Ngày 24/8, Vườn quốc gia Bạch Mã phối hợp Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng Tổ chức Động vật châu Á (AAF) tổ chức Hội thảo tăng cường phối hợp vận động chuyển giao gấu và thúc đẩy công tác cứu hộ, bảo tồn gấu tại Vườn quốc gia Bạch Mã.
Hội thảo tập trung vào 3 nội dung chính gồm đánh giá thực trạng gấu nuôi nhốt hiện nay; trao đổi những khó khăn, vướng mắc trong công tác vận động chuyển giao, cứu hộ; đồng thời thống nhất các giải pháp phối hợp nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện tại từng địa phương.
Số gấu nuôi nhốt giảm gần một nửa trong 2 năm
Trong những năm qua, Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực trong bảo tồn động vật hoang dã, đặc biệt đối với các loài nguy cấp, quý, hiếm. Sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng sự phối hợp của cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn trong nước, quốc tế đã góp phần làm giảm đáng kể số lượng gấu nuôi nhốt vì mục đích khai thác mật.
Đặc biệt, trong 2 năm 2024-2026, với sự phối hợp của Tổ chức Động vật châu Á, Tổ chức Động vật Thế giới và các Chi cục Kiểm lâm, công tác tuyên truyền, vận động chủ nuôi tự nguyện chuyển giao gấu được đẩy mạnh tại nhiều địa phương.
Theo số liệu của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, số gấu nuôi nhốt trên cả nước đã giảm từ 384 cá thể năm 2024 xuống còn 206 cá thể vào tháng 7/2026, giảm 178 cá thể, tương đương gần 46%.
Ông Nguyễn Quang Tùng, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đánh giá, con số này cho thấy những chuyển biến rõ rệt trong công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng kiểm lâm và các tổ chức bảo tồn. Tuy nhiên, khi số lượng gấu còn lại giảm xuống, những trường hợp chưa được chuyển giao cũng ngày càng trở thành những bài toán khó.
Tiến sĩ Jill Robinson MBE, nhà sáng lập và Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật châu Á (AAF) cho biết, trong nhiều năm qua, tổ chức đã xây dựng và hoàn thiện Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Bạch Mã, chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ chuyên môn và các điều kiện cần thiết để tiếp nhận, chăm sóc những cá thể gấu đang được nuôi giữ tại các hộ gia đình.
Thực tế quá trình vận động chuyển giao cho thấy không có một công thức chung cho tất cả các trường hợp. Mỗi địa phương, mỗi chủ nuôi và mỗi cá thể gấu có hoàn cảnh khác nhau, đòi hỏi cách tiếp cận phù hợp.
Tại Hà Nội, trong hai năm qua, sáu cá thể gấu đã được chuyển giao về Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Bạch Mã. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong quá trình vận động, phối hợp giữa các bên.
Tuy nhiên, phần lớn những cá thể gấu còn lại đều đã già, mắc bệnh và cần được chăm sóc y tế càng sớm càng tốt. Điều này cho thấy yếu tố thời gian đang trở nên đặc biệt quan trọng trong chặng đường cuối.
Tại Nghệ An, việc cứu hộ một cá thể gấu được thực hiện trong năm trước, sau đó các bên tiếp tục đặt mục tiêu đưa hai cá thể còn lại về Trung tâm. Để hoàn tất việc chuyển giao, lực lượng chức năng và tổ chức cứu hộ phải duy trì quá trình phối hợp, trao đổi trong nhiều tháng.
Thái Nguyên lại là một thí dụ khác về sự kiên trì và phối hợp lâu dài. Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Loan, Hạt Kiểm lâm số 17, Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên chia sẻ, ngày 15/6/2026, lực lượng kiểm lâm phối hợp Tổ chức Động vật châu Á cứu hộ thành công cá thể gấu ngựa Ocean, hơn 20 tuổi, nặng khoảng 170kg. Đây là cá thể gấu cuối cùng được nuôi nhốt trên địa bàn tỉnh, đưa Thái Nguyên trở thành địa phương thứ 23 trong cả nước chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu.
"Câu chuyện về cá thể Ocean cũng là một thông điệp giản dị nhưng đầy ý nghĩa: mỗi cá thể gấu được chuyển giao thành công là thêm một cơ hội để một sinh mạng được sống tốt hơn; và mỗi người chủ nuôi tự nguyện chuyển giao gấu là thêm một người đồng hành với công cuộc bảo tồn thiên nhiên", đại diện Hạt Kiểm lâm số 17, Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên bày tỏ.
Những trường hợp này cho thấy thời gian, sự kiên trì và phối hợp giữa các bên có vai trò quyết định trong quá trình vận động chuyển giao.
129 cá thể tại hộ dân là nhóm cần ưu tiên vận động chuyển giao
Theo số liệu cập nhật tháng 7/2026, cả nước hiện còn khoảng 206-213 cá thể gấu đang được nuôi nhốt tại các hộ dân, công ty và cơ sở tư nhân.
Theo Tiến sĩ Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, trong số gấu còn nuôi nhốt hiện nay, 129 cá thể tại các hộ dân là nhóm có khả năng vận động chuyển giao cao nếu có cách tiếp cận phù hợp.
“Đây là nhóm nếu có cách tiếp cận phù hợp, giúp họ giải tỏa được gánh nặng chi phí nuôi dưỡng và trách nhiệm pháp lý thì khả năng vận động chuyển giao sẽ cao hơn”, ông Đoàn Hoài Nam cho biết.
Trong khi đó, 84 cá thể đang được nuôi tại doanh nghiệp, khu du lịch, cơ sở kinh doanh và vườn thú. Phần lớn nhóm này có điều kiện chăm sóc tương đối tốt, song quá trình chuyển giao cần cách tiếp cận riêng, do liên quan đến chủ sở hữu, mục đích sử dụng cơ sở nuôi nhốt cũng như các vấn đề pháp lý và kinh tế.
Đối với 129 cá thể tại hộ dân, công tác vận động hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do điều kiện kinh tế, nhận thức của chủ nuôi, khoảng cách địa lý và nguồn lực của cơ quan quản lý địa phương.
Theo Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Đoàn Hoài Nam, lực lượng kiểm lâm tại các địa bàn trọng điểm cần xây dựng mô hình vận động cụ thể, phù hợp với từng nhóm chủ nuôi. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa kiểm lâm, cơ quan thú y, chính quyền địa phương và đơn vị cứu hộ để hoàn tất thủ tục, bảo đảm an toàn cho người, động vật và quá trình vận chuyển.
Chia sẻ về năng lực của đơn vị cứu hộ gấu, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Bạch Mã cho biết, Trung tâm đã tiếp nhận và chăm sóc 30 cá thể gấu được chuyển giao từ nhiều địa phương, qua đó khẳng định năng lực vận hành và vai trò của Trung tâm trong mạng lưới bảo tồn gấu tại Việt Nam.
“Trong quản lý, chúng ta thường nhìn vào số lượng, tiến độ và chỉ tiêu thực hiện. Nhưng trong bảo tồn, phía sau mỗi con số luôn là một sinh mệnh”, ông Nguyễn Vũ Linh nói.
Theo ông, yêu cầu của giai đoạn hiện nay không chỉ là hoàn thành mục tiêu, mà còn phải rút ngắn thời gian từ khi đạt được sự đồng thuận đến khi một cá thể gấu được đưa về trung tâm cứu hộ an toàn.
Tiến sĩ Đoàn Hoài Nam cho biết, cùng với Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Vườn quốc gia Tam Đảo, Trung tâm tại Bạch Mã được xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế, có khả năng tiếp nhận, chăm sóc, điều trị, phục hồi tập tính tự nhiên và nuôi dưỡng lâu dài các cá thể gấu được chuyển giao.
Bên cạnh đó, Trung tâm Gấu tại Vườn quốc gia Cát Tiên và các cơ sở cứu hộ khác cũng có năng lực tiếp nhận gấu. Như vậy, về cơ bản, hạ tầng và nguồn lực kỹ thuật đã sẵn sàng để tiếp nhận toàn bộ số gấu còn lại.
“Vấn đề còn lại là tốc độ và quy trình xử lý. Mỗi ca vận động thành công đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa kiểm lâm, thú y, chính quyền địa phương và đội ngũ chuyên gia chăm sóc, cứu hộ. Vì vậy, thách thức lớn nhất trong chặng đường cuối là tốc độ và quy trình phối hợp", Tiến sĩ Đoàn Hoài Nam nói.
Tăng tốc để hoàn thành mục tiêu trong năm 2026
Để đẩy nhanh tiến độ vận động 129 cá thể gấu còn lại tại hộ dân, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho rằng cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa Vườn quốc gia Bạch Mã với các Chi cục Kiểm lâm và đơn vị liên quan trong quá trình tiếp nhận, vận chuyển và cứu hộ.
Cùng với đó là nâng cao năng lực của lực lượng kiểm lâm trong tuyên truyền, vận động và xử lý các trường hợp chuyển giao; tăng cường hợp tác giữa Vườn quốc gia Bạch Mã và Tổ chức Động vật châu Á trong các hoạt động bảo tồn gấu.
Theo Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Đoàn Hoài Nam, để đạt được mục tiêu này, sự quản lý nghiêm minh của Nhà nước cần kết hợp với chuyên môn sâu và sự đồng hành của các tổ chức bảo tồn trong nước, quốc tế.
Từ hơn 4.000 cá thể gấu năm 2005 xuống còn 206 cá thể hiện nay, Việt Nam đã đi một chặng đường dài. Tuy nhiên, hơn 200 cá thể còn lại phần lớn là những trường hợp đã nuôi nhốt nhiều năm, sức khỏe suy giảm và cần được chăm sóc tốt trong phần đời còn lại.
Vì vậy, chặng đường cuối không chỉ là bài toán về số lượng hay tiến độ. Đó còn là cuộc chạy đua với thời gian để từng cá thể gấu còn lại được chuyển giao an toàn, được chăm sóc đúng tiêu chuẩn và có cơ hội sống phần đời còn lại trong môi trường phù hợp.
Tiến sĩ Jill Robinson MBE, nhà sáng lập và Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật châu Á (AAF) cho biết, tổ chức sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm về cứu hộ, chăm sóc thú y, vận chuyển cũng như chăm sóc, bảo đảm phúc lợi lâu dài cho gấu. Trong phạm vi nguồn lực, tổ chức cũng sẵn sàng xem xét các hình thức hỗ trợ phù hợp để quá trình chuyển giao được thực hiện thuận lợi và an toàn.
Mỗi cá thể gấu còn lại đều xứng đáng có cơ hội được sống phần đời còn lại trong một môi trường an toàn, phù hợp và bảo đảm phúc lợi. Tôi hy vọng rằng một ngày nào đó - và tôi hy vọng ngày đó sẽ đến trong năm nay - chúng ta có thể cùng nhìn lại và nói rằng: Việt Nam đã hoàn thành hành trình từ hơn 4.000 cá thể gấu bị nuôi nhốt cho đến cá thể cuối cùng", Tiến sĩ Jill Robinson MBE bày tỏ hy vọng.
