Sợi dây gắn kết hai đất nước Việt Nam và Nhật Bản

Những người yêu manga (truyện tranh Nhật Bản) nói riêng và quan tâm đến lịch sử, văn hóa nói chung ở Việt Nam và Nhật Bản vừa đón nhận một món quà độc đáo nhân dịp kỷ niệm 50 năm hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao: Bộ truyện “Công nữ Anio: Nàng công nữ vượt đại dương”. Chuyện tình cảm động có thật từ thế kỷ XVII đã truyền cảm hứng cho nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống và đương đại, tôn vinh những giá trị chung của hai quốc gia, dân tộc.
Ảnh bìa bộ truyện tranh “Công nữ Anio: Nàng công nữ vượt đại dương” do Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành.
Ảnh bìa bộ truyện tranh “Công nữ Anio: Nàng công nữ vượt đại dương” do Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành.

Một gian trưng bày ấn tượng xuất hiện tại sự kiện Vietnam-Japan Comic Fes 2023 (Lễ hội truyện tranh và hoạt hình Việt Nam-Nhật Bản có bản quyền được tổ chức thường niên) cuối tháng 6 vừa qua đã chính thức giới thiệu bộ truyện “Công nữ Anio: Nàng công nữ vượt đại dương”, kể lại quá trình nên duyên vợ chồng của công chúa Ngọc Hoa con gái nuôi của chúa Nguyễn Phúc Nguyên, với thương nhân Nhật Bản Araki Sotaro vào đầu thế kỷ XVII.

Bản tiếng Nhật do Neo Story (Nhật Bản) sản xuất, Nhà xuất bản Kim Đồng dịch và phát hành tại Việt Nam. Phiên bản trực tuyến ra mắt vào tháng 7, truy cập miễn phí trên https://japanvietnam50.org/vi - trang web kỷ niệm 50 năm ngoại giao giữa hai nước.

Nữ họa sĩ Higashimura Akiko, tác giả truyện tranh Nhật Bản nổi tiếng và sở hữu nhiều giải thưởng về manga, đã thực hiện hai phần truyện theo nội dung vở opera “Công nữ Anio”. Tác phẩm nhạc kịch được dàn dựng bởi các nghệ sĩ hàng đầu của Việt Nam và Nhật Bản trong suốt hai năm, dự kiến sẽ công diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội trong tháng 9 tới đây và tại Tokyo (Nhật Bản) vào tháng 11.

Những dự án nghệ thuật về nàng công chúa Ngọc Hoa đều được đội ngũ thực hiện tham vấn các chuyên gia lịch sử, văn hóa hai nước và nghiên cứu tài liệu lịch sử. Có thể kể đến một bản (sao) bài “Châu ấn Ngoại thương” (của Trung tâm Lưu trữ quốc gia Nhật Bản) giới thiệu lịch sử, phong tục, ngôn ngữ và địa lý Việt Nam dưới thời Chúa Nguyễn, trong đó có ghi chép về câu chuyện của một thương nhân thành đạt là Araki Sotaro đã đến An Nam nhiều lần và được Chúa Nguyễn tin tưởng, gả công chúa Ngọc Hoa cho ông; sau đó ông đưa vợ về Nhật. Ngọc Hoa được người dân Nagasaki yêu mến gọi bằng tên Nhật là Anio-san. Văn bản này cũng đã được Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (Việt Nam) tiếp nhận, công bố.

Tôn trọng lịch sử nhưng để phù hợp nhiều lứa tuổi độc giả và chuẩn phong cách manga, bộ truyện “Công nữ Anio: Nàng công nữ vượt đại dương” có nét vẽ hiện đại, dễ thương. Một số chi tiết nhỏ được tác giả tưởng tượng và sáng tác, để khắc họa tính cách hoạt bát, ham học hỏi của nàng Ngọc Hoa và sự chín chắn, đáng tin cậy của chàng Araki Sotaro.

Hơn 400 năm trước, Araki Sotaro từ Nagasaki, Nhật Bản đến vùng Hội An (Quảng Nam) với tư cách là một trong những chỉ huy Châu Ấn thuyền (loại thuyền thương mại của Nhật Bản được các chính khách đương thời cấp giấy phép thông hành cho ra ngoại quốc buôn bán, giao lưu, chủ yếu sang các nước Đông Nam Á trong đó có Việt Nam vào khoảng cuối thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 17).

Sau một cuộc gặp gỡ với công chúa Ngọc Hoa, đôi bên trai tài gái sắc nảy sinh tình cảm tốt đẹp. Năm 1619, công chúa Ngọc Hoa được gả cho Araki Sotaro và đến Nhật làm dâu.

Người con gái Việt Nam thông minh, nhân hậu đã có cuộc sống hạnh phúc ở Nagasaki với chồng và con gái. Nàng nhanh chóng hòa nhập, học ngôn ngữ và phong tục Nhật Bản đồng thời cũng mang đến xứ người một số nét văn hóa Việt Nam như món ăn, điệu múa. Ngọc Hoa được người dân trong vùng yêu mến và gọi bằng cái tên trìu mến là “Anio-san” (theo các chuyên gia nghiên cứu lịch sử, cái tên ra đời do công chúa khi ở Nhật giữ thói quen gọi chồng bằng tiếng Việt là “anh ơi”, nghe tương tự Anio).

Mối duyên lành của công chúa Ngọc Hoa và người chồng Nhật bấy giờ đã góp phần thúc đẩy hoạt động giao thương trên biển và giao lưu giữa người dân hai nước. Thương cảng Hội An sầm uất một thời vẫn còn lưu giữ rất nhiều dấu ấn vật thể và phi vật thể của văn hóa Nhật Bản đến tận ngày nay. Đáng tiếc là sau đó những biến động của thời cuộc đã khiến Araki Sotaro phải ngừng mọi hải trình, nàng Ngọc Hoa không một lần được trở về thăm quê nhà Việt Nam.

Tuy vậy, cuộc hôn nhân dựa trên tình cảm chân thành và sự bình đẳng, vượt qua mọi khác biệt giai cấp và biên giới quốc gia đã trở thành một biểu tượng trường tồn.

Ở Nagasaki hiện nay vẫn lưu giữ nhiều giai thoại và kỷ vật về nàng công chúa ngoại quốc. Khu đền thờ công chúa và chồng thường xuyên có khách du lịch ghé thăm, tưởng niệm.

Lễ rước kiệu đón Anio-san còn được nhân dân địa phương tái hiện trong lễ hội Okunchi, lễ hội mùa thu vào tháng 9 hằng năm. Ở thành phố Hội An (Quảng Nam), Lễ hội giao lưu văn hóa Hội An-Nhật Bản đều đặn diễn ra vào tháng 8. Trong đó, hoạt cảnh đám cưới công nữ Ngọc Hoa và thương nhân Araki Sotaro là một trong những màn biểu diễn độc đáo, để lại trong lòng người dân và du khách nhiều trải nghiệm thú vị và cảm xúc tốt đẹp.

Trong lần tổ chức mới đây (ngày 6/8), không gian đầy hoài niệm của đám cưới và lễ tiễn nàng Ngọc Hoa lên thuyền tiếp tục được đánh giá là một điểm nhấn đặc sắc. Trong khuôn khổ lễ hội còn có một triển lãm tranh sơn mài của nữ họa sĩ Ando Saeko, người thực hiện hình ảnh minh họa cho vở opera “Công nữ Anio”.

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao vào tháng 9/1973 đến nay, Nhật Bản trở thành một trong những đối tác thương mại, du lịch, đầu tư, giáo dục, trao đổi văn hóa và hợp tác lao động hàng đầu của Việt Nam.

Nhưng sợi dây gắn kết hai quốc gia đã hình thành từ nhiều thế kỷ trước, trong đó có chuyện tình của nàng Ngọc Hoa-Anio. Với giá trị nhân văn sâu sắc và sự hòa quyện của hai nền văn hóa, câu chuyện sẽ còn được kể lại với nhiều hình thức phong phú như âm nhạc, hội họa, tác phẩm sân khấu, điện ảnh...

Có thể bạn quan tâm

Nam tài tử Ji Chang-wook. (Ảnh: VFDA)

Diễn viên Ji Chang-wook sẽ có mặt tại Liên hoan phim châu Á- Đà Nẵng lần IV

Nam diễn viên Hàn Quốc nổi tiếng Ji Chang-wook sẽ góp mặt tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng 2026, diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7. Sự xuất hiện của ngôi sao Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những điểm nhấn nổi bật của Liên hoan phim năm nay, thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả và giới yêu điện ảnh.

Ê-kíp làm phim giao lưu cùng khán giả trong buổi công chiếu ra mắt. (Ảnh: ĐOÀN PHIM CUNG CẤP)

Ứng dụng công nghệ CGI và AI trong “Mesdames Thanh Sắc”

Trước khi chính thức khởi chiếu toàn quốc từ 19/6/2026, phim điện ảnh “Mesdames Thanh Sắc” vừa có buổi công chiếu ra mắt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh sự góp mặt của dàn diễn viên thực lực, phim còn gây ấn tượng bởi sự đầu tư mạnh tay cho hình ảnh, với việc ứng dụng công nghệ để tái hiện bối cảnh Sài Gòn những năm 1960.

Khán giả xem Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” tại Hà Tĩnh.

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” được đông đảo khán giả đón nhận tại Hà Tĩnh

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” đã đưa khán giả trải qua nhiều cung bậc cảm xúc, từ những giai điệu đi cùng năm tháng “Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân”, “Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh”, “Người về thăm quê”, “Trông cây lại nhớ đến Người” đến không gian lắng đọng qua tiết mục ngâm thơ “Bác ơi”…

Nghệ nhân làng tranh Đông Hồ chia sẻ về quy trình, kỹ thuật in tranh tại chương trình “Hồn trên giấy mộc”. (Ảnh: HỌA KÝ ĐÔNG HỒ)

Nối dài sức sống tranh Đông Hồ

Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, tranh dân gian Đông Hồ từng có thời kỳ phát triển rực rỡ, nhưng lại đang đối diện nguy cơ mai một trong dòng chảy cuộc sống hiện đại. Để tiếp thêm sinh lực cho dòng tranh này, nhiều dự án sáng tạo đã được triển khai, mang đến những cách tiếp cận mới vừa sinh động, vừa gần gũi.

Bên dòng Đà giang ở xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên), bao đời nay cuộc sống của người dân tộc Dao cứ nối tiếp trong lặng lẽ yên bình. (Ảnh: TIỂU DŨNG)

Bình yên giữa đại ngàn Tây Bắc

Tại xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên) có bốn thôn có đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Trong đó Nậm Bành, Huổi Lóng là hai thôn của người Dao ở bên dòng Đà giang thơ mộng - nơi nhịp sống là một vòng tuần hoàn yên bình giữa đại ngàn Tây Bắc.

Toàn cảnh hội thảo khoa học quốc tế.

Hội thảo khoa học quốc tế "Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng di sản”

Trong thế kỷ XX, ảnh EFEO được sử dụng cho công tác khảo cổ học, bảo tồn di sản, biên soạn tư liệu, nghiên cứu dân tộc học và kiến trúc học như nguồn tư liệu đối chứng quan trọng. Trên phạm vi rộng hơn, bộ tư liệu ảnh EFEO còn góp phần hình thành nền tảng tri thức phục vụ các hồ sơ đề cử di sản thế giới tại Việt Nam về sau.

Công chúng thưởng thức các tác phẩm tại triển lãm "Sắc hợp". (Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)

Cuộc đối thoại nghệ thuật trong "Sắc hợp"

"Sắc hợp" không chỉ là một buổi triển lãm nghệ thuật đơn thuần. Đó còn là cuộc hội ngộ của những người tâm hồn yêu hội họa. 55 tác phẩm được trưng bày với đa dạng chất liệu, thể hiện cá tính sáng tạo đầy màu sắc, phản ánh những góc nhìn đa chiều về đời sống và thế giới nội tâm của người nghệ sĩ.

Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh trong một buổi thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Mối nhân duyên và hành trình gắn kết di sản của một nghệ nhân

“Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có thể được hiểu như một “bảo tàng sống” lưu giữ các giá trị nhân văn sâu sắc. Trong dòng chảy ấy, Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh đã có một hành trình 40 năm bảo tồn, phát huy và lan tỏa các giá trị di sản.

Cầu Nguyễn Hoàng trên sông Hương.

Huế cần một cơ chế đặc thù thế hệ mới

Hiện thực hóa Nghị quyết số 38/2021/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế), có thể thấy Huế đã làm được nhiều điều, nhưng cũng còn không ít dang dở trong hành trình tìm kiếm mô hình phát triển phù hợp cho một đô thị di sản đặc biệt của Việt Nam.

Triển lãm “Những cánh cửa di sản Huế” khai mạc chiều 14/6 tại không gian điện Kiến Trung - Đại nội Huế.

Mở những cánh cửa ký ức từ di sản Huế

Triển lãm “Những cánh cửa di sản Huế” vừa diễn ra tại Đại Nội Huế, giới thiệu đến công chúng và du khách các tác phẩm hội họa lấy cảm hứng từ di sản cố đô, mở ra cuộc đối thoại giàu cảm xúc giữa nghệ thuật đương đại với chiều sâu văn hóa, lịch sử và ký ức của một vùng đất di sản, góp phần lan tỏa tình yêu di sản đến cộng đồng.