Làn sóng bùng nổ

Trong hơn một thập kỷ qua, công nghệ đã làm thay đổi sâu sắc thể thao thế giới, từ huấn luyện, thi đấu đến trải nghiệm khán giả. Các hệ thống dữ liệu thời gian thực, trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị đeo và video phân tích giúp vận động viên nâng cao hiệu suất, giảm chấn thương và tối ưu chiến thuật để đem lại những kết quả tốt nhất.

Tại Olympic Paris 2024, đội tuyển bóng rổ 3x3 Trung Quốc gây chấn động khi đánh bại ứng cử viên vô địch Serbia 21-15 và chỉ khoảng một giờ sau đó, bản phân tích chiến thuật chi tiết đã được công bố, cho thấy vai trò ngày càng rõ của AI trong hỗ trợ quyết định chiến thuật.

Ở EURO 2024, công nghệ VAR được nâng cấp nhờ AI giúp rút ngắn thời gian xử lý tình huống xuống dưới 30 giây so với khoảng 70 giây tại World Cup 2022. Còn với các môn sức bền như marathon hay ba môn phối hợp, AI kết hợp hệ thống cảm biến IMU có thể phát hiện bất đối xứng dáng chạy và dấu hiệu quá tải với độ chính xác 68 đến 69%, góp phần phòng ngừa chấn thương và tối ưu hiệu suất thi đấu...

Trước làn sóng bùng nổ công nghệ, Việt Nam đang từng bước bắt nhịp và hòa mình vào xu thế hiện đại. Những năm gần đây, hình ảnh vận động viên Việt Nam tập luyện và thi đấu với sự hỗ trợ của công nghệ dần trở nên quen thuộc.

Tháng 7/2025, Cục Thể dục Thể thao Việt Nam hợp tác Công ty Công nghệ DreaMax, chính thức ứng dụng AI vào huấn luyện thể thao, thí điểm ở các môn bắn súng, bắn cung, taekwondo và boxing, đánh dấu bước ngoặt trong chuyển đổi số của thể thao Việt Nam. AI xử lý dữ liệu vận động viên xuyên suốt quá trình đào tạo và thi đấu, so sánh với trình độ quốc tế, giúp huấn luyện viên xây dựng giáo án khoa học, tính toán điểm rơi phong độ và điều chỉnh chiến thuật hiệu quả.

“Đặc biệt với các môn thể thao trí tuệ như cờ vua, môn tập thể cần áp dụng thống kê các chỉ số về tấn công, phòng thủ, phối hợp chiến thuật và số lượt di chuyển, AI sẽ giúp cho ban huấn luyện có được các số liệu chính xác và kịp thời. Như thế AI dường như là một trợ lý huấn luyện viên hoàn hảo trong quá trình tập luyện và thi đấu của các vận động viên”, ông Hoàng Quốc Vinh, Trưởng phòng Thể thao thành tích cao 1-Cục Thể dục Thể thao cho biết.

Tại SEA Games 33, đoàn Việt Nam mang theo 19 bác sĩ và chuyên gia y tế, áp dụng kỹ thuật và dữ liệu sức khỏe trong suốt quá trình thi đấu, kết hợp với AI để theo dõi tình trạng vận động viên, chăm sóc thể lực và phân tích sức khỏe - một dạng ứng dụng công nghệ gián tiếp nhưng rất quan trọng để duy trì phong độ của vận động viên trong thời gian thi đấu căng thẳng.

Cũng tại kỳ đại hội này, khoảnh khắc Văn Thuận hay Thanh Nhàn cởi áo ăn mừng các bàn thắng quyết định, góp phần giúp U22 Việt Nam lên ngôi vô địch, đã nhanh chóng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Bên cạnh cảm xúc bùng nổ trên sân cỏ, chiếc áo “ba lỗ” đặc biệt mà các cầu thủ Việt Nam mặc bên trong đã khiến nhiều người không khỏi tò mò.

Song, đây không phải phụ kiện thời trang mà là thiết bị công nghệ GPS Gilet (hoặc GPS Vest) theo dõi hiệu suất vận động viên, thuộc hệ thống Electronic Performance and Tracking Systems. Cảm biến chính được gắn giữa hai bả vai, giúp thu thập dữ liệu về vị trí, quãng đường di chuyển, gia tốc, hướng và tư thế vận động thông qua GPS/GNSS, gia tốc kế và con quay hồi chuyển. Dữ liệu được truyền về phần mềm phân tích, hỗ trợ ban huấn luyện đánh giá thể lực, kiểm soát quá tải vận động và phòng ngừa chấn thương.

Tại Việt Nam, công nghệ này đã được áp dụng từ thời huấn luyện viên Park Hang-seo và hiện phổ biến ở nhiều câu lạc bộ.

Có thể thấy, với thể thao Việt Nam việc ứng dụng công nghệ còn mang ý nghĩa đặc biệt trong việc rút ngắn khoảng cách với các đối thủ khu vực và thế giới. Thay vì phải đầu tư hàng chục năm vào cơ sở hạ tầng và kinh nghiệm, chúng ta có thể “nhảy cóc” bằng cách áp dụng những công nghệ tiên tiến hiện có.

Lộ trình cho tương lai

Tuy nhiên, không có con đường nào luôn bằng phẳng, thể thao Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức và chậm nhịp so với quốc tế. Với các cường quốc thể thao thế giới hay ngay trong Đông Nam Á như Singapore và Thái Lan, việc đưa khoa học công nghệ vào huấn luyện và thi đấu đã trở thành nền tảng không thể thiếu.

Theo khảo sát của Cục Thể dục Thể thao cuối năm 2024, trong hơn 20 trung tâm huấn luyện trọng điểm, chỉ Trung tâm Huấn luyện Thể thao quốc gia Hà Nội có phòng phân tích dữ liệu cơ bản; các nơi còn lại thiếu hệ thống theo dõi thể lực, đánh giá hiệu suất và ứng dụng AI. Trong khi đó, tại Nhật Bản, toàn bộ vận động viên Olympic đều được theo dõi bằng cảm biến hằng ngày và huấn luyện theo giáo án cá nhân hóa dựa trên dữ liệu khoa học.

Thực tế cho thấy, vấn đề kinh phí vẫn là nút thắt lớn. Đơn cử, chiếc áo GPS Gilet là một phần trong hệ sinh thái công nghệ đắt giá, các hãng không bán lẻ mà cung cấp giải pháp trọn gói theo năm. Trên thị trường quốc tế, chi phí cho các đội chuyên nghiệp dao động khoảng 50.000 đến 100.000 USD/năm, tùy số lượng cầu thủ và mức độ phân tích dữ liệu. Một số phiên bản đơn lẻ được rao bán 150 đến 200 USD, nhưng vẫn phải trả thêm phí phần mềm. Do đó, không phải đơn vị nào cũng đủ tiềm lực để bỏ ra chi phí cao như vậy và vì thiếu đầu tư công nghệ nên một số môn thế mạnh đang có dấu hiệu chững lại.

Bên cạnh đó, nguồn vốn cho khoa học thể thao còn hạn chế, nhiều dự án nghiên cứu không thể triển khai vì thiếu thiết bị hiện đại; việc hợp tác quốc tế và với các trường đại học uy tín cũng chưa được chú trọng, dẫn đến thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm tiên tiến. Ở cấp địa phương, khó khăn còn rõ nét hơn khi nhiều huấn luyện viên chưa theo kịp xu thế, trong khi hạn chế về kinh phí và cơ sở vật chất khiến việc ứng dụng khoa học-công nghệ trong huấn luyện gặp nhiều trở ngại.

Theo Cục trưởng Thể dục Thể thao Nguyễn Danh Hoàng Việt, hệ thống AI dù hiện đại cũng cần đội ngũ có chuyên môn vận hành, không chỉ huấn luyện viên và vận động viên mà còn là chuyên gia dữ liệu, kỹ sư công nghệ, bác sĩ thể thao. Hiện tại, Việt Nam đang thiếu hụt nghiêm trọng những chuyên gia có thể kết nối giữa thể thao và công nghệ.

Để công nghệ thật sự trở thành động lực nâng tầm thể thao Việt Nam, cần một lộ trình đồng bộ với những bước đi vững chắc.

GS, TS Nguyễn Đại Dương, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh cho rằng, ngành thể dục thể thao cần đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông, kết nối các trung tâm huấn luyện quốc gia, cơ sở đào tạo - nghiên cứu và hệ thống đào tạo vận động viên địa phương; đồng thời, cần phát triển các phòng huấn luyện công nghệ cao, ứng dụng phần mềm phân tích kỹ thuật, thể lực và tâm lý, kết hợp phân cấp đầu tư theo từng cấp độ để nâng cao hiệu quả đào tạo vận động viên.

Ngoài ra, hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ cũng là hướng đi hiệu quả, với những bước đầu như việc phối hợp Đại sứ quán Pháp hay Đại học Nantes để tiếp cận các giải pháp phân tích dữ liệu tiên tiến. Cùng với đó, cần mở hành lang pháp lý nhằm thu hút đầu tư tư nhân vào công nghệ thể thao - mảnh đất tiềm năng nhưng còn bỏ ngỏ. Nhìn xa hơn, thể thao cần được nhìn nhận như một ngành kinh tế, nơi ứng dụng công nghệ để nâng cao thành tích, tạo việc làm, quảng bá hình ảnh đất nước, tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.

Thể thao ngày nay không chỉ là cuộc thi của sức mạnh và tài năng, mà còn là cuộc tranh đua của dữ liệu, phân tích và đổi mới sáng tạo. Dẫu biết hành trình còn nhiều thách thức, để biến tiềm năng thành sức mạnh thật sự, công nghệ chính là chìa khóa không thể thiếu mà thể thao Việt Nam cần chủ động nắm giữ để viết tiếp câu chuyện kỳ tích trong tương lai.