Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), vụ hè thu và vụ mùa năm 2026, khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có kế hoạch gieo trồng hơn 450.000 ha lúa; sản xuất hơn 691.000 ha cây hằng năm, với các cây trồng chủ lực như ngô, khoai lang, sắn, lạc, mía và rau đậu các loại; duy trì khoảng 200.000 ha cây ăn quả. Một số loại cây như sầu riêng, chanh leo và chuối tiếp tục được mở rộng.
Những ngày cuối tháng 5, khi nông dân Quảng Ngãi bắt đầu xuống giống gieo sạ hơn 34.800 ha lúa hè thu cũng là thời điểm diễn ra nắng nóng gay gắt, nhiều nơi nhiệt độ vượt 39 độ C. Dù nguồn nước vẫn cơ bản đáp ứng cho sản xuất, nhưng nguy cơ thiếu nước có thể xảy ra vào cuối vụ.
Để chủ động ứng phó hạn hán, ông Nguyễn Thanh Hùng, Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi cho biết, ngoài việc nạo vét, sửa chữa hệ thống kênh mương, công ty phối hợp các địa phương thực hiện đồng bộ giải pháp “tưới xa trước, gần sau”, “nước đến đâu, gieo sạ đến đó” nhằm sử dụng nguồn nước tiết kiệm, hiệu quả, tránh tình trạng đầu kênh thừa nước, cuối kênh thiếu nước.
Không chỉ ứng phó ngay từ đầu vụ, ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi còn tính toán phương án giữ nước cho giai đoạn cuối vụ, thời điểm quyết định năng suất cây lúa. Cụ thể, tỉnh xây dựng, hướng dẫn nông dân cơ cấu giống, lịch thời vụ phù hợp với từng vùng trong điều kiện thời tiết nắng nóng. Trong đó, ưu tiên sử dụng các giống lúa trung ngày, ngắn ngày để né hạn, bảo đảm vụ mùa an toàn và hiệu quả; đồng thời, đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đồng ruộng, nhân rộng các quy trình canh tác tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, tưới ngập khô xen kẽ (AWD).
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Quang Trung, nguồn nước luôn là áp lực lớn nhất của vụ hè thu. Vì vậy, các địa phương đã xây dựng phương án phòng, chống hạn từ sớm; siết chặt lịch thời vụ, cơ cấu giống và phương án điều tiết nước ngay từ đầu vụ nhằm giảm rủi ro cho sản xuất; khuyến cáo nông dân chuyển đổi cây trồng cạn ở những vùng có nguy cơ hạn hán, tránh tình trạng thiệt hại cuối vụ.
Đề cập giải pháp phòng, chống hạn, xâm nhập mặn vụ hè thu năm 2026, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng Vũ Thị Bích Hậu cho biết, dự báo trong tháng 6 và tháng 7, tại Đà Nẵng nắng nóng có xu hướng gia tăng, tần suất 2-3 đợt/tháng; nhiệt độ trung bình xấp xỉ hoặc cao hơn những năm trước, khả năng thiếu nước tưới, xâm nhập mặn ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Để bảo đảm gieo sạ 44.000 ha lúa với dự kiến năng suất bình quân 56,5 tạ/ha, ngành nông nghiệp thành phố hướng dẫn các địa phương triển khai bố trí lịch gieo sạ, cơ cấu giống phù hợp từng vùng, từng địa phương; khoanh vùng diện tích chủ động nước tưới bố trí gieo sạ tập trung, đồng loạt theo lịch thời vụ quy định; đầu tư nguồn lực cho các giải pháp phi công trình và công trình trong việc ngăn mặn, giữ ngọt tại hạ lưu sông Vu Gia-Thu Bồn để bảo vệ diện tích sản xuất vụ hè thu.
Thực hiện chủ trương của thành phố Đà Nẵng, ngành nông nghiệp chỉ đạo các địa phương gieo sạ giống lúa trung và ngắn ngày nhằm rút ngắn thời gian sinh trưởng, tiết kiệm nước tưới. Các diện tích khó tưới, bấp bênh nước tưới chuyển sang cây trồng ngắn ngày hoặc ngừng sản xuất. Các địa phương lên kế hoạch sản xuất tập trung cùng nhóm cây trồng để dễ điều tiết nguồn nước; tăng cường năng lực giám sát, dự báo nguồn nước, xâm nhập mặn để thông tin kịp thời, chủ động triển khai biện pháp ứng phó phù hợp từng giai đoạn, nhất là ứng phó tác động của thời tiết cực đoan.
Tại tỉnh Khánh Hòa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Ngọc Hiếu cho biết, địa phương không bố trí sản xuất vượt khả năng cấp nước của công trình thủy lợi và chuyển đổi cây trồng ở những vùng thiếu nước. Ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo nông dân không trồng mới cây ăn quả, cây công nghiệp trong thời gian nắng nóng, khô hạn tại các vùng thiếu nước, không chủ động nguồn nước tưới; áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm, tưới luân phiên; tủ gốc giữ ẩm cho cây bằng lá khô, rơm rạ, các phụ phẩm nông nghiệp hoặc màng phủ nông nghiệp và áp dụng thảm phủ bón phân cân đối để giảm thiểu thoát nước.
Phó Cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh cho rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nguy cơ El Nino, hạn hán và thiếu nước gia tăng, ngành nông nghiệp các tỉnh cần chuyển mạnh tư duy sản xuất theo hướng chủ động thích ứng, nâng cao chất lượng, hiệu quả và phát triển bền vững.
“Các địa phương chủ động rà soát, đánh giá khả năng nguồn nước của từng hệ thống công trình thủy lợi để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp. Ưu tiên bố trí cơ cấu mùa vụ theo khả năng cấp nước thực tế, vận hành hợp lý các hồ chứa, đập dâng và hệ thống kênh mương, bảo đảm cấp nước tiết kiệm, hiệu quả. Nhân rộng các tiến bộ kỹ thuật (IPM, IPHM, “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”, công nghệ sinh thái) nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng chống chịu của cây trồng. Xây dựng cơ chế, chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, tăng cường liên kết sản xuất-tiêu thụ, hình thành vùng nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm ổn định”, ông Nguyễn Quốc Mạnh đề nghị.
