Sân khấu chèo thiếu vắng đề tài đương đại

Suốt hơn hai tuần qua, công chúng vùng núi Đọi, sông Châu được đắm mình trong những giai điệu trữ tình sâu lắng từ sân khấu của Liên hoan Chèo toàn quốc năm 2022. Liên hoan do Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nam tổ chức.
Trích đoạn "Thị Màu lên chùa" nổi tiếng của vở chèo Quan Âm Thị Kính. (Ảnh: TTXVN)
Trích đoạn "Thị Màu lên chùa" nổi tiếng của vở chèo Quan Âm Thị Kính. (Ảnh: TTXVN)

Gần 1.500 nghệ sĩ, diễn viên đến từ 16 đơn vị nghệ thuật chèo chuyên nghiệp trên cả nước đã tham gia Liên hoan với 27 vở diễn. Có thể coi đây như một cuộc biểu dương lực lượng hùng hậu của ngành chèo nước nhà trong bối cảnh khó khăn chung của sân khấu.

Những con số kỷ lục về thời gian biểu diễn, số lượng tác phẩm dự thi cùng sự góp mặt đầy đủ của đại diện những chiếng chèo nức danh cả nước và những buổi diễn chật kín khán giả đã cho thấy khao khát được cống hiến nghệ thuật của các nghệ sĩ cũng như sức sống mãnh liệt của chèo, cho dù sân khấu truyền thống vừa trải qua cơn lao đao chưa từng có trong đại dịch Covid-19.

Qua 14 ngày đêm, khán giả được thưởng thức những vở diễn hấp dẫn, dàn dựng công phu, vừa đậm chất chèo truyền thống, vừa mang tính cách tân mới mẻ, chuyển tải sâu sắc, đa dạng câu chuyện về tình đời, tình người, ngợi ca những lối sống, phẩm chất cao quý. Nói theo cách đánh giá của Hội đồng nghệ thuật Liên hoan, đây chính là 27 bài ca về chân-thiện-mỹ.

Liên hoan tiếp tục khẳng định tài năng dàn dựng của những gương mặt đạo diễn sân khấu có nghề, từ Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Doãn Hoàng Giang, NSND Lê Hùng cho đến NSND Hoàng Quỳnh Mai, NSND Trịnh Thúy Mùi, NSND Nguyễn Thị Bích Ngoan, NSND Vũ Tự Long, NSND Trương Hải Thọ, NSƯT Lê Thanh Tùng, NSƯT Hà Quốc Minh, NSƯT Lê Tuấn Cường, NSƯT Nguyễn Quang Thập, NSƯT Đoàn Vinh, NSƯT Hoài Thu...

Bằng bàn tay "phù thủy" và phong cách riêng, họ đã làm nên nhiều lớp diễn ấn tượng, để lại xúc cảm khó quên đối với người xem, như: lớp bão tố ở nhà giàn DK1 (vở "Đất liền và biển cả"-Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Thanh Hóa); trận chiến giữa Yết Kiêu với quân Ô Mã Nhi trên biển (vở "Thần tướng Yết Kiêu"-Nhà hát Chèo Hải Dương); hay sự biến hóa kỳ diệu của chữ "Trần" (vở "Dấu thiêng Đông Hải"-Đoàn Nghệ thuật tỉnh Quảng Ninh)...

Dễ nhận ra sự đầu tư sáng tạo đầy dụng công về thiết kế sân khấu, âm nhạc kết hợp ngôn ngữ múa giúp tạo ra sự kết hợp sinh động, thuyết phục giữa những "cảnh mềm" và "cảnh cứng", giữa tả thực với tượng trưng. Bên cạnh đó là tình yêu nghề và tài năng diễn xuất của một lực lượng hùng hậu diễn viên sân khấu chèo, trong đó có nhiều tài năng trẻ hội đủ cả "thanh, sắc, thục, tinh, khí, thần"...

Tuy nhiên, Liên hoan cũng bộc lộ những hạn chế. Phát biểu tại lễ bế mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trí Trắc, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật nhận định: Về tác giả, từ Liên hoan đã xuất hiện một số gương mặt mới nhưng đội ngũ biên kịch chèo chưa đông, chưa mạnh, chưa bền vững. Vì thế, ít tác phẩm có "tích hay, trò lạ", hình thức mới mẻ, đột phá; phần lớn vẫn là tích cũ, trò cũ, trang trí cũ, trang phục cũ. Nhiều vở kết cấu lỏng lẻo, thiếu logic, lớp dài, lớp ngắn, lớp thừa, lớp thiếu. Đối với đạo diễn, tuy là có nghề nhưng không ít trong số họ vẫn lặp lại chính mình.

Đặc biệt, ở một số vở nhân vật phụ lấn át nhân vật chính, tính kịch át tính trữ tình hoặc tính trữ tình lấn át tính kịch khiến vở diễn mang phong cách "kịch cắm ca". Về nghệ sĩ biểu diễn, không ít diễn viên còn hát phô, chênh nhịp, quên lời, lúng túng trong cách xử lý khi bị rơi đạo cụ trên sân khấu. Hơn nữa, có vở trên sân khấu gồm cả diễn viên kịch nói, cải lương, tuồng, công nhân kỹ thuật hậu đài, ca múa nhạc và chèo... khiến cho tính chèo, chất chèo bị pha tạp khó hoàn thiện, nhuần nhuyễn trong tác phẩm.

Thêm một vấn đề đáng bàn là Liên hoan có tới 27 vở diễn dự thi nhưng chỉ có duy nhất một vở thể hiện đề tài hiện đại, còn lại là về lịch sử, dã sử, huyền sử. Điều này đã bộc lộ sự thiếu vắng trầm trọng tác phẩm về cuộc sống hôm nay. Tất nhiên, đề tài lịch sử cũng vô cùng quan trọng bởi nhiều câu chuyện vẫn nguyên vẹn giá trị thời sự, vẫn mang đến nhiều bài học sâu sắc cho hiện tại và tương lai, chưa kể đề tài lịch sử còn giúp chèo có nhiều "đất" để khoe chất trữ tình ngọt ngào, sâu lắng.

Song đứng trước hiện thực đa dạng, sinh động của cuộc sống trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trước xu thế hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0..., nghệ thuật chèo cần cập nhật hơi thở thời đại. Đây là khoảng trống cần sớm được khỏa lấp bằng những định hướng, giải pháp thiết thực của cơ quan quản lý văn hóa, hội nghề nghiệp, các đơn vị nghệ thuật, sao cho các nghệ sĩ chèo nói riêng, sân khấu nói chung luôn xứng danh là những "thư ký của thời đại" và chinh phục được đông đảo công chúng hôm nay...

Có thể bạn quan tâm

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.