Tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản ở nước ta đang có những diễn biến ngày càng phức tạp và luôn thay đổi theo sự phát triển của khoa học công nghệ, có xu hướng mở rộng về phạm vi, quy mô. Các đối tượng móc nối, câu kết trong và ngoài nước với nhau ngày càng nhiều “kịch bản” tinh vi hơn.
Theo thống kê của Bộ Công an, từ năm 2022 đến tháng 10/2025, trên phạm vi toàn quốc xảy ra khoảng 17,2 nghìn vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng với hàng trăm nghìn nạn nhân, trở thành một thách thức nghiêm trọng đối với an ninh tài chính, tiền tệ, trật tự an toàn xã hội. Các đối tượng phạm tội không chỉ lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi lừa đảo mà còn tìm cách hợp thức hóa nguồn tiền phạm pháp thông qua nhiều kênh, nhiều tầng gây khó khăn cho công tác phát hiện, ngăn chặn, xử lý.
Lý giải cho xu hướng gia tăng mạnh mẽ loại hình tội phạm này, các chuyên gia về tội phạm an ninh mạng và phòng chống rửa tiền chỉ ra 3 nguyên nhân chính, đó là: nhận thức của người dân còn hạn chế; công tác quản lý Nhà nước còn bất cập; hành lang pháp lý chưa bắt kịp tốc độ phát triển của công nghệ tài chính, việc quản lý, giao dịch tiền ảo, tài sản ảo còn chưa rõ ràng, tạo lỗ hổng để tội phạm lợi dụng; thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng.
Việc chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm giữa các tổ chức tín dụng, cơ quan điều tra, quản lý Nhà nước và các bên liên quan chưa đồng bộ, kịp thời, ảnh hưởng đến khả năng phát hiện sớm, ngăn chặn hiệu quả các giao dịch bất thường, gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.
Hiện, các vụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng liên quan đến tài sản số có dấu hiệu gia tăng. Do nhận thức của người dân về tài sản số còn hạn chế, dễ bị lôi kéo bởi những lời mời cam kết lợi nhuận cao thông qua các hành vi lừa đảo đầu tư theo mô hình đa cấp, đa cấp biến tướng (làm nhà phân phối nhận “hoa hồng”, tiền thưởng); tấn công giả mạo (mạo danh các cá nhân, tổ chức hoặc doanh nghiệp uy tín lừa cung cấp tài khoản đăng nhập, mật khẩu, mã giao dịch, thông tin thẻ tín dụng…); sử dụng công nghệ Deepfake để giả mạo, lừa chuyển tiền...
Một xu hướng đáng lưu ý là hoạt động lừa đảo công nghệ cao qua không gian mạng có xu hướng liên kết xuyên biên giới và ẩn danh. Kẻ gian thường lợi dụng các kẽ hở về quy định quản lý tài chính ngân hàng, viễn thông như tài khoản ngân hàng, ví điện tử số thuê bao không chính chủ để thực hiện hành vi phạm tội khiến các cơ quan chức năng khó truy vết.
Phòng chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng là tổng hợp các biện pháp của Nhà nước, cơ quan chức năng, tổ chức, cá nhân nhằm ngăn ngừa, phát hiện, đấu tranh, xử lý kịp thời các hành vi, thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và trật tự, an toàn xã hội. Trong đó, lực lượng công an giữ vai trò nòng cốt.
Thượng tướng Trần Quốc Tỏ,
Thứ trưởng Bộ Công an
Hàng loạt đường dây lừa đảo lớn hiện nay do đối tượng ở nước ngoài cầm đầu móc nối với một số cộng tác viên trong nước cho thấy tính quốc tế, phức tạp của loại tội phạm này. Bên cạnh đó, việc tồn tại các sim rác, sim có thông tin thuê bao đúng quy định nhưng không chính chủ do mua bán, cho thuê, mượn... là kẽ hở để các đối tượng sử dụng lừa đảo.
Theo Thượng tướng Trần Quốc Tỏ, Thứ trưởng Bộ Công an, phòng chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng là tổng hợp các biện pháp của Nhà nước, cơ quan chức năng, tổ chức, cá nhân nhằm ngăn ngừa, phát hiện, đấu tranh, xử lý kịp thời các hành vi, thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và trật tự, an toàn xã hội. Trong đó, lực lượng công an giữ vai trò nòng cốt.
Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Gia Bảo nhấn mạnh vai trò của Bộ Công an trong tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân về các phương thức, thủ đoạn cũng như các cơ quan thực thi pháp luật cần xử lý nghiêm minh đối tượng lừa đảo, tạo sự răn đe và cảnh báo xã hội. Bên cạnh đó, phối hợp rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực viễn thông, tài chính, tiền ảo, tài sản ảo theo kịp với công nghệ ngày càng hiện đại; sử dụng công nghệ giám sát nhằm phát hiện, ngăn chặn hoạt động lừa đảo.
Đại diện Cục Viễn thông, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, thời gian tới, bộ chủ động tổ chức kiểm tra, giám sát; phối hợp Bộ Công an tổ chức đoàn kiểm tra liên ngành trực tiếp kiểm tra các doanh nghiệp viễn thông di động về công tác quản lý thông tin thuê bao, xử lý tin rác, báo cáo các cấp có thẩm quyền xử lý người đứng đầu doanh nghiệp, công khai kết quả trên các phương tiện truyền thông đại chúng, chuyển công an xử lý các trường hợp có dấu hiệu hình sự…
Tại buổi họp báo thông báo tình hình, kết quả công tác công an năm 2025, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an cho biết, trong đấu tranh phòng chống tội phạm mạng nói chung, nhất là phòng chống tội phạm lừa đảo trên không gian mạng, yếu tố quản lý dòng tiền là quan trọng. Bộ Công an đã phối hợp Ngân hàng Nhà nước thực hiện biện pháp quản lý nhằm hạn chế tối đa việc tội phạm sử dụng các tài khoản ảo để phục vụ hoạt động phạm tội.
