Việc đưa hai nhà máy đốt rác phát điện vào vận hành đã tạo chuyển biến rõ nét trong phương thức xử lý chất thải tại Thủ đô. Hiện nay, mỗi ngày, Thành phố Hà Nội phát sinh khoảng 8.000 tấn rác sinh hoạt. Trong đó, khoảng 6.250 tấn đã được xử lý bằng công nghệ điện rác, đạt 78%.
Việc đưa vào vận hành các nhà máy đốt rác phát điện không chỉ góp phần giảm ô nhiễm môi trường, tiết kiệm quỹ đất, mà còn biến rác thải thành tài nguyên phục vụ phát triển khi mang lại giá trị kinh tế từ thu hồi năng lượng. Nhà máy Seraphin có thể phát 37 MW điện/giờ; Nhà máy điện rác Sóc Sơn có quy mô lớn hơn với 90 MW điện/giờ, tạo nguồn điện bổ sung cho hệ thống. Hai nhà máy điện rác đều có công nghệ đốt rác hiện đại, hệ thống xử lý khí thải đồng bộ, giúp giảm đáng kể các chất độc hại khi đốt rác. Tuy nhiên, để bảo đảm tính bền vững, yếu tố then chốt là phải thực hiện phân loại rác tại nguồn.
Ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, rác thải sinh hoạt hiện chưa được phân loại đồng bộ, khiến thành phần đầu vào của các nhà máy còn lẫn nhiều rác có độ ẩm cao, tạp chất khó cháy, thậm chí có cả chất thải nguy hại. Điều này làm giảm hiệu suất đốt, tăng lượng tro xỉ sau xử lý và ảnh hưởng khả năng thu hồi năng lượng. Thực tế này cho thấy, phân loại rác chính là điều kiện để các nhà máy phát huy tối đa công suất thiết kế.
Thời gian qua, dù Thành phố Hà Nội đã có nhiều cơ chế thúc đẩy vấn đề này, như: Nghị quyết 08/2025/NQ-HĐND tăng mức xử phạt vi phạm môi trường, hay Quyết định 87/2025/QĐ-UBND về quản lý chất thải rắn sinh hoạt... song việc triển khai phân loại rác tại nguồn vẫn còn khoảng cách khá xa với yêu cầu thực tế.
Nguyên nhân chủ yếu là hạ tầng phục vụ phân loại rác chưa đồng bộ; phương tiện thu gom riêng biệt còn thiếu. Ở nhiều nơi, người dân đã thực hiện phân loại rác, nhưng khâu thu gom vẫn thực hiện chung, khiến các loại rác bị trộn lẫn. Trong khi đó, công tác kiểm tra, xử lý việc thu gom và phân loại rác thải ở cơ sở có nơi chưa nghiêm.
Để nâng cao hiệu quả hoạt động các nhà máy điện rác, cần coi phân loại rác tại nguồn là khâu đột phá. Thành phố cần sớm đồng bộ hệ thống thu gom, trung chuyển, xử lý theo từng nhóm rác, bảo đảm rác đã phân loại không bị trộn lẫn sau thu gom. Cùng với đó, giao rõ trách nhiệm cho cấp xã; gắn trách nhiệm người đứng đầu trong tổ chức thực hiện.
Thành phố Hà Nội đã có bước đi đúng đắn và cấp thiết khi đầu tư điện rác. Nhưng để biến rác thải thành tài nguyên thì không thể chỉ trông vào công nghệ xử lý rác cuối nguồn, mà việc phân loại rác tại nguồn phải được thực hiện nghiêm. Việc kiểm soát chặt rác đầu vào, hiệu quả đốt rác được nâng cao, khi đó, việc xây dựng đô thị xanh, hiện đại mới đạt kết quả bền vững.