Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10, xác lập các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt và đầu tư xây dựng dự án khu đô thị lấn biển; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” và phát triển nhanh, bền vững đất nước.
Luật gồm 5 Chương, 66 điều kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo cơ chế để thành phố giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.
Luật được thực hiện trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc bảo đảm tính hợp hiến, đổi mới tư duy lập pháp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực, điều kiện bảo đảm thực hiện và trách nhiệm giải trình; phát huy tiềm năng, lợi thế của các địa phương phù hợp với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, tạo không gian phát triển với tính khả thi, hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức thực hiện.
Luật bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố trong việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể thành phố, bảo đảm yêu cầu thống nhất quản lý nhà nước về quy hoạch, sự kết nối giữa Quy hoạch của thành phố với quy hoạch ở khu kinh tế đặc biệt trong trường hợp khu kinh tế đặc biệt nằm trên địa bàn thành phố.
Hội đồng nhân dân thành phố được quy định thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa, sử dụng tài sản công và ngân sách thành phố để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao, du lịch; hỗ trợ tổ chức, cá nhân tôn tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử và công trình kiến trúc có giá trị.
Về phát triển hạ tầng năng lượng và công nghiệp năng lượng, Hội đồng nhân dân thành phố quy định các nội dung về mua bán điện trực tiếp, gồm đối tượng, điều kiện tham gia, cơ chế thực hiện và trách nhiệm của đối tượng tham gia mua bán điện trực tiếp, bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý trong tổ chức thực hiện cũng như tính khả thi, thống nhất, an toàn và ổn định trong vận hành hệ thống điện...
Thành phố được xây dựng chính sách học bổng, ưu đãi cho người có năng khiếu, tài năng hoặc thành tích đặc biệt xuất sắc; hỗ trợ người học, nhà giáo, cán bộ quản lý đi học tập, nghiên cứu trong các lĩnh vực, ngành trọng điểm. Quyền lợi cụ thể được thực hiện theo chính sách do địa phương ban hành.
Ủy ban nhân dân thành phố được quyết định chuyển đổi giữa nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà tái định cư để đáp ứng nhu cầu thực tế. Người bị thu hồi nhà, đất ở được bố trí tái định cư bằng nhà ở xã hội, sau khi thanh toán đủ tiền mua nhà theo quy định, được công nhận quyền sở hữu đầy đủ như với nhà thương mại theo quy định của Ủy ban nhân dân thành phố.
Luật cũng quy định xã, phường hoặc đặc khu được công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi có vị trí chiến lược, phù hợp định hướng phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, dân số và diện tích tự nhiên lớn. Chính phủ quyết định công nhận sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền.
Về khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, Luật quy định thẩm quyền của Chính phủ trong việc quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, tạo cơ sở để hoàn thiện các cơ chế pháp lý cụ thể cho tổ chức thực hiện.
Nhà đầu tư chiến lược thực hiện dự án tại khu kinh tế đặc biệt được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp như dự án ở địa bàn đặc biệt khó khăn. Với dự án đầu tư mới thuộc danh mục ưu tiên, thời gian áp dụng thuế suất ưu đãi có thể được kéo dài thêm tối đa 5 năm so với quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.
Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026, các chính sách ưu đãi thuế đặc thù sẽ áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Để bảo đảm tính liên tục, Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 sẽ tiếp tục được thực hiện và chỉ hết hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/4/2027.
