Tạo động lực phát triển Đông Nam Bộ

Còn nhiều điểm nghẽn

Vùng Đông Nam Bộ gồm TP Hồ Chí Minh và các tỉnh: Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai và Tây Ninh. Đây là trung tâm công nghiệp, xuất nhập khẩu lớn nhất, đóng góp 32% tổng sản phẩm nội địa (GDP) cả nước. Vùng cũng đóng góp 44,7% tổng thu ngân sách nhà nước, tỷ lệ đô thị hóa của vùng đạt 67%. Đây cũng là vùng có khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh, năng động với số lượng doanh nghiệp đứng đầu cả nước, là địa bàn thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất, chiếm 41,1% tổng vốn FDI của nước ta.

Nhưng Đông Nam Bộ còn gặp nhiều “điểm nghẽn” trong quá trình phát triển. Lớn nhất trong số đó là hạ tầng giao thông - vấn đề quan trọng tác động đến hoạt động logistics, cũng như cơ chế phát triển. Toàn vùng chỉ có một tuyến cao tốc dài hơn 50km (TP Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây). Các tuyến đường bộ còn lại phần lớn nhỏ hẹp, tải trọng cầu hạn chế, giao thông đồng mức gây xung đột và ách tắc giao thông. Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất lớn nhất cả nước luôn quá tải; chưa có kết nối đường sắt, đường bộ, đường thủy trong vùng; trong khi, các tuyến metro, sân bay quốc tế Long Thành, các tuyến cao tốc, vành đai… liên kết vùng đang được thực hiện dở dang.

Về khó khăn của giao thông đường thủy, Chủ tịch Hiệp hội Logistics TP Hồ Chí Minh Đặng Thị Minh Phương cho biết, toàn vùng có sáu tuyến thủy nội địa nhưng nhiều cầu vượt sông trên các tuyến chính không bảo đảm tĩnh không nên tàu trọng tải lớn không thể qua lại; thiếu hạ tầng logistics để phát triển vận tải thủy từ các địa phương trong vùng về các cảng biển xuất, nhập khẩu lớn nhất cả nước là Cụm cảng Cái Mép-Thị Vải và Cụm cảng Cát Lái. Trong khi, giao thông đường bộ chưa đáp ứng tải trọng phù hợp giao thương hàng hóa, kết nối cảng với các khu công nghiệp, nhà máy, kho hàng thì vận tải đa phương thức chưa phát huy hiệu quả vì thiếu kết nối giữa đường sắt, đường bộ và đường thủy nội địa.

Còn theo TS Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, việc chưa có cơ chế liên kết vùng và những chính sách đặc thù khiến Đông Nam Bộ chưa thể phát huy hết sức mạnh vốn có của mình. Các địa phương đều lập quy hoạch riêng nên không phát huy được hết thế mạnh của vùng, đôi lúc còn dẫn đến cạnh tranh, chồng chéo. Quá trình phát triển vùng chưa có “nhạc trưởng vùng” nên chưa liên kết, phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương để phát huy nội lực, thế mạnh của từng địa phương, từ đó tạo sự phát triển chung.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhận định, những hạn chế, yếu kém trên chủ yếu do nhận thức về vai trò, vị trí và tầm quan trọng của vùng và liên kết vùng chưa đầy đủ; một số mục tiêu đề ra khá cao trong khi huy động và sử dụng nguồn lực còn hạn chế; phân bổ nguồn lực còn thiếu trọng tâm, trọng điểm. Thể chế liên kết vùng chưa đồng bộ, hiệu quả; thiếu cơ chế, chính sách khuyến khích, huy động hiệu quả các nguồn lực, nhất là nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kết nối vùng quan trọng, quy mô lớn và cho khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Cơ sở hạ tầng vùng Đông Nam Bộ được quy hoạch, đầu tư phù hợp yêu cầu phát triển.

Đồng bộ hạ tầng liên kết vùng

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/T.W của Bộ Chính trị được ký ban hành ngày 23/11/2022, xác định rõ bảy nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, quán triệt, tuyên truyền, tạo sự đồng thuận của xã hội trong thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/T.W. Thứ hai, định hướng vùng phát triển nhanh, bền vững tạo bước đột phá, lan tỏa trong phát triển kinh tế vùng, liên vùng. Thứ ba, hoàn thiện thể chế, chính sách và đẩy mạnh phát triển liên kết vùng. Thứ tư, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và hoàn thiện kết cấu hạ tầng, đô thị. Thứ năm, phát triển văn hóa-xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Thứ sáu, bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại. Thứ bảy, tập trung xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị.

Chương trình hành động cũng đặt ra 35 nhiệm vụ cụ thể và 29 dự án kết cấu hạ tầng. Về vấn đề này, Trưởng bộ phận nghiên cứu Viện Nghiên cứu và Phát triển Logistics Việt Nam Nguyễn Thanh Tuấn cho rằng, nếu sớm hoàn thành hệ thống đường bộ như vành đai 3, vành đai 4 TP Hồ Chí Minh, các đường cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh-Mộc Bài (tỉnh Tây Ninh), TP Hồ Chí Minh-Thủ Dầu Một (tỉnh Bình Dương)-Chơn Thành (tỉnh Bình Phước), hệ thống đường sắt, Cảng hàng không quốc tế Long Thành (tỉnh Đồng Nai), cao tốc Bến Lức (tỉnh Long An)-Long Thành…, sẽ tăng năng lực vận tải, góp phần phát triển kinh tế.

Về cơ chế, chính sách cho Đông Nam Bộ, TS Trần Du Lịch đề xuất, cần đổi mới cơ chế hội đồng vùng với TP Hồ Chí Minh là đầu mối, thay cho cơ chế luân phiên địa phương hằng năm như trước đây, vì hiệu quả thực tế không cao. Hội đồng vùng cũng cần được trao thêm nhiệm vụ đóng góp xây dựng chính sách của trung ương. Một số cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng phù hợp với TP Hồ Chí Minh cần được áp dụng cho toàn vùng, tạo sự phát triển chung.

Là địa phương được xác định sẽ hình thành khu thương mại tự do gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ, Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu Nguyễn Văn Thọ cho biết, chủ trương hình thành khu thương mại tự do Cái Mép Hạ không phải là một cơ chế ưu đãi dành riêng cho Bà Rịa-Vũng Tàu mà là cơ chế đặc thù cho cả vùng Đông Nam Bộ. Sự ra đời của khu thương mại tự do Cái Mép Hạ sẽ tạo ra một công cụ kinh tế hữu hiệu để Việt Nam có thể cạnh tranh với các nước khu vực trong thu hút đầu tư và thực hiện chiến lược công nghiệp hóa giai đoạn mới, là động lực để vùng Đông Nam Bộ có thể đóng góp lớn hơn vào sự phát triển và thịnh vượng chung của cả nước.

Để chuẩn bị sẵn sàng cho việc hình thành khu thương mại tự do Cái Mép Hạ, trong thời gian vừa qua, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã chủ động triển khai một số công việc cần thiết như cập nhật chủ trương phát triển khu thương mại tự do vào Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; tổ chức lập quy hoạch và triển khai các thủ tục kêu gọi đầu tư Trung tâm logistics Cái Mép Hạ với diện tích hơn 1.686ha. Hiện, tỉnh đã hoàn thành báo cáo nghiên cứu tiền khả thi để trình cấp có thẩm quyền theo quy định. Cùng với đó, triển khai đầu tư các công trình giao thông kết nối liên cảng và liên vùng. Đồng thời phối hợp T.Ư và các địa phương trong vùng thúc đẩy triển khai các dự án giao thông kết nối vùng Đông Nam Bộ; đặc biệt là kết nối hệ thống cảng Thị Vải-Cái Mép với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Trung tâm tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh, các trung tâm công nghiệp, đô thị trong vùng; xúc tiến lập đề án nghiên cứu khả thi thành lập khu thương mại tự do Cái Mép Hạ…

Để toàn vùng phát triển bứt phá, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu các địa phương cần thực hiện thí điểm những mô hình, cơ chế, chính sách mới vượt trội, cạnh tranh quốc tế cao, tạo đột phá nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của vùng. Xây dựng Đông Nam Bộ trở thành vùng văn minh, hiện đại, hội nhập quốc tế. Phát triển nhanh, bền vững, hài hòa giữa các tiểu vùng, các địa phương trong vùng; các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.