Thiếu nhiều cơ chế, chính sách để phát triển thị trường khoa học và công nghệ

Chợ công nghệ và thiết bị (Techmart) được tổ chức hằng năm, nhằm tạo lập những giao dịch giữa bên cung và cầu công nghệ. Sau mỗi kỳ Techmart thường có nhiều hợp đồng, bản ghi nhớ được ký kết lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên vẫn còn nhiều vướng mắc khiến nhiều hợp đồng, bản ghi nhớ không triển khai được và nhiều sản phẩm sáng tạo khó đưa ra thị trường.

Theo Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ (KH và CN) Quốc gia (Bộ KH và CN), Techmart là hoạt động quan trọng trong quá trình tạo lập và phát triển thị trường KH và CN của Việt Nam. Tại đây, các kết quả nghiên cứu, công nghệ, thiết bị mới sẽ được giới thiệu, chuyển giao và mở đường cho các đơn vị đổi mới công nghệ, tạo ra sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao hơn. Do đó, mục đích chính của các kỳ Techmart vẫn là đẩy mạnh các giao dịch mua, bán công nghệ tiên tiến, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng hiệu quả về kinh tế-xã hội. Sau mỗi kỳ Techmart, Cục Thông tin KH và CN Quốc gia đều có những báo cáo tổng kết cho thấy, đã có hàng trăm hợp đồng, bản ghi nhớ được ký kết giữa các đơn vị, với giá trị lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Nhưng sau đó, không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc triển khai các hợp đồng, bản ghi nhớ, khiến hiệu quả "hậu" Techmart chưa cao.

Tổng Giám đốc Tập đoàn công nghiệp Quang Trung Nguyễn Tăng Cường cho biết, tại Techmart 2015 đã giới thiệu hệ thống đèn LED sử dụng cho khu vực chiếu sáng công cộng. Hệ thống được tích hợp công nghệ hiện đại, có thể tiết kiệm ít nhất 50% lượng điện năng tiêu thụ và cho phép điều khiển được từ xa, cho nên đã có 48 tỉnh, thành phố muốn ký hợp đồng sử dụng. Nhà đầu tư sẵn sàng bỏ vốn để thay đổi toàn bộ hệ thống đèn cũ sang công nghệ chiếu sáng mới, chịu trách nhiệm duy tu, bảo dưỡng, nhân công lắp đặt..., đổi lại, sẽ được lấy phần chênh lệch phải trả cho số điện năng đã tiết kiệm được hằng năm. Hà Nội mỗi năm chi khoảng 100 tỷ đồng để trả tiền điện cho việc chiếu sáng công cộng, sau khi áp dụng công nghệ mới có thể tiết kiệm đến 60 tỷ đồng. Lợi ích và hiệu quả đã rõ, nhưng để lấy được khoản tiền chênh lệch tiết kiệm đó trả cho nhà đầu tư, thì lại là vấn đề khó giải quyết.

Theo Phó Giám đốc Sở KH và CN Ninh Bình Giang Tuấn Anh, một số doanh nghiệp khi tham gia Techmart đã mang đến những sản phẩm mới, gần gũi với xã hội như: nước mắm, ngọc trai nước ngọt... đều rất thành công trong việc bán hàng và ký kết các hợp đồng. Nhưng khi chuyển giao công nghệ, đưa sản phẩm vào sản xuất ở quy mô công nghiệp lại vướng những khó khăn về cơ chế. Các chuyên gia cho rằng, Nhà nước còn thiếu các cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích giao dịch cung, cầu công nghệ, thiết bị tại Techmart. Nhất là các hợp đồng được ký kết với cơ quan, tổ chức có sử dụng tiền từ ngân sách Nhà nước thì các thủ tục hành chính vô cùng phức tạp, mất thời gian. Có những đơn vị phải mất một năm để thực hiện việc lên kế hoạch, đề án, phê duyệt, thẩm định... rồi phải đấu thầu, khiến nhiều hợp đồng khó thực hiện. Ngoài ra, các sản phẩm được hình thành từ kết quả nghiên cứu KH và CN, khi muốn thương mại hóa phải được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đánh giá và cấp phép lưu hành. Tuy nhiên các sản phẩm KH và CN luôn đổi mới, sáng tạo, hầu hết chưa có quy chuẩn, tiêu chuẩn quy định về chất lượng cũng là một vướng mắc, khiến việc triển khai hợp đồng sản xuất còn chậm.

Phó Cục trưởng Thông tin KH và CN Quốc gia Lê Thị Khánh Vân cho rằng, các kết quả nghiên cứu KH và CN được triển lãm tại Techmart đều đã thành công ở quy mô nhỏ. Nhưng khi áp dụng vào thực tiễn sản xuất ở quy mô công nghiệp lại có nhiều điểm khác nhau. Do đó, cần triển khai ở các mô hình thử nghiệm, hoàn thiện ở quy mô khác nhau theo đúng nhu cầu thực tiễn. Khi đó, Bộ KH và CN cần làm chức năng "bà đỡ" cho các nghiên cứu, hỗ trợ và hoàn thiện quy trình để đưa sản phẩm vào sản xuất ở quy mô công nghiệp. Một số doanh nghiệp gặp vướng mắc về vấn đề chuyển giao công nghệ, các ưu đãi về thuế... cần đăng ký để được cấp giấy chứng nhận là doanh nghiệp KH và CN, khi đó sẽ được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ phát triển, ứng dụng KH và CN trong nghiên cứu, sản xuất. Từ năm 2015, Techmart đã có thay đổi, khi tạo ra "không gian tư vấn", các doanh nghiệp có thể đặt ra "bài toán" cần đổi mới công nghệ, những khó khăn cần giải quyết; khi đó, các nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức KH và CN... sẽ đưa ra những giải pháp, để doanh nghiệp được lựa chọn và ký hợp đồng hợp tác. Sau các kỳ Techmart, ban tổ chức vẫn tiếp tục theo dõi để hỗ trợ tất cả hợp đồng được ký kết và giúp các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc triển khai các hợp đồng. Do đó, số lượng hợp đồng "ảo" đã giảm rõ rệt, hầu hết các hợp đồng đều, đã và đang được các bên thực hiện.

Hiện nay, thị trường KH và CN vẫn thiếu cơ sở pháp lý và các định chế trung gian, để thúc đẩy các giao dịch về công nghệ. Nhà nước cần có những chính sách để kích cầu công nghệ, tăng các ưu đãi cho những doanh nghiệp khởi nghiệp từ các nghiên cứu KH và CN, hỗ trợ doanh nghiệp có các sản phẩm thiết yếu với xã hội... Có như vậy, mới thúc đẩy các nghiên cứu KH và CN phát triển, nhanh chóng được đầu tư thương mại hóa và tăng hiệu quả cho nền kinh tế đất nước.

Có thể bạn quan tâm

Giới thiệu Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số tới các đại biểu tham dự sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. (Ảnh: Hà Linh)

Đẩy nhanh triển khai Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số

Bộ Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương triển khai các nhiệm vụ đưa Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số vào thực tiễn. Qua đó, bảo đảm sự thống nhất trong xây dựng, vận hành các hệ thống số, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu, khắc phục đầu tư phân tán, trùng lặp, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số quốc gia. 

"Hiến kế" sẽ là không gian tương tác, giúp tất cả các ý kiến đóng góp hay, mang tính xây dựng của người dân được chính quyền trân trọng tiếp nhận. (Ảnh: Ng. Hiếu)

Lắng nghe dân, đồng hành cùng doanh nghiệp, mở lối thu hút đầu tư

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia và Ngày Doanh nhân Việt Nam, thành phố Huế đưa vào vận hành ba nền tảng số trên Hue-S, mở thêm kênh tiếp nhận hiến kế, giải quyết kiến nghị doanh nghiệp và công khai thông tin dự án đầu tư, hướng đến chính quyền kiến tạo, phục vụ, minh bạch và hiệu quả.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cùng các đại biểu thực hiện nghi thức bấm nút ra mắt nền tảng ứng dụng chuyển đổi số cấp xã. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi số

Chuyển đổi số ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Vì vậy, tạo lập môi trường thuận lợi, kết nối nguồn lực và tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, dữ liệu là điều kiện quan trọng để chuyển đổi số tạo sức bật mới cho doanh nghiệp.

Các đại biểu tham quan gian hàng trưng bày sản phẩm chuyển đổi số tại sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. (Ảnh: Hà Linh)

Đổi mới cách hỗ trợ địa phương chuyển đổi số

Năm 2027, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đổi mới cách hỗ trợ địa phương chuyển đổi số, tập trung giải quyết các bài toán cụ thể của người dân và doanh nghiệp. Những mô hình triển khai thành công sẽ được nhân rộng.

Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ và làm chủ các công nghệ chiến lược, trong đó có AI. (Ảnh thiết kế có sự hỗ trợ của AI)

Từ xuất khẩu phần mềm đến làm chủ AI: Cần thêm những người dám dấn thân

Từ một quốc gia từng chủ yếu tiếp nhận và ứng dụng công nghệ, Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ và làm chủ các công nghệ chiến lược. Trong định hướng đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghệ lõi, đề cao tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đột phá.

Báo cáo phát triển bền vững 2025-2026 ghi nhận khoảng 81% nhân viên toàn cầu sử dụng AI hằng ngày. (Ảnh: CTV)

Đầu tư vào kỹ năng và AI có trách nhiệm để xây dựng lực lượng lao động bền vững

Báo cáo phát triển bền vững 2025-2026 của ManpowerGroup (có chi nhánh tại Việt Nam) ghi nhận khoảng 81% nhân viên toàn cầu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hằng ngày, mức giảm 24% tổng lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2019 cùng những kết quả mới về phát triển kỹ năng, quy trình tuyển dụng ứng dụng AI.

Đồng chí Nguyễn Hồng Diên, Phó Chủ tịch Quốc hội phát biểu trong chuyến thăm Viettel Tanzania. (Ảnh đơn vị cung cấp)

Halotel 5G thúc đẩy số hóa và hợp tác Việt Nam-Tanzania

Làm việc với Viettel Tanzania (thương hiệu Halotel) trong khuôn khổ chương trình tham dự Đại hội đồng Liên minh Nghị viện Thế giới lần thứ 153 (IPU-153) và các hoạt động song phương tại Tanzania, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao năng lực hạ tầng và bước tiến công nghệ của doanh nghiệp.

Các tập đoàn, doanh nghiệp Việt Nam như Viettel, FPT, CMC, VNPT, MISA đã chủ động đầu tư mạnh vào AI, triển khai trợ lý ảo, nền tảng phân tích dữ liệu, y tế số, tài chính và logistics thông minh.

Sử dụng AI an toàn, hiệu quả

Việt Nam đã và đang trở thành một quốc gia có số lượng người sử dụng AI ngày càng lớn, cả trong cuộc sống và công việc. Thị trường trong nước ghi nhận mức cải thiện năng suất rõ nét nhờ tác động của AI. Lợi ích của AI ngày càng nổi bật và trở nên thông dụng.

Quang cảnh tọa đàm chuyên gia “Định hình chân dung nhân tài thời đại 4.0” diễn ra chiều 8/10, trong khuôn khổ IECEE 2026. (Ảnh: BUV)

Trí tuệ nhân tạo làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp

Không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp ngày càng chú trọng khả năng ứng dụng công nghệ, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian, giao tiếp và thích ứng của sinh viên mới tốt nghiệp. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng ở nhiều vị trí việc làm.

Tiến sĩ Trần Chí Thành phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Bồi dưỡng nhân lực trẻ đáp ứng yêu cầu phát triển năng lượng nguyên tử

Triển khai dự án điện hạt nhân, nghiên cứu công nghệ lò phản ứng module nhỏ và mở rộng ứng dụng kỹ thuật hạt nhân đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực. Đội ngũ cán bộ trẻ cần được chuẩn bị về chuyên môn, năng lực nghiên cứu và khả năng làm chủ công nghệ để đảm đương những nhiệm vụ mới của ngành năng lượng nguyên tử.