Thách thức trong bảo đảm an ninh nguồn nước

Thời gian qua, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu nhiều sức ép trong bảo đảm an ninh nguồn nước bởi ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, dòng chảy từ thượng nguồn thay đổi... Những thách thức này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết cần quản lý, sử dụng tài nguyên nước hiệu quả, tiết kiệm, bền vững.

Thứ Sáu, ngày 26/06/2026 - 06:36

Cống Cái Lớn (An Giang) chủ động vận hành bảo đảm nước cho sản xuất. (Ảnh: QUỐC TRINH)

Phó Cục trưởng Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Minh Khuyến cho biết, tổng lượng nước khai thác vùng Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 32,25 tỷ m3/năm, trong đó nước sinh hoạt là 0,57 tỷ m3/năm, công nghiệp 0,13 tỷ m3/năm, nông nghiệp và thủy sản 31,54 tỷ m3/năm.

Trong khi đó, nguồn nước ở khu vực này lại phụ thuộc từ thượng nguồn sông Mê Công với khoảng 95% tổng lượng nước. Những năm gần đây dòng chảy từ thượng nguồn về lưu vực sông Cửu Long qua trạm thủy văn Tân Châu, Châu Đốc giảm, nhất là mùa khô năm 2015-2016 với 36% và năm 2019-2020 là 28%.

Tại thành phố Cần Thơ, dù có hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc, nguồn nước dồi dào tuy nhiên cũng đang chịu tác động của biến đổi khí hậu và tình trạng sạt lở bờ sông, sụt lún đất gia tăng trong bối cảnh nhu cầu khai thác, sử dụng nước ngày càng lớn. Hơn nữa, tình trạng ngập úng do triều cường, hạn hán, xâm nhập mặn, nhất là tình trạng thiếu nước ngọt thường xuyên xảy ra khi mùa khô đến.

Hồ Dầu Tiếng - công trình thủy lợi trọng điểm quốc gia, giữ vai trò bảo đảm an ninh nguồn nước.

Bảo đảm an ninh nguồn nước, từ khoa học đến thực tiễn quản lý

11/05/2026 12:48

Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ) Nguyễn Thế Lâm cho rằng, do đặc điểm dân cư phân tán, địa bàn rộng lớn, nhiều kênh, rạch chằng chịt và chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn… cho nên việc cấp nước sinh hoạt luôn đối mặt những khó khăn.

Đáng chú ý, vào mùa khô, lưu lượng nước từ thượng nguồn suy giảm, dòng chảy yếu, nước mặn xâm nhập sâu vào hệ thống sông chính, các kênh nhánh, nhất là ở khu vực ven biển phía đông nam ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt cho nhân dân.

Hiện nay, nguồn nước mặt đóng vai trò chính trong cấp nước cho sinh hoạt, công nghiệp và sản xuất nông nghiệp, nước ngầm là nguồn bổ trợ các khu vực xa nguồn nước sông, vùng ven biển. Trong đó, sông Hậu có chất lượng tốt, trữ lượng lớn, hiện đang cung cấp hơn 90% công suất cấp nước sinh hoạt của toàn đô thị. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, lượng nước sông Hậu cũng đang chịu tác động kép từ biến đổi khí hậu và do giảm dòng chảy thượng nguồn.

Ngày 6/3/2023, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 174/QĐ-TTg Phê duyệt Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Cửu Long thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu tổng quát bảo đảm an ninh nguồn nước trên lưu vực sông, tích trữ, điều hòa, phân bổ tài nguyên nước công bằng, hợp lý, khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước ngọt, lợ, mặn gắn với bảo vệ, phát triển bền vững tài nguyên nước nhằm đáp ứng nhu cầu nước cho dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường.

Bảo vệ tài nguyên nước, phòng chống suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước; có lộ trình phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm, đáp ứng yêu cầu quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông và thích ứng với biến đổi khí hậu. Từng bước thực hiện mục tiêu chuyển đổi số quốc gia trên cơ sở xây dựng, vận hành hệ thống thông tin, dữ liệu tài nguyên nước, bảo đảm kết nối với hệ thống thông tin tài nguyên môi trường, các ngành có khai thác, sử dụng nước.

Nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều ý kiến cho rằng, thời gian tới các địa phương cần tối ưu hóa lợi ích do nguồn nước sông Mê Công mang lại. Đồng thời khai thác, sử dụng nguồn nước ngọt từ sông Tiền, sông Hậu, sông Cổ Chiên, sông Hàm Luông phục vụ cấp nước liên vùng, liên tỉnh cho những khu vực thường xuyên bị hạn hán, xâm nhập mặn; xây dựng các hồ trữ nước quy mô phù hợp và vận hành có hiệu quả hệ thống các công trình thủy lợi.

Bên cạnh đó, cần khai thác hợp lý nguồn nước dưới đất bảo đảm không vượt ngưỡng giới hạn về mực nước; kiểm soát chặt chẽ việc khai thác nước dưới đất cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là khu vực ven biển. Mặt khác, cần kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt, công nghiệp...

HẢI LÂM