Nhìn lại thành tích của thể thao Việt Nam (TTVN) tại ASIAD, bức tranh chung không mấy lạc quan. Kể từ khi trở lại sân chơi Á vận hội năm 1982, toàn bộ đoàn TTVN mới tích lũy được hơn 20 Huy chương vàng (HCV) trong suốt lịch sử tham dự. Đỉnh cao là ASIAD 18-2018 tại Indonesia với 5 HCV, nhưng đến ASIAD 19 tại Hàng Châu (Trung Quốc), con số này tụt xuống chỉ còn 3.
Với môn vật, khoảng cách giữa hai đấu trường càng thể hiện rõ rệt hơn. Các đô vật của Việt Nam vượt trội ở SEA Games 33 với 10 HCV trên 12 nội dung tranh tài, nhưng khi bước ra đấu trường châu lục lại bộc lộ nhiều giới hạn. Những “ông lớn” châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Kazakhstan, Iran... đều sở hữu những đô vật đẳng cấp thế giới, có thành tích thi đấu ổn định ở các giải vô địch quốc tế. Tại ASIAD 19, đội tuyển vật Việt Nam dự tranh với 14 thành viên nhưng không thể hoàn thành mục tiêu giành huy chương. Lần gần nhất vật Việt Nam có thành tích châu lục là tấm Huy chương đồng của đô vật Đào Thị Hương tại giải vô địch châu Á 2017 cách đây 9 năm.
Nguyên nhân của thực trạng này đã được các nhà quản lý và chuyên gia chỉ ra từ nhiều năm nay. Một trong những khó khăn cốt lõi là nguồn kinh phí cho tập huấn và thi đấu quốc tế còn hạn chế. Hầu hết các địa phương chỉ có thể đầu tư cầm chừng cho vận động viên (VĐV) vật trên đội tuyển quốc gia, bởi để đưa một VĐV Việt Nam vươn tầm châu lục là một hành trình lâu dài và tốn kém. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp và cá nhân chỉ tài trợ cho các hội vật làng ở quê mình, nhưng khi được mời đầu tư cho thành tích cao lại từ chối.
Tại Hội nghị tổng kết cuối năm 2025, Cục trưởng Thể dục thể thao Nguyễn Danh Hoàng Việt nhấn mạnh định hướng mới: Thay vì đầu tư dàn trải, TTVN sẽ tập trung nguồn lực vào các môn có khả năng tranh chấp huy chương thực sự tại ASIAD 20, đồng thời ứng dụng khoa học công nghệ, y sinh học và dinh dưỡng hiện đại vào công tác huấn luyện.
Với môn vật, chiến lược được xác định là chọn lọc kỹ lưỡng các hạng cân có lợi thế cạnh tranh, đưa VĐV ra nước ngoài tập huấn dài hạn và tham dự nhiều giải quốc tế nhằm tích lũy kinh nghiệm đấu trường châu lục. Đây là bước chuyển quan trọng so với lối chuẩn bị cũ - tập trung đủ quân, đua tài tại SEA Games xong rồi mới nghĩ đến ASIAD.
Theo Tổng Thư ký Liên đoàn Vật Việt Nam Tạ Đình Đức, chúng ta không thể dừng lại ở thành tích khu vực, mà cần hướng tới các đấu trường châu lục từ năm 2026. Để đạt mục tiêu này, ngành vật cần những giải pháp mang tính đột phá, nhằm tạo ra thành tích xứng tầm với vị thế. Liên đoàn vẫn đang phối hợp với các doanh nghiệp lớn để tăng cường đầu tư cho đội tuyển, cùng Cục Thể dục thể thao Việt Nam thúc đẩy bước tiến vượt bậc so với nhiệm kỳ trước. Dù nhiều thách thức, nhưng khó mấy cũng phải thực hiện.
Cựu HLV Lê Văn Sức từng nhận định thách thức lớn nhất của vật Việt Nam để bởi ra “biển lớn” là chiều sâu lực lượng và khả năng thích ứng thi đấu đỉnh cao. Để vượt qua, cần sự đồng hành mạnh mẽ hơn từ Liên đoàn và xã hội hóa nguồn lực.
Các chuyên gia đều nhìn nhận rằng điểm mấu chốt để vật Việt Nam chạm tới huy chương ở ASIAD 20 không nằm ở số lượng HCV SEA Games, mà là ở thành tích thi đấu thật sự, hay còn gọi là “thông số”. Nhiều môn TTVN, bao gồm vật, rơi vào tình trạng quen thuộc: thống trị khu vực nhưng thiếu chiều sâu để cạnh tranh châu lục. Để phá vỡ vòng tròn này, việc tham dự các giải vô địch châu Á, Giải vô địch thế giới trẻ và các giải quốc tế trước thềm ASIAD là vô cùng cần thiết, là cơ hội cọ xát và để ban huấn luyện có dữ liệu điều chỉnh chiến thuật và tâm lý thi đấu.
ASIAD 20 tại Nagoya vào tháng 9 tới sẽ là câu trả lời cho nỗ lực trong suốt thời gian qua của những người làm vật Việt Nam và tất cả đều đang chờ đợi điều bất ngờ từ sàn đấu vật.
