Đây là khẳng định của Tiến sĩ Nguyễn Quân, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam khi trao đổi nhanh với phóng viên Báo Nhân Dân nhân dịp xuân Bính Ngọ 2026.
Phóng viên: Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về thực trạng phát triển của các doanh nghiệp khoa học-công nghệ hiện nay?
Tiến sĩ Nguyễn Quân: Trước đây, ở địa phương, bộ máy quản lý và có thẩm quyền việc thẩm định dự án thường gặp nhiều khó khăn vì thiếu những cán bộ có thể thẩm định các dự án, các doanh nghiệp để cấp chứng nhận. Bây giờ, tình hình đã tốt hơn rất nhiều, nhất là với công nghệ số. Hầu hết các doanh nghiệp đều là doanh nghiệp công nghệ phát triển trên nền tảng của công nghệ số và số lượng gia tăng cũng tương đối nhanh, nhất là các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, bán dẫn, vi mạch và chuyển đổi số. Đó là một tín hiệu đáng mừng.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để các doanh nghiệp tiếp cận một cách thuận lợi với các cơ chế chính sách ưu đãi của Nhà nước để họ cảm thấy danh hiệu doanh nghiệp khoa học-công nghệ có ý nghĩa và thiết thực với mình.
Cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, hiện, các cơ quan quản lý vẫn chưa có những hướng dẫn chi tiết, cụ thể cho doanh nghiệp. Vì thế, bản thân các doanh nghiệp này cảm thấy việc được hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước còn khó khăn, nhất là ưu đãi về thuế và đất đai. Về phía Hiệp hội Tự động hóa Việt Nam, chúng tôi rất mong muốn các cơ quan quản lý Nhà nước, nhất là Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính phải có những văn bản hướng dẫn mang tính "cầm tay chỉ việc" và tạo điều kiện thông thoáng nhất, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính để các doanh nghiệp dễ dàng được cấp giấy chứng nhận cũng như dễ dàng tiếp cận với chính sách ưu đãi của Nhà nước.
Đáng chú ý là, với những phần, những nguồn tài chính mà doanh nghiệp đã dành cho nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ của chính mình cũng như với những sản phẩm được tạo ra từ kết quả nghiên cứu từ các dự án, đề tài nghiên cứu các cấp từ trung ương đến địa phương, các quy định hỗ trợ cần minh bạch và rõ ràng hơn. Chỉ có như thế các doanh nghiệp khoa học-công nghệ của chúng ta mới thật sự phát triển một cách hiệu quả và bền vững.
Phóng viên: Ông có chia sẻ về các chính sách dành cho doanh nghiệp khoa học- công nghệ, trong đó có một loạt văn bản mới ban hành đã và đang tạo ra những bước đột phá cho doanh nghiệp khoa học-công nghệ. Theo ông, những chính sách nào, những lát cắt chính sách nào đang thật sự cần thiết để thúc đẩy doanh nghiệp khoa học-công nghệ?
Tiến sĩ Nguyễn Quân: Tôi cho rằng, lát cắt quan trọng nhất là làm sao chúng ta yêu cầu doanh nghiệp phải xác nhận được những kết quả nghiên cứu, những văn bằng bảo hộ về sở hữu trí tuệ làm cơ sở cho cấp giấy chứng nhận. Đồng thời chúng ta cũng phải tháo gỡ các thủ tục hành chính để doanh nghiệp có thể tiếp cận với cơ chế ưu đãi của Nhà nước một cách thuận lợi nhất, từ đó bảo đảm chính sách đem lại hiệu quả thiết thực cho doanh nghiệp, trong đó, cần lưu ý tới các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo - một loại hình doanh nghiệp khoa học-công nghệ hay là các doanh nghiệp "spin-off" (doanh nghiệp khởi nguồn của các viện nghiên cứu, các Trường đại học).
Những doanh nghiệp đó là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, do đó, sự hỗ trợ của nhà nước là vô cùng quan trọng. Đôi khi sự hỗ trợ đó có thể không nhiều về mặt số lượng nhưng lại mang giá trị động viên, khuyến khích, có thể thúc đẩy sự phát triển doanh nghiệp với tốc độ lớn và có hiệu quả cao.
Phóng viên: Vậy thưa ông, ông nhận định thế nào về vai trò của doanh nghiệp khoa học-công nghệ tại Hà Nội, một trong các trung tâm lớn của cả nước. Theo ông, triển vọng của các doanh nghiệp này là gì?
Tiến sĩ Nguyễn Quân: Trong bối cảnh Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68 được ban hành và triển khai tích cực như hiện nay, tôi tin tưởng, chắc chắn triển vọng của các doanh nghiệp khoa học-công nghệ cả nước nói chung và Thủ đô Hà Nội vô cùng sáng sủa. Vấn đề đặt ra là chúng ta thực hiện những giải pháp đột phá của Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68 như thế nào. Làm sao để nó gắn chặt với quyền lợi của doanh nghiệp, đồng thời giải phóng doanh nghiệp khỏi những thủ tục hành chính.
Riêng đối với Hà Nội, thủ đô hiện đang dẫn đầu, đạt Top đầu cả nước về số lượng doanh nghiệp khoa học-công nghệ cũng như mức độ đạt được các chỉ tiêu 5 năm qua về khoa học-công nghệ. Tới đây, nếu Hà Nội thành lập được Quỹ đầu tư mạo hiểm cùng Quỹ phát triển khoa học-công nghệ của thành phố song song với các cơ chế thật sự phù hợp thì các doanh nghiệp khoa học-công nghệ của Hà Nội sẽ có sự phát triển rất đột phá.
Tôi cho rằng, với các doanh nghiệp khoa học-công nghệ hiện nay, khó khăn lớn nhất vẫn là nguồn vốn. Các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ còn khó khăn hơn nữa về nguồn vốn. Do đó, nếu có Quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận rủi ro đầu tư cho các doanh nghiệp khoa học-công nghệ thì sẽ gỡ vướng mắc lớn nhất trên, giúp họ phát triển.
Thật ra, tài sản lớn nhất của những doanh nghiệp này là tài sản trí tuệ trong khi tài sản bằng tiền thì gần như là không có, vì thế, nếu được hỗ trợ nguồn tài chính của các Quỹ đầu tư mạo hiểm hoặc là các đề tài dự án từ Quỹ phát triển khoa học-công nghệ của thành phố thì chắc chắn sẽ có điều kiện phát triển rất tốt.
Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp khoa học-công nghệ thủ đô đều là các doanh nghiệp về điện tử, viễn thông, rất ít doanh nghiệp phát triển từ các vườn ươm. Sự phát triển này thật ra không đúng với tinh thần của doanh nghiệp khoa học-công nghệ. Đấy cũng chính là nguyên do khiến cơ chế chính sách không phù hợp.
Theo tôi, Hà Nội nên lựa chọn một số công nghệ chiến lược (tạm gọi là công nghiệp chủ lực của thành phố, sản phẩm công nghệ chủ lực của thành phố), để các doanh nghiệp người ta hướng vào các sản phẩm chủ lực đấy, nghiên cứu ứng dụng các thành tựu về khoa học-công nghệ để phát triển doanh nghiệp.
Tiến sĩ Nguyễn Quân.
Doanh nghiệp khoa học-công nghệ là doanh nghiệp phát triển nhờ ứng dụng kết quả nghiên cứu mà họ được quyền sở hữu hoặc là sử dụng hợp pháp, do đó, không chỉ hạn chế trong một lĩnh vực nào. Tất cả các lĩnh vực nếu như có kết quả nghiên cứu tốt đều có cơ hội để phát triển và nhận ưu đãi phát triển cho doanh nghiệp khoa học-công nghệ.
Câu hỏi đặt ra ở đây là các cơ quan quản lý định hướng như nào. Theo tôi, Hà Nội nên lựa chọn một số công nghệ chiến lược (tạm gọi là công nghiệp chủ lực của thành phố, sản phẩm công nghệ chủ lực của thành phố), để các doanh nghiệp người ta hướng vào các sản phẩm chủ lực đấy, nghiên cứu ứng dụng các thành tựu về khoa học-công nghệ để phát triển doanh nghiệp. Nếu vẫn để cho các doanh nghiệp tự phát thì người ta chủ yếu tập trung vào mấy lĩnh vực chỉ mang lại lợi ích nhỏ, phục vụ số ít và phát triển riêng lẻ, thiếu tính quy mô như: công nghệ thông tin, công nghệ điện tử hay thậm chí công nghiệp dịch vụ. Như thế, sẽ thiếu tính toàn diện.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện đầu xuân mới này.
