Lỗ hổng sau cấp phép
Tỉnh Quảng Trị đã phát hiện, đăng ký trên bản đồ quy hoạch 472 mỏ và điểm quặng, điểm khoáng hóa. Trong đó, khu vực bắc Quảng Trị có 283 điểm với 21 loại khoáng sản; khu vực nam Quảng Trị có 189 điểm, chủ yếu là đá, cát, sỏi, đất san lấp, sét làm gạch ngói và một số loại khác.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2020 đến quý I/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh đã cấp 51 giấy phép thăm dò khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và 81 giấy phép khai thác; tổ chức đấu giá thành công 44 khu vực khai thác. Giai đoạn 2020-2025, hoạt động khai thác khoáng sản đóng góp hơn 1.500 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Hiện toàn tỉnh có 220 giấy phép hoạt động khoáng sản và giấy xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản còn hiệu lực.
Tuy nhiên, kết luận thanh tra chuyên đề của Thanh tra tỉnh về công tác quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản cho thấy, qua kiểm tra 31 hồ sơ cấp giấy phép và xác minh thực tế tại các mỏ, công tác cấp phép và quản lý sau cấp phép vẫn còn bất cập, hạn chế.
Một số giấy phép chưa xác định mức sâu khai thác thấp nhất; việc rà soát báo cáo hoạt động khoáng sản định kỳ của các đơn vị chưa thường xuyên, dẫn đến chưa kịp thời phát hiện, xử lý trường hợp doanh nghiệp khai thác vượt công suất, vượt độ sâu.
Tại một số dự án, doanh nghiệp sử dụng đất phục vụ khai thác hoặc làm bãi chế biến khoáng sản nhưng chưa hoàn thành thủ tục thuê đất, chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, thậm chí có trường hợp sử dụng đất tại bãi chế biến vượt diện tích được thuê.
Việc đóng cửa mỏ sau khi giấy phép hết hạn cũng chậm trễ. Bên cạnh 25 đơn vị đã hoàn thành thủ tục đóng cửa mỏ và phục hồi môi trường, vẫn còn 15 dự án đã hết hạn giấy phép nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng cửa mỏ.
Qua thanh tra, có 16/28 đơn vị kê khai không đúng giá tính thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, đồng thời kê khai thiếu khối lượng khoáng sản khai thác thực tế. Sau khi tính toán lại, đoàn thanh tra xác định số tiền chênh lệch cần thu hồi hơn 4,06 tỷ đồng. Ngoài ra, 5 đơn vị sử dụng đất vào mục đích hoạt động khoáng sản nhưng chưa hoàn thành thủ tục thuê đất và nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Thanh tra tỉnh cũng xác định 10 đơn vị được thanh tra có hành vi thực hiện không đúng quy định của pháp luật về khoáng sản và đất đai. Tại một số khu vực, bụi, tiếng ồn từ khai thác, vận chuyển vật liệu và nguy cơ ảnh hưởng môi trường sinh thái vẫn phát sinh; một số doanh nghiệp còn chậm thực hiện các nội dung cải tạo, phục hồi môi trường theo tiến độ cam kết.
Ông Hồ Văn Thanh, thôn Xa Vi, xã Hướng Hiệp cho biết: Người dân đồng tình với chủ trương khai thác khoáng sản phục vụ phát triển kinh tế địa phương, nhưng điều quan tâm trước hết là môi trường sống. Mong doanh nghiệp thực hiện nghiêm các cam kết về giảm bụi, tiếng ồn, bảo vệ nguồn nước và bảo đảm an toàn giao thông trong quá trình vận chuyển.
Tại xã Hướng Hiệp, hiện có 11 điểm mỏ đã được cấp phép hoặc có chủ trương đầu tư khai thác khoáng sản. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Văn Đạt, địa bàn rộng, nhiều tuyến vận chuyển đi qua khu dân cư và trường học khiến công tác quản lý gặp khó khăn. Địa phương mong muốn doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm bảo vệ môi trường, đồng thời đề nghị tỉnh đầu tư hạ tầng giao thông tại các khu vực chịu tác động.
Tăng cường kiểm tra, giám sát
Ngày 11/8/2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Lê Hồng Vinh đã ký công văn về tiếp tục tăng cường công tác quản lý hoạt động khoáng sản. Đồng chí yêu cầu các sở, ngành, địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong khai thác, vận chuyển, tập kết và kinh doanh khoáng sản; giám sát hoạt động tại các mỏ được cấp phép, theo dõi việc thực hiện các nội dung của giấy phép và kịp thời kiểm tra, xử lý dấu hiệu vi phạm.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân các xã, phường, đặc khu chịu trách nhiệm trước Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh nếu để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn mà không kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý hoặc báo cáo theo quy định.
Đối với doanh nghiệp, yêu cầu được nêu cụ thể từ ranh giới, độ sâu, công suất, trữ lượng đến thiết kế mỏ. Các đơn vị phải lắp đặt, quản lý và vận hành thường xuyên, liên tục hệ thống trạm cân, camera giám sát và thiết bị theo dõi sản lượng khai thác; lưu trữ, cung cấp dữ liệu khi cơ quan quản lý yêu cầu, kê khai trung thực sản lượng và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính.
Để quản lý hiệu quả hơn, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp, vai trò giám sát của người dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội cần tiếp tục được phát huy. Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Trị Lê Thị Mỹ Hiền cho biết, thông qua tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, phản ánh của báo chí và các kênh giám sát ở cơ sở, nhiều vấn đề liên quan hoạt động khai thác khoáng sản đã được phát hiện, kiến nghị xử lý kịp thời.
Từ năm 2025 đến hết tháng 6/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp nhận, xử lý 16 nội dung phản ánh, kiến nghị liên quan lĩnh vực khoáng sản. Hiện toàn tỉnh triển khai bảy cuộc giám sát chuyên đề về các lĩnh vực người dân quan tâm, trong đó có nội dung quản lý, khai thác khoáng sản.
Khoáng sản là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế-xã hội của Quảng Trị, vì vậy, để nguồn lực này phát huy hiệu quả lâu dài, tỉnh cần tiếp tục nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng cường thanh tra, kiểm tra, phát huy vai trò giám sát của cộng đồng và xử lý nghiêm các vi phạm.
