Xa hơn, đây là một cách tiếp cận đáng chú ý trong phát triển kinh tế dược liệu: đưa kết quả nghiên cứu đi cùng nhu cầu của thị trường ngay từ đầu.
Theo GS, TS Trần Hồng Thái - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với đội ngũ chuyên gia và hệ thống trang thiết bị hiện đại, Viện Hàn lâm sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp để đưa tri thức khoa học vào sản phẩm thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Thông điệp đó phản ánh một xu hướng ngày càng rõ nét: khoa học không chỉ được đánh giá bằng số lượng công bố quốc tế mà còn bằng khả năng tạo ra giá trị kinh tế và giá trị xã hội. Sâm Ngọc Linh là một thí dụ điển hình. Nhiều năm qua, loại dược liệu này được xem là một trong những sản phẩm đặc hữu quý giá của Việt Nam. Tuy nhiên, để một dược liệu quý trở thành một ngành hàng có sức cạnh tranh quốc tế lại là câu chuyện khác. Giá trị không chỉ nằm ở vùng trồng hay độ quý hiếm của nguyên liệu mà còn nằm ở khả năng phân tích, chuẩn hóa, chứng minh hoạt tính sinh học và phát triển thành các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.
Đó cũng là nội dung trọng tâm của Dự án kể trên. Theo thỏa thuận hợp tác, Viện Hóa học sẽ nghiên cứu thành phần hóa học, đánh giá hoạt tính sinh học và xây dựng quy trình công nghệ chiết xuất các hoạt chất từ nguồn Sâm Ngọc Linh do Tập đoàn Y Dược Sâm Ngọc Linh Việt Nam phát triển.
Nếu nhìn dưới góc độ nghiên cứu, đây là một đề tài khoa học. Nhưng nhìn từ góc độ kinh tế, đây là quá trình tạo ra giá trị gia tăng cho tài nguyên bản địa. Một củ sâm sẽ có giá trị lớn hơn khi các hoạt chất được xác định rõ, được chiết xuất bằng công nghệ hiện đại và được ứng dụng vào các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Chính vì vậy, việc doanh nghiệp chủ động đầu tư cho nghiên cứu cùng một đơn vị khoa học đầu ngành cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát triển. Thay vì coi nghiên cứu là khâu hỗ trợ sau cùng, doanh nghiệp đặt khoa học ngay từ đầu chuỗi giá trị, coi đó là nền tảng để xây dựng thương hiệu.
Ở chiều ngược lại, các nhà khoa học cũng có cơ hội đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, được kiểm chứng trong thực tiễn sản xuất và thị trường. Đây là mối quan hệ hai chiều mà cả khoa học và doanh nghiệp đều hưởng lợi.
Không phải ngẫu nhiên nhiều quốc gia có ngành dược liệu phát triển đều xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đó là con đường ngắn nhất để biến tri thức thành sản phẩm và biến tài nguyên thành giá trị kinh tế.
Đối với Sâm Ngọc Linh, lợi thế lớn nhất là nguồn gen quý hiếm mà thiên nhiên ban tặng. Nhưng để lợi thế ấy trở thành thương hiệu quốc gia, chỉ có nguồn tài nguyên là chưa đủ. Điều cần thiết hơn là hệ thống tiêu chuẩn, dữ liệu khoa học và công nghệ chế biến sâu. Khi đó, sản phẩm không chỉ được bán vì sự quý hiếm mà còn được lựa chọn vì chất lượng đã được kiểm chứng.
Con đường mới trong phát triển dược liệu
Điều đáng kỳ vọng ở mô hình hợp tác này là có thể góp phần hình thành cách làm mới trong phát triển dược liệu: lấy khoa học làm nền tảng, lấy doanh nghiệp làm động lực và lấy thị trường làm thước đo cuối cùng của giá trị. Đó cũng là con đường để những sản vật quý của Việt Nam không chỉ được biết đến trong nước mà còn đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
