Ngày 9/1/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 48/QĐ-TTg về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 389/QĐ-TTg ngày 19/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ về thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia).
Quyết định được ban hành trong bối cảnh hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và sản xuất, kinh doanh hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp, phạm vi rộng, phương thức thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, kinh doanh, quyền lợi người tiêu dùng, trật tự an toàn xã hội và an ninh kinh tế.
Quyết định số 389/QĐ-TTg ngày 19/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ thành lập Ban Chỉ đạo 389 quốc gia nhằm tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Sau gần 11 năm hoạt động, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã khẳng định vai trò là trung tâm chỉ đạo, điều hành, điều phối hiệu quả sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng từ Trung ương đến địa phương.
Trong quá trình hoạt động, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia thường xuyên tham mưu cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật liên quan đến công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến các tầng lớp nhân dân. Trên cơ sở đó, nhiều chương trình, kế hoạch, chuyên đề đấu tranh có trọng tâm, trọng điểm đã được triển khai đồng bộ, góp phần triệt phá nhiều đường dây, tụ điểm buôn lậu, sản xuất, kinh doanh hàng giả quy mô lớn.
Ban Chỉ đạo cũng đã chỉ đạo các lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, bắt giữ, xử lý nghiêm minh nhiều vụ việc vi phạm; đồng thời chấn chỉnh công tác quản lý cán bộ, xử lý nghiêm các cá nhân, đơn vị để xảy ra sai phạm trong quá trình thực thi công vụ, qua đó từng bước nâng cao kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.
Công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả ở nước ta có tính chất liên ngành sâu sắc, với sự tham gia của nhiều lực lượng có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và địa bàn hoạt động khác nhau. Trong đó, lực lượng Hải quan chịu trách nhiệm tại khu vực cửa khẩu; Bộ đội Biên phòng phụ trách khu vực biên giới; Cảnh sát biển thực hiện nhiệm vụ trên các vùng biển Việt Nam; Công an, Thuế và Quản lý thị trường chịu trách nhiệm trên địa bàn nội địa. Đặc thù này đòi hỏi phải có một cơ chế chỉ đạo, điều hành thống nhất, bảo đảm phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các lực lượng.
Việc tiếp tục duy trì tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia được xác định là cần thiết và phù hợp với Quyết định số 23/2023/QĐ-TTg ngày 18/9/2023 của Thủ tướng Chính phủ về thành lập, tổ chức và hoạt động của tổ chức phối hợp liên ngành.
Thực tiễn tổ chức, hoạt động thời gian qua cho thấy, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia luôn hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ trong việc thông tin, tham mưu kịp thời giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, phối hợp giải quyết những vấn đề quan trọng có tính liên ngành liên quan đến trách nhiệm của nhiều Bộ, ngành, địa phương, nhất là khi có những ý kiến khác nhau trong công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.
Nhìn lại các giai đoạn phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả luôn gắn liền với việc hình thành và duy trì một tổ chức liên ngành ở cấp quốc gia. Từ Ban 853 được thành lập theo Quyết định số 966/1997/QĐ-TTg, đến Ban Chỉ đạo 127/TW theo Quyết định số 127/2001/QĐ-TTg, và nay là Ban Chỉ đạo 389 quốc gia theo Quyết định số 389/QĐ-TTg năm 2014, các mô hình này đã góp phần quan trọng trong việc tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, theo dõi, kiểm tra và đôn đốc triển khai nhiệm vụ chống buôn lậu, gian lận thương mại, từng bước kiểm soát tình hình, ổn định thị trường, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế.
Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi Bộ Chính trị và Chính phủ đang triển khai việc sắp xếp, tổ chức lại bộ máy của các cơ quan hành chính nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, nhiều lực lượng chức năng tham gia công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả được tổ chức, sắp xếp lại, không còn hoạt động theo mô hình hệ thống ngành dọc như trước (điển hình là lực lượng Quản lý thị trường). Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành thống nhất, cũng như cơ chế phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các lực lượng chức năng với nhau, giữa các bộ, ngành, địa phương và với các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp trong công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.
Trước yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới, việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 389/QĐ-TTg thông qua Quyết định số 48/QĐ-TTg được xác định là cần thiết, nhằm tiếp tục kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia; tăng cường vai trò chỉ đạo thống nhất của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ; đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, liên vùng trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên phạm vi cả nước.
