Đội ngũ trí thức và văn nghệ sĩ luôn đóng vai trò nòng cốt, là tài sản vô giá của xã hội. Với vị thế là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học-công nghệ lớn nhất cả nước, thành phố tự hào sở hữu một đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ đông đảo, tài năng và tâm huyết. Đặc điểm nổi bật của họ là tính năng động, sáng tạo, khả năng thích nghi nhanh với cái mới và khát vọng cống hiến cho sự phát triển của thành phố và đất nước; là những người tiên phong trong nhiều lĩnh vực, góp phần quan trọng vào sự phát triển vượt bậc của thành phố.
Tuy nhiên, việc phát huy tối đa tiềm năng, sức sáng tạo của đội ngũ này trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra nhiều yêu cầu mới; đồng thời, cũng bộc lộ những thách thức cần được nhìn nhận và giải quyết một cách thấu đáo.
Trên thực tế, chính sách thu hút nhân tài chưa thật sự hấp dẫn, cơ chế quản lý còn cứng nhắc. Một số quy định, thủ tục hành chính trong việc phê duyệt đề tài, dự án khoa học, nghệ thuật còn rườm rà, chưa linh hoạt, làm chậm quá trình triển khai và ứng dụng các sáng kiến.
Bên cạnh đó, việc đánh giá hiệu quả đóng góp của trí thức, văn nghệ sĩ đôi khi còn mang tính hình thức, chưa dựa trên các tiêu chí cụ thể, định lượng rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc khen thưởng, đãi ngộ xứng đáng. Một bộ phận trí thức, văn nghệ sĩ còn hạn chế về khả năng ngoại ngữ và kỹ năng hội nhập quốc tế, ảnh hưởng đến việc tiếp cận thông tin, công nghệ mới và mở rộng giao lưu, hợp tác. Mặc dù thành phố có nhiều tiềm năng, nhưng môi trường làm việc đôi khi chưa đủ thoáng, rộng để khuyến khích sự đột phá, mạo hiểm trong nghiên cứu khoa học và sáng tạo nghệ thuật…
Thành phố Hồ Chí Minh hiện có không gian rộng lớn hơn sau khi sáp nhập, mang đến nhiều cơ hội để phát triển đột phá; đặt ra cho thành phố nhiều thách thức mới, nhất là trong giai đoạn triển khai thực hiện chính quyền hai cấp. Chính vì thế, nếu làm tốt việc phát huy đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, huy động nhiều nhân tài đến sinh sống và làm việc sẽ có điều kiện hiện thực hóa khát vọng phát triển.
Để thực hiện hiệu quả, lãnh đạo cấp ủy, chính quyền cần nhận thức sâu sắc vai trò của trí thức, văn nghệ sĩ trong đóng góp nền tảng, tạo giá trị và động lực phát triển; quán triệt sâu rộng trong toàn hệ thống chính trị-xã hội về vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của đội ngũ này trong sự nghiệp xây dựng và phát triển thành phố, đặc biệt coi trọng và tin tưởng vào khả năng sáng tạo, cống hiến của họ.
Chính sách thu hút người giỏi phải thật sự hấp dẫn, cạnh tranh, có tính đột phá, ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài; đồng thời, cần xóa bỏ những rào cản hành chính, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho trí thức, văn nghệ sĩ phát huy năng lực.
Bên cạnh đó, thành phố cần xây dựng môi trường làm việc sáng tạo, cởi mở, tạo không gian tự do cho sự sáng tạo; khuyến khích tư duy phản biện, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm cùng việc đầu tư nâng cấp hạ tầng, trang thiết bị để hỗ trợ tối đa cho hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, tạo ra nền tảng phát triển đột phá, bền vững cho thành phố trong tương lai.
