Đã có hàng triệu ý kiến người dân góp ý
Điều hành phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, chiều 7/5, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết sửa đổi Hiến pháp và dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi). Tổng Thư ký, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội đã có báo cáo tổng hợp ý kiến thảo luận tại tổ về các nội dung này gửi đại biểu. Ủy ban sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 cũng đã phối hợp với Chính phủ, Bộ Công an, các cơ quan có liên quan để lấy ý kiến nhân dân từ ngày 6/5.
“Đến nay, đã có hàng triệu lượt ý kiến góp ý của nhân dân. Qua tổng hợp sơ bộ cho thấy, về cơ bản tuyệt đại đa số các ý kiến đồng tình và bày tỏ sự thống nhất cao với sự cần thiết phạm vi và nội dung sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013. Các ý kiến phát biểu tại tổ chủ yếu góp ý về cách thể hiện câu từ, cách diễn đạt trong dự thảo nghị quyết”, ông Nguyễn Khắc Định tổng kết.
Theo Bản thuyết minh về dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013: Ngày 5/5/2025, Quốc hội khóa XV đã thảo luận và thông qua Nghị quyết số 194/2025/QH15 với 452 đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành (chiếm tỷ lệ 100% số đại biểu có mặt và 94,56% tổng số đại biểu Quốc hội).
Theo đó, Quốc hội đã quyết định xem xét sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 để thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị với phạm vi sửa đổi tập trung vào các quy định của Hiến pháp năm 2013 về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và việc phân định đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương.
Dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 gồm có 2 điều. Điều 1 gồm 8 khoản sửa đổi, bổ sung một số quy định của Hiến pháp năm 2013 về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, về đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương. Điều 2 gồm 3 khoản quy định về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp.
Phân cấp, phân quyền cần đầy đủ hơn, mạnh mẽ hơn
Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) được các đại biểu Quốc hội dành nhiều thời gian thảo luận. Đại biểu Tô Văn Tám (đoàn Kon Tum) nhận định, việc thể chế hóa trong Hiến pháp về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là hết sức cần thiết, không chỉ nhằm mở rộng không gian phát triển mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược trong quá trình cải cách thể chế và xây dựng bộ máy nhà nước.
Cũng tán thành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, song đại biểu Nguyễn Quang Huân (đoàn Bình Dương) muốn thể hiện rõ hơn nội dung bầu và miễn nhiệm, điều động Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Theo đại biểu, xây dựng thể chế phải theo hướng trao quyền nhiều hơn cho địa phương, nhưng cũng cần phải trao quyền nhiều hơn cho Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ theo đúng tinh thần của Điều 98 Hiến pháp là hệ thống hành chính quốc gia phải bảo đảm điều hành linh hoạt và thống nhất trong toàn quốc.
Cụ thể, đại biểu Nguyễn Quang Huân kiến nghị dự thảo luật nên quy định HĐND giới thiệu các chức danh Chủ tịch UBND để Thủ tướng phê chuẩn. Sau đó, Chủ tịch UBND có thể giới thiệu các Phó Chủ tịch và thành viên khác để HĐND phê chuẩn một lần đầu nhiệm kỳ. Khi phải thay đổi, điều động thì Chủ tịch UBND chỉ cần báo cáo HĐND.
Cũng theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn Đà Nẵng) đề nghị xem xét giao thẩm quyền cho HĐND cấp tỉnh quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính đối với cấp xã. Điều này, theo đại biểu, sẽ tạo điều kiện thuận lợi, linh hoạt cho địa phương trong việc tổ chức chính quyền cấp xã, phù hợp với tình hình thực tế, diễn biến đời sống kinh tế - xã hội, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội ở địa phương. Trường hợp đối với xã vùng biên giới, hải đảo và xã giáp ranh giữa hai tỉnh thì giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định để bảo đảm vai trò kiểm soát và thống nhất trong quản lý nhà nước cũng như dự lường các yếu tố phức tạp bên ngoài phạm vi quản lý của một địa phương.
Với mong muốn làm rõ hơn trách nhiệm của UBND, Chủ tịch UBND tỉnh, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (đoàn Bắc Giang) đề nghị quy định chặt chẽ hơn ngay trong luật này hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết theo hướng tăng cường trách nhiệm của cấp tỉnh trong việc trực tiếp chỉ đạo, điều hành giải quyết những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp tỉnh, UBND, Chủ tịch UBND xã.
Bổ sung nguồn lực, tăng cường giám sát
Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) đề nghị tăng số lượng Phó Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo quy mô dân số và diện tích, bởi sau sắp xếp, nhiệm vụ chỉ đạo điều hành rất lớn, nên việc tăng số lượng Phó Chủ tịch UBND cấp tỉnh là cần thiết. Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cũng đề nghị cần tăng cường số lượng đại biểu Quốc hội chuyên trách, cũng như tăng cường hoạt động giám sát của HĐND, nhất là cấp địa phương vì khối lượng công việc cũng như trách nhiệm của UBND cấp xã là rất lớn. “Hiện nay chỉ có 3 đại biểu HĐND cấp xã chuyên trách là chưa phù hợp, cần tăng lên 4-5 đại biểu”, ông Trịnh Xuân An nói.
Đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị cần thiết làm rõ thêm các cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình của UBND. Trong đó, đại biểu bổ sung quy định bắt buộc về công khai, minh bạch các quyết định của chính quyền địa phương cấp xã, đặc biệt là những quyết định liên quan đến ngân sách, đất đai, đầu tư. Đặc biệt, cần tăng cường số lượng đại biểu HĐND chuyên trách, cũng như tăng cường hoạt động giám sát của HĐND. “Khối lượng nhiệm vụ của UBND cấp xã là rất lớn; nếu không tăng cường cơ chế giám sát của HĐND, nhất là tăng cường đại biểu chuyên trách, thì sẽ khó phát huy quyền và nghĩa vụ của cơ quan dân cử ở địa phương”, đại biểu Trịnh Xuân An nói.
Đại biểu Nguyễn Thị Quyên Thanh (đoàn Vĩnh Long) và một số đại biểu khác cũng thống nhất cao với nội dung phân cấp, phân quyền tại dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi). Đại biểu Quyên Thanh phân tích, dự kiến sẽ có 90/99 nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương cấp huyện được chuyển giao cho cấp xã; 9 nhiệm vụ, quyền hạn còn lại của cấp huyện sẽ được giao cho cấp tỉnh. Do đó, cần cân nhắc bổ sung thêm điều kiện, nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ bảo đảm phân cấp Trung ương cho chính quyền địa phương và các cấp chính quyền địa phương; cũng như quy định rõ trách nhiệm giải trình của các cấp thực hiện nhiệm vụ.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) đề nghị cần đề cao hơn nữa trách nhiệm của Chủ tịch UBND nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành, tăng cường vai trò cá nhân người đứng đầu. Đặc biệt, trong các tình huống khẩn cấp, cần quyết định nhanh; trong quản lý hành chính, dịch vụ công, Chủ tịch UBND cần có thẩm quyền phân công, kiểm tra và xử lý kịp thời, không bị “lệ thuộc” hoàn toàn vào tập thể. “Vì vậy, cần rõ hơn phạm vi, thẩm quyền của Chủ tịch UBND, phân định minh bạch trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm tập thể; tăng cơ chế kiểm soát và đánh giá công vụ cá nhân, nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và quản trị công”, đại biểu nói.
Phát biểu ý kiến giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi), Bộ trưởng Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, việc thiết lập đầy đủ, toàn diện cơ sở pháp lý để tháo gỡ tất cả khó khăn, rào cản, vướng mắc cho việc chuyển đổi chính quyền địa phương từ 3 cấp sang 2 cấp. “Phân cấp, phân quyền nhưng không buông lỏng và cũng là công cụ để bảo đảm được quyền và lợi ích chính đáng của người dân, lợi ích của Nhà nước”, Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh và cho biết, dự thảo Luật sẽ được tiếp thu để tăng cường được vai trò, hoạt động của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND chính quyền 2 cấp, đặc biệt là cấp xã.
