Sửa đổi chính sách ưu đãi để nâng cao hiệu quả chăm sóc người có công trong bối cảnh mới

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến về dự thảo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng số 02/2020/UBTVQH14 ngày 9/12/2020 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (sau đây gọi tắt là dự thảo Pháp lệnh).

BẢO ĐẢM TRIỂN KHAI THỰC HIỆN ĐỒNG BỘ, THUẬN LỢI TRONG BỐI CẢNH MỚI

Từ thực tiễn, Bộ Nội vụ cho biết, qua rà soát, Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng hiện có 10 điều, khoản không phù hợp với cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của bộ, cơ quan ngang bộ và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Cụ thể là: Điều 5; khoản 1 Điều 47; khoản 6 Điều 49; khoản 3, khoản 7, khoản 9, khoản 10 Điều 50; khoản 2 Điều 51.

Bên cạnh đó, trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, quá trình tổ chức thực hiện chính sách công nhận liệt sĩ, thương binh, người hưởng chính sách như thương binh thời gian qua cho thấy một số quy định tại khoản 1 Điều 14, khoản 1 Điều 23 còn phát sinh vướng mắc trong áp dụng, đặc biệt liên quan đến việc xác định tiêu chí trong các trường hợp hy sinh, bị thương khi thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm; dũng cảm cứu người, cứu tài sản của Nhà nước, của nhân dân; ngăn chặn, bắt giữ người có hành vi phạm tội; hoặc trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát.

Một số quy định hiện hành còn sử dụng tiêu chí định tính như “không thể cứu chữa kịp thời”, “đặc biệt dũng cảm”, dẫn đến khó khăn trong quá trình xác định, áp dụng trên thực tế.

Do đó, việc sửa đổi, bổ sung các quy định tại khoản 1 Điều 14 và khoản 1 Điều 23 là cần thiết nhằm làm rõ tiêu chí xác nhận, bảo đảm quyền lợi cho người có công với cách mạng, bảo đảm thống nhất trong áp dụng và phù hợp với thực tiễn tổ chức thực hiện chính sách hiện nay.

Đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên chết do vết thương tái phát phải có bệnh án điều trị vết thương tái phát của bệnh viện và biên bản kiểm thảo tử vong, trong đó khẳng định vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong. Quy định như trên bảo đảm sự chặt chẽ, bảo đảm có đầy đủ cơ sở khoa học để khẳng định nguyên nhân tử vong của thương binh. Tuy nhiên, lại chưa thật phù hợp với thực tiễn, với phong tục, tập quán của nhân dân (thường là thương binh điều trị tại các bệnh viện đến khi biết là gần tử vong thì gia đình xin về để từ trần tại nhà, do đó không có biên bản kiểm thảo tử vong).

Đặc biệt, đối với các thương binh nặng, có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên (thương binh loại 1), thương binh đang được nuôi dưỡng tại các trung tâm nuôi dưỡng thì khi từ trần trong quá trình điều trị tại Trung tâm đều không có bệnh án và biên bản kiểm thảo tử vong của bệnh viện.

Mặt khác, quy định về hồ sơ trong Pháp lệnh không bảo đảm đồng bộ, thống nhất ngay trong nội dung của văn bản này. Pháp lệnh hiện hành chỉ quy định về điều kiện, tiêu chuẩn công nhận đối tượng và các chế độ ưu đãi. Toàn bộ nội dung về thủ tục, hồ sơ, quy trình công nhận đối tượng và giải quyết chế độ do Chính phủ quy định trong Nghị định. Vì vậy, việc quy định hồ sơ công nhận liệt sĩ đối với thương binh chết do vết thương tái phát trong Pháp lệnh là không phù hợp.

Việc xây dựng và trình ban hành Pháp lệnh là phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về ưu đãi người có công với cách mạng tại Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới; kịp thời thể chế các nội dung chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại Thông báo số 466-TB/VPTW ngày 19/12/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Nội vụ và các ban, bộ, ngành Trung ương về chính sách đối với người có công với cách mạng; công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Từ ngày 1/7/2025, cả nước vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã), không tổ chức cấp huyện để tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhiệm vụ phát triển đất nước nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Quá trình này dẫn đến một số nội dung liên quan trong thực hiện chính sách, chế độ ưu đãi người có công cần được sửa đổi, bổ sung và ban hành thống nhất để bảo đảm triển khai thực hiện đồng bộ, thuận lợi trong bối cảnh mới.

THÁO GỠ NHỮNG VƯỚNG MẮC

Giữ nguyên phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Pháp lệnh hiện hành, Dự thảo Pháp lệnh được bố cục gồm 2 điều.

Dự thảo Pháp lệnh sửa đổi, hoàn thiện 2 nội dung chính đáng quan tâm.

Thứ nhất là về việc công nhận liệt sĩ đối với trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát.

Hiện nay, theo quy định tại điểm l khoản 1 Điều 14, thương binh chết do vết thương tái phát phải có bệnh án điều trị vết thương tái phát của bệnh viện tuyến huyện trở lên và biên bản kiểm thảo tử vong, trong đó thể hiện vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong mới đủ điều kiện công nhận liệt sĩ.

Bộ Nội vụ dự kiến sửa đổi điểm l khoản 1 Điều 14 như sau:

“l) Do vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong đối với thương binh, người hưởng chính sách như thương binh quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 23 của Pháp lệnh này có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên.

Về thủ tục, hồ sơ cụ thể đã được hướng dẫn trong Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 131/2021/NĐ-CP (dùng xác nhận của cơ sở y tế hoặc của Trung tâm nuôi dưỡng thương binh).

Thứ hai là về bổ sung đối tượng điều dưỡng hằng năm (mỗi năm 1 lần).

Theo quy định hiện hành tại Pháp lệnh, các diện đối tượng sau đây được điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm gồm 5 nhóm sau đây.

Đó là: Cán bộ Lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa; Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; Cha đẻ, mẹ đẻ có 1 con duy nhất là liệt sĩ hoặc có từ 2 con là liệt sĩ trở lên; Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên; Người có công giúp đỡ cách mạng được tặng Kỷ niệm chương “Tổ quốc ghi công” hoặc Bằng “Có công với nước” (giúp đỡ cách mạng trong kháng chiến chống Pháp)

Các diện đối tượng người có công và thân nhân liệt sĩ còn lại đang hưởng trợ cấp hằng tháng đều được điều dưỡng 2 năm một lần.

Việc phân loại đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng hằng năm như trên được thực hiện từ năm 2005, tính đến thời điểm này đã 21 năm. Đối với đối tượng điều dưỡng luân phiên (2 năm một lần) cũng được giữ nguyên từ thời điểm 1/1/2013 theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2012.

Đến nay, số đối tượng người có công giảm dần qua từng năm. Đặc biệt là số đối tượng điều dưỡng hằng năm giảm nhanh vì đều là những người cao tuổi (cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng…) hoặc số đối tượng có thương tật, bệnh tật nặng (81% trở lên).

Theo số liệu dự toán năm 2026, số đối tượng điều dưỡng hằng năm chỉ còn 19.101 người (chỉ chiếm khoảng 2,2 %), trong khi số đối tượng điều dưỡng 2 năm một lần là 811.055 người, chiếm gần 98% tổng số đối tượng điều dưỡng).

Mặt khác, trong những năm qua, Nhà nước đã quan tâm đầu tư cả về số lượng và chất lượng các trung tâm điều dưỡng, nên hiện nay đa phần các trung tâm hoạt động dưới công suất thiết kế (đặc biệt các trung tâm điều dưỡng thuộc Bộ Nội vụ quản lý chỉ hoạt động khoảng 60-70% công suất), dẫn đến không phát huy tối đa hiệu quả về cơ sở vật chất và nhân lực tại các trung tâm.

Đồng thời, việc bổ sung đối tượng điều dưỡng hằng năm cũng nhằm thể hiện sự quan tâm tri ân sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng trong kỷ nguyên mới, phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng - Đó là: Không ngừng mở rộng đối tượng, nâng cao chế độ, phù hợp với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.

Do đó, Bộ Nội vụ đề xuất chuyển một phần đối tượng hiện đang được điều dưỡng 2 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm, cụ thể gồm: thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%.

Thực hiện theo phương án này, sẽ có 151.222 đối tượng được chuyển từ điều dưỡng luân phiên 2 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm. Như vậy, cơ cấu về đối tượng điều dưỡng sẽ bao gồm là 170.000 người điều dưỡng hằng năm, và 660.000 người điều dưỡng 2 năm một lần.

Cùng với đó, dự thảo Pháp lệnh bổ sung 2 nội dung.

Bổ sung trách nhiệm của Bộ Công an trong công tác giám định ADN để phù hợp với nhiệm vụ hiện tại (khoản 2 Điều 50). Quy định này nhằm thể chế hóa nhiệm vụ đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao cho Bộ Công an, góp phần đẩy nhanh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ.

Bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945 (cán bộ lão thành cách mạng) và người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 (cán bộ tiền khởi nghĩa)

Theo quy định hiện hành của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, chế độ trợ cấp người phục vụ mới được áp dụng đối với một số nhóm đối tượng người có công có tình trạng sức khỏe đặc biệt nặng hoặc suy giảm khả năng tự phục vụ trong sinh hoạt hằng ngày (như Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên sống ở gia đình).

Pháp luật hiện hành chưa có quy định người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945 và người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 được hưởng chế độ trên.

Thực tiễn cho thấy, đa số cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa hiện đều đã cao tuổi (từ 90 đến 105 tuổi), sức khỏe suy giảm, nhiều trường hợp không còn khả năng tự phục vụ, cần có người chăm sóc thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày.

Việc bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với các đối tượng này nhằm bảo đảm sự quan tâm, chăm lo đầy đủ hơn của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng là cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa; đồng thời bảo đảm sự tương đồng về chính sách giữa các nhóm đối tượng người có công có điều kiện, hoàn cảnh tương tự.

Chế độ bổ sung này cũng phù hợp chủ trương tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng, nâng cao mức độ chăm sóc đối với người có công có tuổi cao, sức yếu; góp phần bảo đảm tốt hơn điều kiện sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Dự thảo Pháp lệnh sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua vào tháng 5/2026.