Hiện cả nước có hơn 150 bệnh viện công lập và tư nhân đã triển khai thành công bệnh án điện tử. Tuy nhiên, con số này còn rất khiêm tốn so với khoảng 1.500 BV trên toàn quốc. Điều này đồng nghĩa tiến trình chuyển đổi số y tế sẽ phải tăng tốc mạnh mẽ để đạt được mục tiêu đề ra.
Phá vỡ “lô cốt” trì trệ
Câu chuyện tại một BV lớn nhất cả nước như Bạch Mai nếu không quyết tâm, vượt qua chính mình thì khó thực hiện chuyển đổi số. Chỉ cách đây hơn một năm, nói đến nền tảng số thì xuất phát điểm của BV gần như “bằng không” với cả núi hồ sơ giấy tờ bằng giấy. PGS, TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc BV Bạch Mai nhớ lại: “Nếu không quyết tâm, cứ mãi chần chừ thì sẽ không bao giờ thực hiện được. Trước tiên, chúng tôi kêu gọi xã hội hóa cơ sở vật chất với hàng nghìn máy tính được doanh nghiệp ủng hộ. Tiếp theo, là “thu gom” thuyết phục lực lượng kỹ sư phần mềm đến ủng hộ. Song song với đó là đào tạo nguồn lực kiểu bình dân học vụ số. Tức là từ cô hộ lý, y tá, thậm chí các bác sĩ có tuổi đều tham gia. Vào dịp Tết năm 2024 khi bệnh nhân nghỉ ăn Tết, ít đến BV hơn, chúng tôi thực hiện ngay “chiến dịch” chuyển đổi số. Tuy nhiên, dù quyết tâm, mọi việc không đơn giản. “Nhiều đơn vị họ muốn “lô cốt” hóa, không muốn kết nối, không muốn liên thông vì nếu chuyển đổi số thế này giám đốc sẽ kiểm soát hết. Chúng tôi phải vận động, khuyến khích, thậm chí cả ép buộc để đạt được sự đồng tâm, đồng lòng”.
Giám đốc BV Bạch Mai vui vẻ đưa ra so sánh, nếu trước kia, một gia đình có bệnh nhân nằm viện, đặc biệt ở tỉnh khác đến thì nào là nồi, xoong, chậu, cặp lồng, thậm chí gạo, nước mắm… đựng trong bao tải và phải để ở các gầm cầu thang BV. Còn tiền mặt họ phải vay mượn, bán trâu, bán bò rồi quấn quanh người. Nay, mỗi bệnh nhân nhập viện chỉ cần một chiếc điện thoại. Trong đó có đầy đủ: Sổ sức khỏe điện tử VNeID, thẻ BHXH… tất cả đều được tích hợp và trả viện phí thì có thể thanh toán QR code. Theo vị giám đốc, ưu điểm vượt trội của số hóa chính là giảm thủ tục hành chính cho người bệnh, bệnh nhân ở xa không vất vả trực chờ nhiều ngày. Bởi lẽ, lịch khám đã được hẹn trực tuyến qua ứng dụng khám, chữa bệnh (app) của BV. Thậm chí khi đã phát hiện bệnh, bệnh nhân còn được chọn bác sĩ mổ, chọn lịch mổ. Tất cả được điện tử hóa. Khi chụp chiếu xong, bác sĩ cũng trả tất cả kết quả qua app. Bệnh nhân có hồ sơ điện tử như vậy lần sau tái khám chỉ việc vào lại app đó, có thể chọn bác sĩ cũ hoặc bác sĩ khác. Hồ sơ khám, chữa bệnh đó cũng có thể được chuyển sang cơ sở khám, chữa bệnh khác hoặc mang sang cả nước ngoài. “Hiện các xét nghiệm chụp chiếu ở BV Bạch Mai đã được các BV, Trung tâm Y tế quốc tế của Nhật Bản công nhận kết quả”, PGS, TS Đào Xuân Cơ nói.
Điện tử hóa giúp quản trị nhân sự tốt hơn. Từ phòng làm việc hay qua điện thoại thông minh, giám đốc BV có thể biết rõ hôm nay có bao nhiêu nhân viên đi làm, đi làm đúng giờ hay không. Đặc biệt, điện tử hóa đã tối ưu quản trị doanh thu. Từ khám, chữa bệnh theo yêu cầu, BHYT và các dịch vụ khác… giám đốc BV đều có thể kiểm soát được. “Cập nhập con số qua màn hình, tôi biết đơn vị nào có số lượng bệnh nhân quá tải, yêu cầu các đơn vị phải giảm ngay. Rồi thuốc, vật tư tiêu hao… giám đốc đều dễ dàng biết loại nào sắp hết để thúc giục các đơn vị làm thầu. Như vậy, số hóa khiến công tác dự báo thuốc, vật tư rất tốt để kịp thời mua sắm, tránh tình trạng thiếu thuốc vật tư. Đặc biệt, dự trù đấu thầu ấy hoàn toàn khoa học, dựa vào thực tiễn sử dụng chứ không phải giám đốc thích hãng A, B thì đấu thầu”, Giám đốc BV Bạch Mai Đào Xuân Cơ cho biết.
Thêm tiềm năng to lớn mà chuyển đổi số mang lại cho BV Bạch Mai là qua hồ sơ bệnh án điện tử, BV đã tích hợp được một kho dữ liệu lớn (big data) phục vụ công tác nghiên cứu khoa học. Mỗi năm, BV có hàng triệu bệnh nhân đến khám và điều trị với rất nhiều hình thức xét nghiệm như chụp phim, cộng hưởng từ, nội soi… Từ kho dữ liệu lớn ấy tạo ra cấu trúc trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ trở lại công tác chẩn đoán và điều trị.
Tiết kiệm khoảng 70 tỷ đồng mỗi năm
PGS, TS Trần Quý Tường, Chủ tịch Hội Tin học Y tế Việt Nam cho biết, mặc dù 100% số cơ sở khám, chữa bệnh đã ứng dụng công nghệ thông tin, có hệ thống quản lý thông tin BV và kết nối dữ liệu với BHXH nhưng việc triển khai hồ sơ bệnh án điện tử vẫn còn chậm trễ. Ở đây có ba nguyên nhân chính: Thứ nhất, nhiều lãnh đạo BV chưa thật sự chủ động, còn e ngại trước thay đổi lớn về cách quản lý và điều hành. Thứ hai, thiếu chế tài đủ mạnh để bắt buộc các cơ sở y tế tuân thủ đúng lộ trình. Và thứ ba, chưa có hướng dẫn tài chính rõ ràng cho việc chi trả, đầu tư và vận hành hệ thống công nghệ thông tin, một khoản chi phí không nhỏ đối với nhiều BV. Những rào cản này khiến số lượng BV triển khai bệnh án điện tử còn hạn chế, chưa tạo ra sự đồng bộ trong toàn ngành y tế.
Mặc dù còn vướng mắc, song lợi ích mà bệnh án điện tử mang lại là không thể phủ nhận so với bệnh án giấy truyền thống. Hồ sơ bệnh án điện tử có những ưu điểm vượt trội: Giảm thủ tục hành chính, người bệnh không còn phải chờ đợi lâu để làm hồ sơ, in ấn giấy tờ, hạn chế sai sót chuyên môn. Hệ thống hỗ trợ bác sĩ tra cứu nhanh thông tin, hạn chế nhầm lẫn trong chẩn đoán về điều trị, tiết kiệm chi phí, giảm số lượng giấy tờ lưu trữ, đồng thời tối ưu hoàn nguồn nhân lực. Liên thông dữ liệu, thông tin được kết nối xuyên suốt giữa các tuyến BV giúp bác sĩ có thể nắm được toàn bộ lịch sử bệnh án của bệnh nhân. Người bệnh hưởng lợi, không phải làm lại xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh khi chuyển tuyến, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại. Theo thống kê ban đầu, hệ thống này đã giúp ngành y tế tiết kiệm khoảng 70 tỷ đồng mỗi năm từ việc cắt giảm chi phí in phim và giấy tờ. Bệnh án điện tử được Bộ Y tế xác định là một trong những nội dung cốt lõi của quá trình chuyển đổi số ngành y tế.
Ngày 14/3, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về đẩy mạnh triển khai đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030 tại các bộ, ngành, địa phương năm 2025 và những năm tiếp theo. Trong đó, Thủ tướng giao Bộ Y tế chỉ đạo, đôn đốc 100% các BV trên toàn quốc phải triển khai bệnh án điện tử, liên thông dữ liệu giữa các BV tuyến huyện, tuyến tỉnh của địa phương. Với các BV thuộc Bộ Y tế, tận dụng dữ liệu đã được liên thông, liên tuyến để cắt giảm xét nghiệm, hoàn thành trong tháng 9/2025. Đồng thời, Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn các BV chi phí cho đầu tư hoặc thuê công nghệ thông tin để triển khai chuyển đổi số cho các BV trên toàn quốc.
Theo đó, để tăng tốc triển khai bệnh án điện tử, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan yêu cầu các cơ sở khám, chữa bệnh trên toàn quốc triển khai bệnh án điện tử và sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID trước ngày 30/9/2025. Bộ trưởng xác định, đây là một nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược chuyển đổi số của ngành y tế nhằm tối ưu hóa công tác quản lý, cải thiện chất lượng dịch vụ và bảo đảm an toàn thông tin trong y tế. Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở khám, chữa bệnh ưu tiên nguồn lực và khẩn trương triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, phải sử dụng sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID cho phép người dân dễ dàng truy cập và quản lý thông tin sức khỏe của bản thân. Theo kế hoạch, các cơ sở y tế sẽ tích cực ứng dụng AI và big data vào công tác chẩn đoán và điều trị bệnh. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến hết năm 2025, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện sẽ được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến.
Trong bối cảnh thế giới đang hướng tới y tế số, việc Việt Nam quyết tâm triển khai bệnh án điện tử là bước đi tất yếu. Đây không chỉ là thay đổi về hình thức quản lý hồ sơ mà còn là nền tảng để xây dựng hệ thống dữ liệu y tế quốc gia phục vụ công tác dự báo, phòng chống dịch bệnh và hoạch định chính sách y tế. Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của Bộ Y tế cùng các BV và sự đồng thuận của người dân, mục tiêu thay thế hoàn toàn bệnh án giấy bằng bệnh án điện tử vào tháng 10/2025 là hoàn toàn khả thi.
