Động lực tăng trưởng mới của xuất khẩu
Những năm gần đây, xuất khẩu thương mại điện tử ghi nhận tốc độ tăng trưởng vượt trội so với phương thức truyền thống, đặc biệt trong hai ngành chủ lực là thời trang và nội thất. Đây là những lĩnh vực mà Việt Nam đang có lợi thế cạnh tranh rõ rệt nhờ nguồn nguyên liệu dồi dào, năng lực sản xuất quy mô lớn và đội ngũ lao động có tay nghề.
Theo ông Sam Charlton, Giám đốc Khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Access Partnership, thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. “Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thông qua thương mại điện tử cao hơn từ 2 đến 5 lần so với xuất khẩu truyền thống, tùy theo từng ngành hàng”, ông chia sẻ.
Dự báo trong giai đoạn 2024-2029, xuất khẩu thương mại điện tử ngành nội thất có thể tăng trưởng khoảng 20%, trong khi ngành thời trang đạt khoảng 26%. Những con số này cho thấy thương mại điện tử không còn là kênh bổ trợ mà đang dần trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược xuất khẩu. Kết quả khảo sát của Access Partnership cũng cho thấy tới 97% doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa đánh giá xuất khẩu thương mại điện tử là yếu tố quan trọng cho tăng trưởng, trong khi 96% cho rằng kênh này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Đáng chú ý, theo ông Trần Trọng Tuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thương mại điện tử xuyên biên giới đã trở thành xu hướng phát triển quan trọng của thương mại toàn cầu, mở ra cơ hội xuất khẩu mới cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Ông Tuyến nhấn mạnh “Xuất khẩu thương mại điện tử đại diện cho cơ hội chuyển đổi quan trọng, giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp thị trường toàn cầu”.
Cơ hội lớn song hành cùng thách thức
Dù tiềm năng rộng mở, xuất khẩu thương mại điện tử của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, cả từ bên trong doanh nghiệp lẫn môi trường bên ngoài. Từ góc nhìn quốc tế, bà Virginia Foote, Đại diện AmCham tại Hà Nội nhận định thương mại điện tử Việt Nam đã có bước phát triển ấn tượng, đặc biệt sau đại dịch COVID 19, khi mô hình kinh doanh trực tiếp tới người tiêu dùng ngày càng phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra rằng những biến động chính sách tại các thị trường lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ, đang tạo ra không ít khó khăn.
Theo bà, việc chưa rõ ràng về thuế quan, quy định nhập khẩu hay phân loại hàng hóa khiến doanh nghiệp gặp thách thức trong việc dự báo và xây dựng chiến lược kinh doanh. “Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định mở rộng thị trường của doanh nghiệp”, bà nhấn mạnh.
Ở góc độ doanh nghiệp, chi phí vẫn là rào cản lớn nhất, ông Sam Charlton đánh giá: chi phí logistics, kho bãi và vận chuyển, đặc biệt đối với các ngành hàng cồng kềnh như nội thất, đang làm giảm đáng kể lợi thế cạnh tranh. Bên cạnh đó, sự phức tạp của các quy định tại thị trường xuất khẩu cũng là một thách thức không nhỏ. Nhiều doanh nghiệp nhỏ chưa có đủ nguồn lực để theo dõi và tuân thủ các yêu cầu quốc tế, từ tiêu chuẩn kỹ thuật đến quy định hải quan. Ở trong nước, một số thủ tục như hóa đơn điện tử hay hoàn thuế giá trị gia tăng còn kéo dài, ảnh hưởng đến dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp.
Hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực
Trước những thách thức đó, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, trong đó chính sách đóng vai trò dẫn dắt. Theo ông Trần Trọng Tuyến, về mặt thể chế, Luật Thương mại điện tử sẽ có hiệu lực từ tháng 7/2026, trong đó yêu cầu Nhà nước hỗ trợ phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, mở rộng thị trường quốc tế cho hàng hóa và dịch vụ Việt Nam. Cùng với đó, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 đã đặt ra mục tiêu thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt Nam thông qua nền tảng số và đẩy mạnh giao dịch xuyên biên giới.
Ông cũng cho biết, trong những năm qua, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cùng cộng đồng doanh nghiệp đã chủ động triển khai nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến. Nhiều doanh nghiệp nhỏ đã thành công trong việc đưa sản phẩm tới người tiêu dùng quốc tế thông qua các nền tảng uy tín như Amazon.
Ở cấp độ doanh nghiệp, nâng cao năng lực số là yếu tố then chốt. Theo ông Sam Charlton, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược thương hiệu rõ ràng, tận dụng lợi thế của thương mại điện tử để tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, qua đó nâng cao giá trị gia tăng. Đồng quan điểm, bà Virginia Foote cho rằng yếu tố cốt lõi để cạnh tranh trên thị trường quốc tế là độ tin cậy của sản phẩm, sự minh bạch về chất lượng và năng lực logistics. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng trụ vững và phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.
Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng để tái cấu trúc mô hình xuất khẩu theo hướng hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn. Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, cùng sự hoàn thiện dần của khung chính sách và sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, thương mại điện tử hoàn toàn có thể trở thành “đòn bẩy” chiến lược.
Đại diện Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam khẳng định, việc thúc đẩy xuất khẩu thương mại điện tử không chỉ cần sự chủ động của doanh nghiệp mà còn đòi hỏi sự đồng hành của cơ quan quản lý và các tổ chức hỗ trợ, nhằm xây dựng một lộ trình phát triển khả thi, bền vững. Vấn đề cốt lõi không chỉ là nhận diện cơ hội, mà là khả năng hành động nhanh, đồng bộ và hiệu quả. Khi những điểm nghẽn về chính sách, hạ tầng và năng lực được tháo gỡ, xuất khẩu thương mại điện tử sẽ không chỉ giúp hàng hóa Việt Nam vươn xa, mà còn góp phần nâng cao vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
