Ngày 30/5, Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam (ViLIB) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Chuyển đổi số thư viện: Thách thức và cơ hội”.
Chuyển đổi số đã trở thành xu thế phát triển tất yếu trên phạm vi toàn cầu, tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, văn hóa, giáo dục và xã hội. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của dữ liệu số, hạ tầng số và tri thức số đối với sự phát triển bền vững của đất nước.
Cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới và Chỉ thị 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, tiếp tục đặt ra yêu cầu phải đổi mới hoạt động thư viện theo hướng hiện đại, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức của người dân, tăng cường phổ biến thông tin và xây dựng môi trường văn hóa số phù hợp với xu thế phát triển của xã hội tri thức.
Theo Ban Tổ chức, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu viên và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực thư viện, xuất bản và công nghệ cùng trao đổi, phân tích và làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quá trình chuyển đổi số thư viện hiện nay.
Đồng thời, hội thảo hướng tới việc đề xuất các giải pháp có tính khả thi, góp phần thúc đẩy phát triển hệ thống thư viện Việt Nam theo hướng hiện đại, liên thông và bền vững.
Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nội dung như: Hạ tầng tri thức số, công nghệ và mô hình thư viện số, chuyển đổi số thư viện trong phát triển văn hóa đọc và xã hội học tập, thách thức về quản trị, bản quyền và nguồn nhân lực trong chuyển đổi số thư viện, chính sách, thực tiễn triển khai và kinh nghiệm phát triển chuyển đổi số thư viện.
Trình bày tham luận tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Dũng, Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, một trong những cơ hội quan trọng đối với phát triển thư viện số ở Việt Nam hiện nay là sự thống nhất giữa chủ trương chuyển đổi số quốc gia với chuyển đổi số ngành văn hóa và thư viện.
Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước xác định chuyển đổi số là động lực phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số, các thư viện có điều kiện thuận lợi để chuyển đổi, phát triển thư viện số, thực hiện phương thức hoạt động và đáp ứng nhu cầu người sử dụng thư viện trên môi trường số.
“Việc hình thành tương đối đồng bộ hệ thống chủ trương, chính sách và thể chế đã tạo điều kiện thuận lợi để phát triển thư viện số ở quy mô ngành và quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để các thư viện xây dựng chiến lược phát triển, đẩy mạnh số hóa tài nguyên thông tin, tăng cường liên thông, hợp tác và từng bước hình thành hệ sinh thái thư viện số phục vụ hiệu quả nhu cầu học tập, nghiên cứu và tiếp cận tri thức của xã hội”, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Dũng cho hay.
Ông Vĩnh Quốc Bảo, Phó Giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng trong điều kiện phát triển sau hợp nhất và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc đẩy nhanh chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, không thể trì hoãn. Chỉ khi có nền tảng số đủ mạnh, Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh mới có thể quản lý, hỗ trợ và cung cấp dịch vụ hiệu quả cho toàn bộ hệ thống thư viện phường, xã rộng lớn.
Chuyển đổi số, trong trường hợp này, không đơn thuần là xu hướng công nghệ mà là giải pháp quản trị hành chính thiết yếu cho mô hình chính quyền mới.
“Trong hành trình chuyển đổi số để phù hợp với yêu cầu mới, chúng tôi tiếp tục kiện toàn hệ thống thông tin với phần mềm có khả năng tích hợp dữ liệu đa dạng, đáp ứng chuẩn dữ liệu quốc tế để tăng cường trao đổi và chia sẻ thông tin giữa các hệ thống; xây dựng cổng thông tin kết nối toàn hệ thống thư viện công cộng, các cơ quan tổ chức liên quan; xây dựng nền tảng số dùng chung cho hệ thống thư viện công cộng nhằm tối ưu hóa tài nguyên và thuận tiện cho người sử dụng.
Đặc biệt, việc nâng cao năng lực công nghệ thông tin cho cán bộ thư viện sẽ được tập trung nhiều hơn vì đây được xác định là khâu yếu nhất hiện tại”, ông Vĩnh Quốc Bảo chia sẻ thêm.
Tại hội thảo, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh nêu lên những khó khăn trong việc triển khai thư viện số. Theo ông Lê Hoàng, đơn vị xuất bản, thư viện và người đọc tạo thành một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ trong hoạt động. Các tài nguyên thông tin, đặc biệt là sách, là một nguồn đầu vào vô cùng lớn và thuận lợi cho hoạt động của thư viện.
“Tuy nhiên, hiện nay chưa đến một nửa các đơn vị xuất bản thực hiện chuyển đổi số, việc đầu tư xây dựng nền tảng số, công tác quản lý sách điện tử không bản quyền vẫn còn khó khăn, phức tạp ảnh hưởng không nhỏ đến việc chuyển đổi số thư viện”, ông Lê Hoàng nhấn mạnh.
Dù vậy, ông Lê Hoàng vẫn hy vọng về việc phát triển thư viện số trong tương lai khi sách vẫn là kho tàng tri thức vô tận bởi sự sáng tạo của con người là một dòng chảy không bao giờ dừng lại. Bên cạnh đó, giống như quy luật cuộc sống, con người phải đọc để phát triển bản thân. Đó là nhu cầu bất tận để chúng ta kỳ vọng về sự phát triển bền vững của văn hóa đọc và thư viện số trong tương lai.
