Nhiều vi phạm
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính đến ngày 15/9, có 5 doanh nghiệp kết chuyển không đúng quy định về Quỹ bình ổn giá xăng, dầu.
Các doanh nghiệp đó là Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà; Công ty CP Dầu khí Đông Phương; Công ty CP Tập đoàn Thiên Minh Đức; Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P và Công ty TNHH Trung Linh Phát. Ngoài ra, có 3 doanh nghiệp không phát sinh hoạt động trích lập, sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng, dầu. Đó là Công ty CP Dầu khí Đông Phương; Công ty TNHH Trung Linh Phát; Công ty CP Appollo Oil.
Khi Xuyên Việt Oil nằm trong tầm ngắm của cơ quan chức năng cũng là lúc việc công ty này “om” hàng trăm tỷ đồng tiền Quỹ bình ổn giá xăng, dầu được phát hiện. Nhưng Xuyên Việt Oil không phải là trường hợp cá biệt “om” quỹ này. Năm 2022, Bộ Công thương đã giục Công ty CP Xăng, dầu Thái Sơn B.Q.P (phường Đa Kao, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh), Công ty CP Dương Đông - Hòa Phú (xã Hòa Phú, huyện Tuy Phong, Bình Thuận) nộp số dư Quỹ bình ổn giá xăng, dầu vào ngân sách nhà nước. Lý do là các doanh nghiệp này đã bị rút giấy phép thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu. Tuy nhiên, khả năng thu hồi gần như là không thể nên liên bộ Công thương - Tài chính đã gửi hồ sơ sang công an.
Đáng chú ý, ngày 5/6, Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà đã có văn bản báo cáo về việc Ngân hàng BIDV - Chi nhánh Long Biên đã trích thu nợ tự động của công ty này số tiền lên tới gần 270 tỷ đồng từ tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu.
Doanh nghiệp Hải Hà khẳng định, việc thu nợ “không được sự đồng ý của Công ty Hải Hà do không đúng quy định tại Nghị định số 95/2021/NĐ-CP”.
Đến ngày 31/8, Bộ Tài chính đã phát công văn đề nghị Ngân hàng BIDV Chi nhánh Long Biên nghiêm túc thực hiện theo đúng quy định tại Nghị định số 95 của Chính phủ.
Cũng trong ngày 31/8, Bộ Tài chính đã gửi văn bản sang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) thông tin về sự việc. Bộ Tài chính đề nghị NHNN chỉ đạo các ngân hàng thương mại trong hệ thống ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động hợp pháp tại Việt Nam - nơi có thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu đăng ký mở tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu - thực hiện theo đúng quy định tại Nghị định số 95/2021/NĐ-CP ngày 1/11/2021 của Chính phủ.
Theo đại diện Bộ Công thương, Bộ Tài chính là đơn vị chủ trì hướng dẫn, kiểm tra, giám sát Quỹ bình ổn giá xăng, dầu của các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng,, dầu; hướng dẫn phương thức trích lập, chi sử dụng, quản lý về Quỹ bình ổn giá xăng, dầu, quy mô quỹ; kiểm tra, giám sát thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu thực hiện các quy định về trích lập, sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng, dầu.
Còn Bộ Công thương công bố mức trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá của từng kỳ điều hành sau khi thống nhất ý kiến với Bộ Tài chính theo quy định để các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu áp dụng. Các báo cáo về Quỹ bình ổn giá xăng, dầu được thương nhân gửi đến Bộ Công thương để bộ này thực hiện công khai số dư quỹ lên cổng thông tin điện tử của Bộ và để ước lượng số dư tổng thể của quỹ trên cả nước nhằm phục vụ công tác điều hành giá xăng, dầu.
Bộ Công thương cũng cho biết, một số doanh nghiệp đã bị Bộ Tài chính xử phạt vi phạm hành chính về Quỹ bình ổn giá. Phần lớn là lỗi không kết chuyển số dư Quỹ bình ổn giá vào tài khoản ngân hàng.
“Các doanh nghiệp báo cáo đã thực hiện nộp tiền xử phạt vi phạm hành chính và khắc phục nộp dần số tiền trong khả năng tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm đó vào tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu”, Bộ Công thương nêu.
Đặc biệt, cơ quan này cho hay, theo phản ánh của một số doanh nghiệp, khi doanh nghiệp có số dư nợ tại ngân hàng thương mại - nơi doanh nghiệp mở tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu, ngân hàng đã tự động trích thu nợ từ các tài khoản khác của doanh nghiệp có số dư dương (trong đó có tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu) để khấu trừ công nợ của doanh nghiệp. Cho nên, doanh nghiệp khó duy trì số dư Quỹ bình ổn giá theo quy định.
Ngoài ra, cơ quan này cho rằng, việc doanh nghiệp không kết chuyển số dư Quỹ bình ổn giá xăng, dầu vào tài khoản ngân hàng hầu như không ảnh hưởng đến việc sử dụng quỹ khi cần sử dụng theo công bố điều hành giá của liên bộ Công thương - Tài chính.
Bộ Công thương cho biết, việc sử dụng Quỹ bình ổn giá được áp dụng và tính luôn mức giảm vào giá bán lẻ xăng, dầu cho người tiêu dùng nên doanh nghiệp sẽ bị giảm trừ phần chi Quỹ bình ổn giá vào doanh thu bán hàng.
Không ai có quyền động vào quỹ, trừ khi có lệnh của liên bộ
Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam khẳng định: Quỹ bình ổn giá xăng, dầu là loại quỹ được Luật Giá cho phép thành lập trên cơ sở trích từ giá mua xăng, dầu của tổ chức, cá nhân sử dụng xăng, dầu phục vụ cho mục tiêu bình ổn giá. Các nghị định của Chính phủ hướng dẫn đây là loại quỹ không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước nhưng nó là một loại quỹ tài chính quốc gia do Nhà nước quản lý, điều hành đặt tại doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu, giao cho doanh nghiệp mở tài khoản tại ngân hàng thương mại. Việc sử dụng quỹ chỉ thực hiện khi có “hiệu lệnh của Bộ Công thương, Bộ Tài chính”.
“Điều đó có nghĩa là ngoài liên bộ Công thương - Tài chính không ai có thẩm quyền quyết định trích lập, sử dụng quỹ này và ngay cả hai bộ này cũng như doanh nghiệp xăng, dầu cũng không được phép sử dụng quỹ này vào mục đích khác ngoài mục đích bình ổn giá xăng, dầu theo quy định”, ông Nguyễn Tiến Thỏa nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia này, đây là quy định của pháp luật mà ai cũng biết và ngân hàng thương mại càng biết khi chấp thuận các điều kiện cho doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu mở tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu (tài khoản thanh toán không kỳ hạn, mục đích: Quỹ bình ổn giá) tại ngân hàng của mình.
Đồng thời, ngân hàng thương mại càng rõ là pháp luật về giá, pháp luật về các tổ chức tín dụng không có quy định cho phép ngân hàng thương mại thu nợ của doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu (nếu doanh nghiệp nợ ngân hàng) từ tài khoản Quỹ bình ổn giá - một loại quỹ tài chính quốc gia - để bù đắp cho các khoản nợ khác mà doanh nghiệp nợ ngân hàng.
Ông Thỏa cho rằng: Trên thực tế, nếu doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu có Quỹ bình ổn giá âm mà cần phải vay ngân hàng để chi bình ổn giá theo quy định của Bộ Công thương thì điểm c, khoản 4, điều 6, Thông tư 103/2021 ngày 18/11/2021 của Bộ Tài chính đã nêu rõ: Phần vay đó sẽ được hoàn trả khi Quỹ bình ổn giá có số dương… Như vậy, nếu xảy ra trường hợp ngân hàng thu nợ từ tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng, dầu để bù cho các khoản nợ khác, đó là hành vi chiếm dụng Quỹ bình ổn giá sử dụng vào mục đích khác, cũng có thể coi là hành vi “siết nợ” trái pháp luật.
“Nếu ngân hàng thương mại đã thực hiện việc thu nợ như trên, cần phải hoàn trả ngay lập tức cho Quỹ bình ổn giá. Trong trường hợp “dây dưa” không hoàn trả, Bộ Tài chính, Bộ Công thương - cơ quan quản lý nhà nước về quỹ hoàn toàn có quyền chuyển hồ sơ để cơ quan pháp luật xử lý”, ông Nguyễn Tiến Thỏa khuyến cáo.
TS Ngô Trí Long, nguyên Phó Viện trưởng Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) khẳng định: Quỹ bình ổn giá là tiền người dân góp vào, do Nhà nước quản lý, doanh nghiệp chỉ giữ hộ Nhà nước chứ không phải tiền của doanh nghiệp. Do đó, việc ngân hàng lấy tiền từ Quỹ để thu nợ của doanh nghiệp là sai hoàn toàn. Các ngân hàng phải rút kinh nghiệm, không được phép thu nợ của doanh nghiệp bằng cách lấy tiền từ quỹ này.
Theo các chuyên gia, những dẫn chứng kể trên cho thấy việc quản lý Quỹ bình ổn giá xăng, dầu đang có rất nhiều vấn đề. Các cơ quan chức năng cần vào cuộc làm rõ để bảo toàn tiền Quỹ bình ổn giá - loại quỹ được hình thành từ sự đóng góp của người dân khi mua mỗi lít xăng, dầu.
