Trong bối cảnh đó, Việt Nam đứng trước yêu cầu vừa đẩy nhanh đào tạo nhân lực công nghệ cao, vừa chuẩn bị cho quá trình chuyển dịch lao động ở những ngành sử dụng nhiều nhân công.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Singapore, Giáo sư Vũ Minh Khương thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS) cho rằng kinh nghiệm của Singapore cho thấy giáo dục và phát triển nguồn nhân lực cần được đặt ở vị trí đặc biệt quan trọng bởi đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và tương lai của một quốc gia. Theo Giáo sư Vũ Minh Khương, trong kỷ nguyên AI, giáo dục cần chú trọng ba năng lực cốt lõi. Trước hết là khả năng chắt lọc và xử lý kiến thức trong bối cảnh con người ngày càng tiếp xúc với lượng thông tin rất lớn. Điều quan trọng không còn đơn thuần là ghi nhớ được bao nhiêu kiến thức, mà là biết tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin để giải quyết vấn đề.
Cách tiếp cận này cũng làm thay đổi phương thức dạy, học và đánh giá. Thay vì tìm cách ngăn cấm người học sử dụng AI hay Internet, cần hướng tới việc cho phép sử dụng những công cụ này và đánh giá khả năng khai thác công nghệ để giải quyết các bài toán cụ thể. Khi AI có thể cung cấp một lượng lớn thông tin trong thời gian rất ngắn, giá trị của con người nằm nhiều hơn ở khả năng lựa chọn thông tin phù hợp, phân tích và biến thông tin thành kiến thức hữu ích.
Năng lực thứ hai là khả năng lắng nghe, tiếp thu ý kiến và hợp tác. Theo Giáo sư Vũ Minh Khương, nguồn nhân lực trong tương lai không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải biết lắng nghe những quan điểm khác nhau, tổng hợp ý kiến và làm việc hiệu quả với người khác. Năng lực thứ ba là khả năng sáng tạo. Khi đã có trong tay lượng thông tin và công cụ ngày càng lớn, người lao động cần có khả năng tạo ra những ý tưởng, giải pháp và giá trị mới. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để phân biệt nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời đại AI.
Các tập đoàn công nghệ đang tham gia ngày càng tích cực vào việc trang bị những kỹ năng mới cho lực lượng lao động. Bà Shanti Alexander, Giám đốc các chiến dịch và chương trình chính sách khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Meta, cho biết tập đoàn cam kết lâu dài hỗ trợ việc phát triển và ứng dụng AI theo hướng toàn diện, hữu ích và dễ tiếp cận tại Việt Nam. Một trong những trọng tâm là giúp doanh nghiệp, nhà phát triển và đội ngũ giáo viên Việt Nam nâng cao khả năng sử dụng AI. Meta đang hợp tác với Steam for Việt Nam, HocMai, Trung tâm Công nghệ thông tin-truyền thông Vietnet nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng AI vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) hỗ trợ cộng đồng các nhà phát triển công nghệ.
Theo bà Shanti Alexander, Meta và NIC mới đây đã tổ chức một cuộc thi AI hackathon, thu hút hơn 1.000 nhà phát triển tham gia xây dựng các giải pháp AI trong vòng 48 giờ nhằm giải quyết những vấn đề thực tế. Hai bên cũng đang phối hợp triển khai Dự án ViGen nhằm xây dựng các bộ dữ liệu mở chất lượng cao của Việt Nam. Đây được xem là một trong những nền tảng cần thiết để phát triển các mô hình và giải pháp AI phù hợp hơn với ngôn ngữ, nhu cầu và điều kiện thực tế của Việt Nam.
Bên cạnh doanh nghiệp và cộng đồng phát triển công nghệ, lĩnh vực giáo dục cũng là một trọng tâm. Đại diện Meta cho biết tập đoàn đang phối hợp với các đối tác tại Việt Nam triển khai chương trình nâng cao kỹ năng AI cho đội ngũ giáo viên, với mục tiêu đào tạo gần 1.000 giáo viên trong năm nay. Qua đó, AI không chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực cần đào tạo nhân lực chuyên sâu mà còn trở thành công cụ hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy và học.
Trong khi nhu cầu nhân lực công nghệ cao gia tăng, quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế cũng đặt ra bài toán mới đối với những ngành sử dụng nhiều lao động. Ông Ernie Koh, Phó Chủ tịch Nhóm Doanh nghiệp Đông Nam Á thuộc Liên đoàn Doanh nghiệp Singapore (SBF), nhận định thị trường lao động Việt Nam đang có những thay đổi đáng chú ý khi tốc độ phát triển kinh tế tại nhiều địa phương bên ngoài Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh ngày càng nhanh. Cơ hội việc làm tại chỗ gia tăng khiến một bộ phận lao động không còn có nhu cầu dịch chuyển tới các trung tâm kinh tế lớn như trước, qua đó khiến việc tuyển dụng trong một số ngành trở nên khó khăn hơn.
Từ kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất đồ nội thất - một ngành sử dụng nhiều lao động, ông Ernie Koh cho rằng về dài hạn, những ngành thâm dụng lao động tại Việt Nam sẽ phải chịu sức ép chuyển đổi ngày càng lớn khi nền kinh tế hướng mạnh hơn sang công nghệ cao và ngày càng nhiều lao động trẻ có trình độ chuyển sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn. Theo ông, quá trình này cũng đặt ra vấn đề về khả năng dịch chuyển lao động trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Trong những giai đoạn nhất định, việc tạo điều kiện để lao động từ các nước thành viên ASEAN có thể làm việc tại những thị trường đang thiếu nhân lực có thể góp phần giải quyết nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển đổi cơ cấu lao động trong khu vực.
Những đánh giá trên cho thấy bài toán nguồn nhân lực của Việt Nam trong kỷ nguyên AI không chỉ là đào tạo thêm kỹ sư hay chuyên gia công nghệ. Quá trình chuyển đổi đòi hỏi một cách tiếp cận rộng hơn, từ đổi mới giáo dục, trang bị kỹ năng AI cho lực lượng lao động hiện có, tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ, đến chuẩn bị chính sách cho sự dịch chuyển lao động giữa các ngành nghề.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển các ngành công nghệ cao, kinh nghiệm của Singapore cũng như sự tham gia của các tập đoàn công nghệ quốc tế cho thấy việc chuẩn bị nguồn nhân lực cần đi trước một bước. Khả năng chắt lọc kiến thức, hợp tác, sáng tạo và sử dụng thành thạo AI sẽ ngày càng trở thành những năng lực quan trọng, giúp người lao động thích ứng với thị trường việc làm đang thay đổi và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn mới.
