Không gian di sản sống động bên Hồ Văn
Ngày hội quy tụ các nhóm Mông đến từ nhiều tỉnh như Cao Bằng, Lào Cai, Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Nghệ An, mang theo những sản phẩm, tri thức và ký ức văn hóa được chắt lọc từ đời sống vùng cao. Không gian trưng bày giới thiệu hệ trang phục truyền thống của từng nhóm Mông, thể hiện rõ sự khác biệt về màu sắc, hoa văn và kỹ thuật tạo hình. Các bộ váy áo, khăn đội đầu, túi xách, trang sức bạc… được trưng bày cùng những ấn phẩm giới thiệu về đời sống, phong tục, sinh hoạt văn hóa, giúp người xem dễ dàng tiếp cận và hiểu sâu hơn bản sắc của từng cộng đồng.
Đến đây, người xem có thể trực tiếp quan sát các nghệ nhân người Mông thực hiện những nghề thủ công truyền thống, từ chế biến sợi lanh, dệt vải, vẽ hoa văn bằng sáp ong đến nhuộm chàm. Không gian trải nghiệm vẽ sáp ong trở thành điểm nhấn khi các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn từng công đoạn, giúp người tham gia cảm nhận rõ hơn sự công phu và tinh tế của nghề thủ công truyền thống.
Song song với hoạt động trưng bày là không gian trải nghiệm ẩm thực, nơi du khách được giới thiệu và thưởng thức những món ăn quen thuộc trong đời sống của người Mông như thắng cố, mèn mén, bánh dày, cơm màu, rượu ngô. Nhiều hoạt động được chính các bạn trẻ người Mông hướng dẫn, tạo nên sự giao lưu gần gũi giữa người làm văn hóa và công chúng.
Không gian trình diễn nghệ thuật với tiếng khèn, các tiết mục múa-hát dân gian cùng trò chơi truyền thống như ném pao, đánh quay đã thu hút đông đảo người dân và du khách.
Di sản được kể bằng chính những người trong cuộc
Trong khuôn khổ ngày hội, nhiều nghệ nhân người Mông bày tỏ niềm xúc động khi lần đầu đặt chân tới Thủ đô và trở thành một phần của không gian văn hóa quy mô lớn. Bà Lý Thị Ninh (dân tộc Mông Hoa) cho biết đây là lần đầu bà “xuống dưới xuôi”. Được tham gia với vai trò nghệ nhân thêu, dệt vải và vẽ sáp ong, bà bày tỏ niềm vui khi thấy đông đảo người dân và du khách quan tâm, thích thú với những hoạt động này.
Ly Mí Cường, chàng trai dân tộc Mông đến từ xã Lũng Phìn (huyện Đồng Văn cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang), hiện là sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tâm sự: “Ngày hội văn hóa dân tộc Mông diễn ra ở Hà Nội là điều thật tuyệt vời, khi văn hóa của người Mông được hiện hữu ngay tại trung tâm Thủ đô. Người dân quê tôi mang đến đây nhiều sản phẩm làm từ vải lanh như ví, khăn, váy áo, với những hoa văn khá lạ, nhiều hình xoắn ốc, hình mặt nhện”.
Theo Cường, vải lanh của người Mông ở quê anh đến nay vẫn chủ yếu được làm thủ công, tốn rất nhiều thời gian và công sức. Cường chỉ vào chiếc quần lanh màu đen đang mặc trên người, từ màu sắc đến thớ sợi đều mang vẻ thô mộc nhưng bền bỉ của cao nguyên đá. Để làm ra một tấm vải như vậy, phải trải qua khoảng 14-15 công đoạn, mỗi mẻ vải có khi mất cả năm trời mới hoàn thành.
Cường cho biết đã có thời gian nghề dệt lanh ở quê anh bị mai một vì tốn quá nhiều công sức trong khi sản phẩm bán ra thị trường lại rẻ. Chỉ khi Hợp tác xã Lùng Tám được thành lập, nghề dệt lanh - với sự trợ giúp của doanh nghiệp xã hội Craft link - mới dần được khôi phục và phát triển. Các sản phẩm từ vải lanh không chỉ được khách hàng trong nước đón nhận mà còn xuất khẩu sang nhiều nước, mở ra hướng sinh kế ổn định hơn cho người dân.
Trong bộ trang phục truyền thống của người Mông, Ly Mí Cường bước lên sân khấu, thổi những điệu khèn, sáo Mông tự mình sáng tác dựa trên chất liệu âm nhạc dân tộc mình. Tiếng khèn, tiếng sáo vang lên, gợi không gian núi rừng cao nguyên đá, những phiên chợ vùng cao nhiều sắc màu và sinh hoạt đời thường của đồng bào Mông. Phần trình diễn của chàng sinh viên trẻ thu hút đông đảo người xem, trong đó có nhiều du khách nước ngoài dừng lại lắng nghe.
Không gian trưng bày tại ngày hội cũng tạo được ấn tượng với du khách quốc tế. Bà Kelly Weekers (đến từ Hà Lan) cho biết bà đặc biệt ấn tượng với cách phối màu và hệ hoa văn độc đáo trên các bộ trang phục truyền thống của người Mông - những hình ảnh mà bà chưa từng được nhìn thấy trước đó.
Phát biểu tại sự kiện, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng những hoạt động như Ngày hội Văn hóa Mông góp phần làm cho di sản trở nên sống động trong đời sống hiện đại. Theo ông, các kỹ năng thủ công truyền thống không chỉ tạo ra sản phẩm vật chất mà còn chứa đựng những câu chuyện, ký ức và tri thức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác của cộng đồng.
Từ góc nhìn của người gắn bó lâu năm với các cộng đồng dân tộc thiểu số, bà Trần Tuyết Lan, Giám đốc doanh nghiệp xã hội Craft Link chia sẻ: “Ngày hội là dịp để văn hóa được kể bằng chính những người đang gìn giữ nó. Những tấm vải lanh, những hoa văn thổ cẩm, tiếng khèn Mông da diết, tất cả đều là một phần ký ức rất đẹp mà hôm nay chúng ta được nhìn thấy sống động tại đây. Ngày hội này là lời tri ân, là dịp để những người giữ gìn văn hóa được kể câu chuyện của chính mình. Đó cũng là lời nhắc nhẹ nhàng rằng di sản chỉ thật sự sống khi chúng ta cảm nhận, lắng nghe và cùng nhau gìn giữ”.
Theo bà Trần Tuyết Lan, Ban tổ chức kỳ vọng sẽ góp phần lan tỏa tinh thần và bản sắc văn hóa Mông đến với công chúng. Điều đáng mừng là sự kiện thu hút đông đảo bạn trẻ, không chỉ người Mông mà cả người Kinh, trực tiếp tham gia trải nghiệm. Chính sự tham gia ấy đã tạo nên những “cầu nối” giúp các giá trị văn hóa truyền thống của người Mông được tiếp tục lan tỏa. Công chúng Thủ đô đón nhận sự kiện này với sự tò mò và hứng thú, qua đó có cơ hội tìm hiểu văn hóa Mông đến từ nhiều vùng miền khác nhau của đất nước, để từ đó thêm trân trọng truyền thống văn hóa của các nhóm Mông nói riêng và các dân tộc thiểu số nói chung.
