tại Việt Nam.
