Dự báo nhu cầu chưa sát thực tế
Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Phúc Nhân cho biết, đối với đá xây dựng, khu vực phía đông, tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 2,61 triệu m3, nhu cầu sử dụng khoảng 1,95 triệu m3. Tuy nhiên, một phần sản lượng khoáng sản được khai thác trên địa bàn được tiêu thụ ngoài tỉnh, trong khi năng lực thực tế sản xuất tại một số mỏ chưa đạt theo công suất đã cấp, cự ly vận chuyển không hợp lý, dẫn đến thiếu hụt cục bộ tại một số thời điểm và khu vực.
Khu vực phía tây, tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 0,63 triệu m3 nhu cầu sử dụng 0,95 triệu m3, chỉ đáp ứng được 66% nhu cầu. Việc thiếu hụt nguồn cung tại khu vực này rất nghiêm trọng, ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ thi công và công tác giải ngân các công trình, dự án đầu tư công.
Cát xây dựng, khu vực phía đông tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 0,53 triệu m3, nhu cầu sử dụng khoảng 1,7 triệu m3, chỉ đáp ứng được 31% nhu cầu.
Khu vực phía tây, tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 0,17 triệu m3, nhu cầu sử dụng 0,70 triệu m3, chỉ đáp ứng được 24% nhu cầu.
Đất san lấp, khu vực phía đông, tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 6,04 triệu m3, nhu cầu sử dụng khoảng 6,5 triệu m3, đáp ứng 93% nhu cầu. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn thiếu cục bộ ở một số dự án lớn, trọng điểm như: Khu đô thị sinh thái Coastal Quảng Ngãi, dự án đường Hoàng Sa-Dốc Sỏi.
Khu vực phía tây, tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 1,29 triệu m3, nhu cầu sử dụng 1,5 triệu m3, đáp ứng 86% nhu cầu.
Lý giải nguyên nhân thiếu hụt nguồn vật liệu xây dựng, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Phúc Nhân cho rằng, thời gian qua, nhiều dự án giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp và công trình trọng điểm trên địa bàn tỉnh triển khai đồng thời, làm nhu cầu vật liệu xây dựng tăng nhanh.
Trong khi đó, công tác khảo sát, dự báo và đăng ký nhu cầu vật liệu của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án, địa phương có thời điểm chưa sát thực tế; chưa xác định đầy đủ khối lượng, thời điểm sử dụng, nguồn cung.
Các đơn vị trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản chậm làm thủ tục cấp phép khai thác. Cụ thể, đá xây dựng 11 mỏ, tổng trữ lượng khoảng 7,2 triệu m3 (khu vực phía đông 1 mỏ, khu vực phía tây 10 mỏ); cát xây dựng 39 mỏ, tổng trữ lượng khoảng 4,2 triệu m3 (khu vực phía đông 6 mỏ, khu vực phía tây 33 mỏ); đất san lấp 14 mỏ, tổng trữ lượng khoảng 16,3 triệu m3 (khu vực phía đông 9 mỏ, khu vực phía tây 5 mỏ).
Một số mỏ đá (11 mỏ) khu vực phía tây đã thu hồi giấy phép hoặc không gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản, chưa được xem xét để cấp lại giấy phép khai thác. Một số mỏ đã hết hạn mức khai thác trong năm, nhất là đá, đất đắp.
Việc hoàn thiện hồ sơ thăm dò, môi trường, đất đai và các thủ tục liên quan để cấp phép khai thác còn kéo dài; việc bồi thường, thỏa thuận quyền sử dụng đất để tiếp cận khu vực mỏ còn gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, một số doanh nghiệp trúng đấu giá chưa chủ động hoàn thiện hồ sơ theo quy định, dẫn đến nhiều mỏ đã trúng đấu giá nhưng chưa được cấp phép và đưa vào khai thác.
Một số công trình ở khu vực không có mỏ vật liệu được quy hoạch nên không thuận lợi trong việc tiếp cận nguồn vật liệu tại các mỏ đang khai thác; vận chuyển xa.
Một phần sản lượng khoáng sản được khai thác trên địa bàn được tiêu thụ ngoài tỉnh, trong khi năng lực sản xuất chưa đáp ứng nhu cầu trên địa bàn tỉnh, dẫn đến thiếu hụt nguồn cung.
Giải pháp khắc phục trước mắt và dài hạn
Để khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường, đồng thời chủ động bảo đảm nguồn khoáng sản phục vụ phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh, Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi đã đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trước mắt và lâu dài.
Theo đó, đối với giải pháp cấp bách, ngắn hạn trong năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi chủ trì, phối hợp cơ quan liên quan tập trung tháo gỡ, đưa các mỏ đã có cơ sở pháp lý hoặc đã trúng đấu giá vào khai thác. Trong đó, yêu cầu các đơn vị trúng đấu giá có đủ điều kiện, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định để sớm cấp phép và đưa mỏ vào khai thác; trường hợp chậm triển khai kéo dài, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định thì xem xét xử lý theo thẩm quyền.
Tăng cường năng lực cung ứng của các mỏ đang hoạt động, nhất là tăng hạn mức cho một số mỏ có năng lực khai thác để cung ứng cho các dự án đầu tư công, dự án quan trọng trên địa bàn tỉnh. Ưu tiên rà soát, kết nối nguồn vật liệu từ các khu vực đang có khả năng cung ứng cho các khu vực thiếu hụt, trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm chất lượng và hiệu quả vận chuyển.
Đối với các dự án trọng điểm, dự án có khối lượng sử dụng vật liệu lớn, chủ đầu tư phải chủ động lập kế hoạch bảo đảm nguồn vật liệu theo từng giai đoạn thi công, theo dõi khả năng cung ứng của các mỏ, kịp thời điều chỉnh phương án khi có nguy cơ thiếu vật liệu.
Tập trung tháo gỡ nguồn đất san lấp cho các dự án đang thiếu cục bộ như Khu đô thị sinh thái Coastal Quảng Ngãi, dự án đường Hoàng Sa-Dốc Sỏi, nguồn đá cho dự án đầu tư xây dựng, cải tạo nâng cấp Tỉnh lộ 676 và các dự án quan trọng khác.
Về giải pháp trung và dài hạn (giai đoạn 2027-2030), đẩy nhanh đấu giá và đưa các khu vực khoáng sản vào khai thác; hình thành cơ chế bảo đảm nguồn vật liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án và phát triển nguồn vật liệu thay thế, giảm phụ thuộc vào nguồn khoáng sản tự nhiên.
