Tại tọa đàm về đào tạo nguồn nhân lực cho điện hạt nhân do Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam phối hợp Chuyên trang Tia Sáng (Báo VnExpress), Công ty truyền thông khoa học SciComm Studio tổ chức vào ngày 10/6, nhiều ý kiến cho rằng, phát triển nguồn nhân lực theo chuẩn quốc tế là điều kiện tiên quyết để triển khai thành công chương trình điện hạt nhân tại Việt Nam.
Theo Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, điện hạt nhân thể hiện trình độ khoa học và công nghệ của một quốc gia. Vì vậy, việc xây dựng lộ trình đào tạo nhân lực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ông cho rằng nếu định hướng đào tạo không đúng ngay từ đầu thì rất khó khắc phục về sau.
Tại tọa đàm, các chuyên gia từng được đào tạo chuyên ngành điện hạt nhân tại Liên Xô trước đây chia sẻ, điện hạt nhân là lĩnh vực liên ngành với yêu cầu rất cao về kiến thức chuyên môn và văn hóa an toàn. Chương trình đào tạo kỹ sư điện hạt nhân kéo dài khoảng 5-6 năm với khối lượng kiến thức rất lớn về toán học, vật lý, vật lý hạt nhân, vật lý nơtron, lý thuyết lò phản ứng, thủy nhiệt, truyền nhiệt, vật liệu, hóa học, cơ khí, điện và điều khiển tự động.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Để trở thành lực lượng nòng cốt có thể vận hành lò phản ứng, người học còn phải tiếp tục tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu, thực tập, lấy chứng chỉ và làm việc thực tế tại nhà máy điện hạt nhân. Theo kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại tọa đàm, quá trình này có thể kéo dài hơn, từ 10-15 năm.
Ngoài kiến thức chuyên môn, người làm việc trong lĩnh vực hạt nhân phải có văn hóa an toàn. Thực tế, nhiều sự cố hạt nhân lớn trên thế giới đều xuất phát từ yếu tố con người. Vì vậy, việc tuyển chọn nhân lực cần hướng tới những người có năng lực tốt về khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, có khả năng làm việc nhóm và ý thức tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình an toàn.
Một nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là cần phân biệt giữa đào tạo nhân lực cho nhà máy điện hạt nhân và đào tạo nhân lực cho cả chương trình điện hạt nhân quốc gia. Ngoài lực lượng vận hành nhà máy, Việt Nam còn cần đội ngũ cán bộ cho các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan hỗ trợ kỹ thuật, nghiên cứu phát triển, đánh giá và cấp phép an toàn hạt nhân.
Dẫn chứng về số lượng nhân lực, Tiến sĩ Lê Văn Hồng, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho biết, một nhà máy điện hạt nhân quy mô khoảng 1.000 MW cần tới khoảng 1.000 người, trong đó lực lượng nòng cốt trực tiếp tham gia vận hành và bảo đảm an toàn nhà máy chỉ chiếm khoảng 200-300 người nhưng phải được đào tạo chuyên sâu về điện hạt nhân. Phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân không chỉ đào tạo nhân lực “tinh hoa” cho nhà máy mà cần cách tiếp cận chiến lược, lâu dài.
Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cho rằng, không nên triển khai đào tạo dàn trải ở quá nhiều cơ sở mà cần tập trung nguồn lực xây dựng một số cơ sở đào tạo trọng điểm có thế mạnh về kỹ thuật, đủ năng lực xây dựng chương trình chuẩn và đội ngũ giảng viên chất lượng cao. Các chương trình đào tạo nên tham khảo kinh nghiệm của các quốc gia có chương trình điện hạt nhân phát triển cũng như các khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).
Nhiều ý kiến cũng cho rằng việc đào tạo cần xuất phát từ nhu cầu sử dụng nhân lực. Trước khi xây dựng chương trình đào tạo, cần xác định rõ từng nhóm vị trí việc làm, số lượng nhân lực và yêu cầu năng lực của chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân, cơ quan quản lý, cơ quan hỗ trợ kỹ thuật và các đơn vị nghiên cứu.
Chương trình đào tạo cần dựa trên kinh nghiệm quốc tế, đồng thời bám sát nhu cầu thực tiễn của Việt Nam, tham vấn rộng rãi các chuyên gia đầu ngành để bảo đảm đáp ứng yêu cầu vận hành nhà máy điện hạt nhân, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và các đơn vị nghiên cứu trong tương lai.
