Ngày 25/8, tại Hà Nội, Câu lạc bộ Phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam (VFOSSA), thuộc Hội Tin học Việt Nam tổ chức Hội thảo “Linux và Phần mềm nguồn mở - Hướng đi giúp doanh nghiệp Việt Nam tuân thủ pháp luật về bản quyền với chi phí hợp lý”. Hội thảo quy tụ các chuyên gia pháp lý, công nghệ và doanh nghiệp, trao đổi từ chính sách bản quyền, làm chủ công nghệ đến những mô hình ứng dụng nguồn mở.
Một trong những vấn đề xuyên suốt được đặt ra tại hội thảo là nhận thức đúng về phần mềm nguồn mở. Theo các chuyên gia, nguồn mở không có nghĩa là phần mềm không có bản quyền, không phải người dùng có thể sử dụng, sửa đổi hay phân phối một cách tùy ý, mà vẫn được bảo hộ bản quyền, các quyền sử dụng, nghiên cứu, sửa đổi và phân phối được trao cho người dùng thông qua giấy phép sử dụng với các điều kiện cụ thể.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quang, nguyên Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam, phần mềm nguồn mở tạo ra một cách tiếp cận khác đối với bài toán làm chủ công nghệ. Với phần mềm đóng, người sử dụng có thể mua quyền sử dụng sản phẩm nhưng khả năng tiếp cận, nghiên cứu và thay đổi công nghệ bên trong bị giới hạn. Trong khi đó, nguồn mở tạo điều kiện để người sử dụng tiếp cận mã nguồn, nghiên cứu, sửa đổi và phát triển phần mềm trong phạm vi giấy phép cho phép.
Khả năng này đặc biệt có ý nghĩa đối với mục tiêu tự chủ công nghệ. Thay vì chỉ tiếp nhận và sử dụng sản phẩm hoàn chỉnh, doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư trong nước có thể nghiên cứu công nghệ, đào tạo nhân lực trên chính các hệ thống đang được sử dụng, tận dụng thành tựu của cộng đồng quốc tế, đồng thời đóng góp trở lại cho các dự án nguồn mở.
Từ góc độ pháp lý, các ý kiến tại hội thảo cho rằng tăng cường thực thi bản quyền phần mềm cũng đặt doanh nghiệp trước yêu cầu tìm kiếm những phương án công nghệ phù hợp hơn. Khi việc sử dụng phần mềm thương mại không có giấy phép tiềm ẩn ngày càng nhiều rủi ro, nguồn mở có thể trở thành một trong những lựa chọn giúp doanh nghiệp vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật, vừa cân đối chi phí và giảm mức độ phụ thuộc vào một nhà cung cấp.
Kinh nghiệm quốc tế được đề cập tại hội thảo cũng cho thấy phát triển nguồn mở không chỉ dừng ở việc khuyến khích sử dụng mà cần hình thành hệ sinh thái gồm chính sách, cộng đồng phát triển, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và đội ngũ nhân lực có khả năng triển khai, sửa đổi, bảo trì và tiếp tục phát triển công nghệ.
Tại sự kiện, ông Trương Anh Tuấn, Giám đốc điều hành Công ty iWay giới thiệu mô hình xây dựng các hệ thống email và cộng tác trên các công nghệ nguồn mở, trong đó người sử dụng có thể lựa chọn tự cài đặt, tự vận hành hoặc sử dụng các dịch vụ chuyên nghiệp. Đây là một trong những trường hợp ứng dụng thực tế nguồn mở cho doanh nghiệp.
Theo ông Trương Anh Tuấn, giá trị thương mại của nguồn mở không nhất thiết nằm ở việc bán mã nguồn, doanh nghiệp có thể tạo doanh thu từ tư vấn, thiết kế, triển khai, chuyển đổi dữ liệu, vận hành, bảo trì, hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp dịch vụ. Điều này cho thấy nguồn mở vẫn có thể tạo ra mô hình kinh doanh bền vững, trong khi khách hàng có thêm lựa chọn về công nghệ.
Không chỉ trong khu vực doanh nghiệp, nguồn mở còn được đặt trong bài toán xây dựng hạ tầng số cho chính quyền địa phương hai cấp. Ông Khương Công Trung, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn SmartBooks, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam giới thiệu nền tảng chuyển đổi số được thiết kế cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nền tảng được xây dựng theo 6 lớp kiến trúc gồm: kiến trúc tổng thể, nghiệp vụ, ứng dụng, dữ liệu, công nghệ và an toàn thông tin, trong đó ứng dụng hạ tầng và các mô-đun phần mềm mã nguồn mở nhằm tăng khả năng linh hoạt, mở rộng và làm chủ công nghệ.
Theo ông Khương Công Trung, một trong những bất cập khi xây dựng chính quyền số là dữ liệu hiện còn nằm ở nhiều ngành, lĩnh vực và hệ thống khác nhau. Vì vậy, cùng với số hóa các quy trình nghiệp vụ, cần xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu và các nền tảng dùng chung, tạo khả năng kết nối, liên thông và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu triển khai nhanh các hệ thống thông tin ở địa phương, cách làm không thể tiếp tục theo hướng mỗi nơi xây dựng một hệ thống riêng, mà cần dựa trên kiến trúc thống nhất và những giải pháp lõi có khả năng dùng chung.
Việc ứng dụng công nghệ nguồn mở không chỉ nhằm tiết kiệm chi phí đầu tư mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để địa phương chủ động triển khai, quản trị, điều chỉnh và phát triển hệ thống theo yêu cầu thực tế.
