Còn nhiều rào cản
Thời gian qua, quá trình chuyển đổi xanh đạt được những kết quả tích cực. Nhiều mô hình sản xuất đổi mới giúp giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Ông Thanyachat Auttanukune, Giám đốc phụ trách Marketing và các ngành kinh doanh mới, Công ty cổ phần chăn nuôi C.P Việt Nam, cho biết: “Hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, công ty đã áp dụng hệ thống tích hợp, sử dụng năng lượng tái tạo đến 34%, sử dụng điện mặt trời khoảng 51 Megawatt, đặt mục tiêu trồng 3 triệu cây xanh giai đoạn 2021-2030 (hiện tại đã trồng được 1,5 triệu cây).
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 2 cho biết: “Tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh từ năm 2017 đến nay đạt bình quân 20%/năm, tập trung vào hai lĩnh vực là năng lượng chiếm 30% và nông nghiệp nông thôn (các hoạt động sản xuất sản phẩm xanh, sạch) chiếm tới 32%”.
Điển hình tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Nam Á (Nam A Bank), dư nợ tín dụng xanh hiện chiếm khoảng 10% tổng dư nợ, cao hơn mức bình quân của toàn ngành nhờ các gói tài trợ giảm lãi suất từ 1% đến 2% cho doanh nghiệp. Các lĩnh vực tín dụng xanh được ngân hàng ưu tiên cho vay gồm: năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, nông nghiệp công nghệ cao; các công trình đạt chứng chỉ uy tín (Lotus, EDGE, LEED); dự án cải tiến công nghệ nâng cao hiệu suất; các sản phẩm gắn nhãn tiết kiệm năng lượng từ 3 sao trở lên (cho vay tiêu dùng).
Tuy nhiên, thách thức hiện nay là tỷ trọng dư nợ tín dụng xanh mới chỉ chiếm khoảng 4,5% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. Quá trình giải ngân đang gặp nhiều trở ngại do thiếu thông tin và cơ sở dữ liệu liên thông về sản xuất, công nghệ. Sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp chưa đồng bộ. Khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, dù chiếm tỷ trọng rất lớn, lại là nhóm gặp khó khăn nhất do quy mô hạn chế, khó tự xây dựng mô hình khép kín và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường.
Ngoài ra, việc thẩm định cho vay của ngân hàng vẫn vướng mắc do các thông tin, cơ sở pháp lý và tiêu chí phân loại dự án xanh chưa được cụ thể hóa.
Kế hoạch tăng dòng vốn xanh
Để giải quyết các vướng mắc pháp lý và tăng cường nguồn lực tài chính, các bộ, ngành cùng hệ thống ngân hàng đang triển khai nhiều giải pháp cụ thể. Nhiệm vụ trọng tâm đầu tiên là hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua xây dựng bộ tiêu chí xanh.
Bộ Tài nguyên và Môi trường đang xây dựng dự thảo quyết định của Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn các tiêu chí xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và áp dụng các tiêu chuẩn môi trường-xã hội-quản trị (ESG). Đây sẽ là cơ sở pháp lý thống nhất để các tổ chức tín dụng thẩm định, cấp tín dụng và tích hợp vào quy trình cấp giấy phép môi trường. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đang hoàn thiện văn bản hướng dẫn về gói hỗ trợ lãi suất 2% cho các doanh nghiệp chuyển đổi xanh.
Bên cạnh giải pháp pháp lý, việc mở rộng khả năng cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Quyết định tăng tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn từ 30% lên 40% của Ngân hàng Nhà nước gần đây đã tạo thêm hạn mức cho vay cho các tổ chức tín dụng.
Đánh giá về định hướng này, ông Nguyễn Đức Lệnh nhấn mạnh: Các ngân hàng thương mại cần chủ động đa dạng hóa nguồn vốn thông qua phát hành trái phiếu xanh theo Quyết định 21 của Chính phủ; phối hợp chặt chẽ với các dự án xanh của Trung ương và địa phương để bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.
Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank Hà Huy Cường cho biết: Ngân hàng đang triển khai các kế hoạch hợp tác với các quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế nhằm tiếp cận nguồn vốn ưu đãi; nhận chuyển giao kỹ thuật để hoàn thiện quy trình cấp tín dụng xanh. Ngân hàng xây dựng danh mục để triển khai đến khách hàng.
“Năm 2025, Nam A Bank đã tổ chức hội nghị Tài chính xanh với sự tham gia của hơn 100 quỹ đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế nhằm kết nối nguồn vốn với các doanh nghiệp có nhu cầu. Dự kiến tháng 8, ngân hàng sẽ tiếp tục tổ chức hội nghị lần thứ hai tại Thành phố Hồ Chí Minh để mở rộng cơ hội hợp tác và thu hút các dòng vốn xanh từ nước ngoài”, ông Hà Huy Cường thông tin.
Theo ý kiến các chuyên gia, để chuyển đổi xanh, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần liên kết để chia sẻ nguyên liệu, công nghệ và thị trường, từ đó hình thành các chuỗi giá trị và hệ sinh thái tuần hoàn. Sự hợp tác này giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu vào quá trình chuyển đổi xanh.
Ngoài ra, việc nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch nguyên liệu, vật liệu và công nghệ phục vụ kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần kết nối cung-cầu chất thải tái chế, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Ngành ngân hàng cần đẩy mạnh truyền thông và tập trung đào tạo chuyên môn cho đội ngũ cán bộ thẩm định, bảo đảm dòng vốn xanh được phân loại chính xác và giải ngân kịp thời đến cộng đồng doanh nghiệp.
