Thị trường AI Việt Nam chờ bứt phá
Một trong những điển hình cho tinh thần đổi mới này chính là TS Nguyễn Tuấn Nghĩa, Tổng Giám đốc ANSCenter. Cùng với đội ngũ cộng sự đến từ Australia, ông đã mang về Việt Nam một hệ thống tích hợp AI đa nhiệm tiên tiến, đã được thiết kế sẵn với 20 tác vụ mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng tạo ra không gian để người dùng có thể tự do xây dựng và nhúng thêm các mô hình cá nhân hóa theo nhu cầu thực tế. Với một thị trường đang phát triển sôi động như Việt Nam, TS Nghĩa kỳ vọng hệ thống sẽ sớm được doanh nghiệp trong nước đón nhận rộng rãi.
Sau hơn một năm hoạt động tại Việt Nam, những nỗ lực phát triển thị trường AI của ANSCenter đã gặt hái nhiều thành quả tích cực. Theo TS Nghĩa, doanh nghiệp Việt rất cởi mở trong việc tiếp cận công nghệ mới, đặc biệt là các giải pháp “ngoại nhập” nhưng có khả năng tích hợp tốt với điều kiện trong nước.
Ông cũng chỉ ra rằng các công ty công nghệ Việt đã trải qua giai đoạn dài gia công (outsource) sản phẩm cho nước ngoài, từ đó tích lũy kinh nghiệm và nhận ra khả năng tự phát triển giải pháp mang thương hiệu Việt. Đây là nền tảng vững chắc để AI dần “nội địa hóa” và phục vụ trực tiếp cho sự phát triển doanh nghiệp trong nước.
Không chỉ doanh nghiệp khởi nghiệp, các tập đoàn công nghệ lớn tại Việt Nam cũng đang tích cực nhập cuộc. Ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud cho biết, sau làn sóng bùng nổ của ChatGPT, trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI - Gen AI) đã nhanh chóng đi vào đời sống, hỗ trợ đắc lực cho các quy trình tự động hóa và gia tăng giá trị thực tiễn cho doanh nghiệp.
“Gen AI đã góp phần làm mờ ranh giới công nghệ, giúp AI trở nên dễ sử dụng hơn với mọi đối tượng từ lập trình viên, nhà phát triển độc lập cho đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điều đó mở ra cơ hội rất lớn cho đổi mới sáng tạo tại Việt Nam”, ông Việt nhận định.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng để thật sự vươn tầm, thị trường AI Việt cần những cú huých mang tính hệ thống. Hiện có rất nhiều nỗ lực từ các doanh nghiệp trong việc xây dựng công nghệ lõi, nhưng các ứng dụng có tính phổ biến cao, có khả năng thay đổi thị trường một cách toàn diện vẫn còn hiếm.
Chỉ khi có những sản phẩm đột phá, thị trường AI Việt mới có thể thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư và nguồn lực chất lượng cao từ trong và ngoài nước. Tuy nhiên, song song với tốc độ phát triển ấn tượng, câu hỏi lớn đặt ra cho Việt Nam là: Làm sao để phát triển AI một cách bền vững và có trách nhiệm?
Theo báo cáo Chỉ số sẵn sàng Trí tuệ nhân tạo của Chính phủ năm 2024 do Oxford Insights công bố, Việt Nam xếp hạng 59 trên tổng số 193 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tổng điểm 54,48. Trong khu vực Đông Á, Việt Nam đứng thứ 9 và xếp thứ 5 trong số 10 quốc gia ASEAN, chỉ sau Singapore, Malaysia, Thailand và Indonesia. Đáng chú ý, thứ hạng của Việt Nam đã có sự cải thiện đáng kể trong những năm gần đây: từ vị trí 76 vào năm 2020, lên 62 vào năm 2021, 55 vào năm 2022, và đạt 59 vào năm 2023.
Hướng tới AI có trách nhiệm
Để trả lời cho câu hỏi trên, PGS, TS Đinh Ngọc Minh, giảng viên Khoa Công nghệ kỹ thuật của Đại học RMIT, cho rằng Việt Nam cần đặc biệt chú trọng hai khía cạnh: lợi ích xã hội và đầu tư hạ tầng dữ liệu.
Cụ thể, các ứng dụng AI phải mang lại lợi ích không chỉ cho doanh nghiệp mà còn cho cộng đồng. Điều này đồng nghĩa cần phát triển AI theo hướng có đạo đức, có trách nhiệm. Nếu không được định hướng đúng đắn, AI có thể bị lạm dụng hoặc dẫn dắt sai lệch, tạo ra những hệ lụy dài hạn cho xã hội.
Việt Nam hiện đã có bước đi quan trọng trong việc xây dựng một khung đạo đức cho AI. Tài liệu hướng dẫn về nguyên tắc phát triển hệ thống AI có trách nhiệm do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành bao gồm 9 nguyên tắc cốt lõi như: minh bạch, an toàn, quyền riêng tư, trách nhiệm giải trình, và đặc biệt là tôn trọng phẩm giá con người. Tuy nhiên, điều quan trọng là các nguyên tắc này cần được phổ biến rộng rãi trong cộng đồng doanh nghiệp và xã hội, chứ không chỉ dừng ở mặt chính sách.
Bên cạnh đó, ông Minh cho rằng, việc đầu tư mạnh vào hạ tầng dữ liệu và năng lực xử lý là hết sức quan trọng. Bởi lẽ, tại các quốc gia phát triển như Mỹ, Trung Quốc hay châu Âu, chính phủ và doanh nghiệp đã cùng đổ vốn đầu tư vào các siêu máy tính và hệ thống lưu trữ dữ liệu, nền tảng để phát triển công nghệ AI lõi.
Trong khi ở Việt Nam, dù nhiều doanh nghiệp lớn đã có những đầu tư đáng kể, nhưng chúng vẫn còn rời rạc và chủ yếu phục vụ mục tiêu nội bộ. Vì vậy, điều cần thiết là xây dựng một thể chế đủ linh hoạt để thu hút đầu tư tư nhân theo định hướng chung của Chính phủ, trong đó cần có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia trong và ngoài nước. Vì vậy, cần có một chương trình nghị sự quốc gia về AI, gắn với Nghị quyết 57 về chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Cũng theo ông Minh, Gen AI là công nghệ đang thay đổi cách tạo ra nội dung, có thể tạo ra tác động sâu sắc đến văn hóa và nhận thức xã hội. Theo đó, Việt Nam cần định hướng phát triển Gen AI phù hợp với giá trị văn hóa và chính trị riêng, từ đó vừa góp phần bảo vệ bản sắc, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ trên trường quốc tế.
Hiện nay, ý tưởng “công nghệ vì con người” giờ đây không còn là khẩu hiệu. Báo cáo Phát triển Con người 2025 của Liên hợp quốc đã chỉ rõ: tác động của AI đến hạnh phúc nhân loại phụ thuộc vào chính sách, chuẩn mực đạo đức và hành động chung của toàn xã hội.
Ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud, cũng khẳng định, AI phải phục vụ con người trước tiên vì sự thịnh vượng, hạnh phúc và phát triển bao trùm giữa các vùng miền, bởi công nghệ chỉ có ý nghĩa khi mang lại sự công bằng, chứ không phải tạo ra khoảng cách mới. Để làm được điều đó, FPT Smart Cloud đang đẩy mạnh hợp tác với các trường đại học và trung tâm nghiên cứu để hình thành một hệ sinh thái phát triển AI hiệu quả và lâu dài.
Tựu trung lại, Việt Nam đang đứng trước thời cơ vàng để bứt phá trong lĩnh vực AI. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần có sự đồng hành của cả hệ sinh thái, từ chính sách quốc gia, doanh nghiệp, các viện, trường đến cộng đồng xã hội. AI không thể phát triển một cách bền vững nếu thiếu đi yếu tố trách nhiệm, đạo đức và một định hướng nhân văn rõ ràng. Công nghệ là công cụ, con người mới là mục tiêu cần hướng tới.
